Nu Parijs, morgen Berlijn, daarna Den Haag?

Opeens kreeg ik middenin de Parijse terreurnacht vreemde Facebook-mededelingen op mijn mobieltje binnen. Volgens de 'Facebook Veiligheidscheck' waren vrienden van mij veilig in het gebied van de Paris Terror Attacks. Dat wilde Facebook me even laten weten. Ook Peter Giesen, onze Volkskrant-correspondent in Parijs, was safe. Daar had ik me nog even zorgen over gemaakt, maar gelukkig had ie zich iets eerder al zelf op Twitter gemeld.

Misschien hoort een permanente Veiligheidscheck van al onze familieleden en vrienden voortaan bij onze steeds gevaarlijker wereld. Beeld belga

Op zich een mooie service van Facebook. Wel wat bemoeizuchtig. Maar misschien hoort een permanente Veiligheidscheck van al onze familieleden en vrienden voortaan bij onze steeds gevaarlijker wereld. Zijn de safety alerts van Facebook een stille hint dat we afscheid moeten nemen van de relatief veilige decennia die achter ons liggen?

Dat is wat bij velen door het hoofd spookt. Parijs zou wel eens het begin van een reeks kunnen zijn, een slag in een oorlog. Een oorlog waarin alle burgers in het Westen potentieel doelwit zijn. Nu Parijs, morgen Berlijn, overmorgen Den Haag. Maar evengoed kan het zijn dat we, na onze vertwijfelde woede en rouw om de 129 Parijse doden, toch weer bruut overgaan tot de orde van de dag. Zoals dat gegaan is na de aanslagen in Madrid, Londen, Ankara, en eerder Parijs.

Er is sprake van een groot déjà-vu. De bezweringsformules, de duidingen, de politieke vermaningen: we hebben ze allemaal eerder voorbij zien komen. 'We moeten ons niet laten uitspelen in "wij" tegen "zij", heet het. We moeten de terroristen niet hun zin geven. Geen verdeeldheid en polarisatie toestaan, maar eenheid tonen.

Ook de islam-paradox is weer terug: de jihadistische aanslagen hebben zogenaamd weer weinig of niets met de Islam te maken, en toch moet de gematigde moslimmeerderheid zich er openlijk van distantiëren. En de bombardementen van de Nederlandse luchtmacht in Irak mogen opnieuw slechts zijdelings worden genoemd. We zijn wel in 'oorlog', maar binnen bepaalde grenzen.

De werkelijkheid is tegelijk grimmiger en complexer. Natuurlijk moeten we ons niet uit elkaar laten drijven en ons gezamenlijk afkeren van de IS-terreur. Maar het probleem is dat deze aanslagen plaatsvonden in een al zeer verdeeld Europa. Zie de enorme opmars van de pan-Europese anti-islambeweging. Van Front National tot Pegida, en van PVV tot Zweden-Democraten. De Europese samenleving is tot op het bot verdeeld tussen anti-migratie populisten, gevestigde politiek en een niet goed georganiseerde en geïntegreerde moslimbevolking. Dat was al zo voor de stroom vluchtelingen en voor deze aanslagen.

Des te meer reden alle krachten van verzoening en onderlinge dialoog aan te boren om de sociale vrede te versterken, maar gratuite bezweringen over 'eenheid' zullen daarbij niet helpen. Daarvoor gaat het bij de terreuraanslagen om een te complexe mix van buitenlandse en binnenlandse oorzaken.

Was ISIS maar louter een monster van buiten. Niet dus. Burgemeester Aboutaleb wijst erop dat ISIS op radicaliserende moslimjongeren in de Europese grote steden als een magneet werkt. Kleinkinderen van de gastarbeiders van destijds zijn jihadistische Syrië-gangers geworden. En wanneer een op het oog verstandige radicaliserings-deskundige zaterdagavond bij Nieuwsuur de Parijse moordaanslagen denkt te kunnen verklaren met het Franse school-hoofddoekverbod, dan komen de kalifaat-fanatici en de 'reguliere' islam dichter bij elkaar dan goed is voor de gemoedsrust van de gemiddelde Europeaan.

De aanslagen in Parijs kwamen op een ongelooflijk precair moment. Letterlijk. Tijdens een live-uitzending op de Duitse TV waarin bondskanselier Angela Merkel de gemoederen rondom de vluchtelingenexodus opnieuw probeerde te bedaren: 'wir schaffen es noch immer'. En toen brak de terreur los. Op jonge mensen in de vrolijke Parijse uitgaansnacht.

De complexe mix van binnen- en buitenlandse oorzaken maakt dat 'het is nu oorlog'- roepen, nogal riskant is. Alles draait om de vraag hoe vreedzame coëxistentie te bereiken tussen de islamitische wereld en de westerse cultuur.

Bij de beantwoording van die vraag spelen de zich in Europa invoegende gematigde moslims de sleutelrol. Van cruciaal belang is ook dat de Europese rechts-populistische beweging geweld afzweert en de exploitatie van angst en woede niet tot hysterische hoogtes opvoert. Van deze beide groepen zal afhangen, hoe hard we in de nabije toekomst de Facebook Veiligheidscheck nodig zullen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.