Nu niet verslappen, Mark!

In hun beste pakken en mooiste jurken zijn ze vandaag de eregasten van de koning in de Ridderzaal: de ministers van Rutte II. Maar hoe staan ze ervoor? Doen ze wat ze beloofden? Onderzoeksbureau I&O Research peilde uw mening. De vakjury van de Volkskrant geeft z'n eigen oordeel. Een voortgangsrapport.

Beeld anp

Mark Rutte - Algemene Zaken

Uw oordeel: 5,5
De vakjury: 6,5

Mark Rutte is hors catégorie. Dat gevoel werd bijna een jaar lang in Den Haag breed gedeeld. Zo'n dossierkennis, zo'n debattechniek, zo feilloos aanvoelen wanneer een onderwerp klein of juist oeverloos groot moet worden gemaakt. En dan nog tijd vinden om handen te schudden, armen om schouders te slaan, Gordon te ontvangen. Toppremier, eerlijk waar.

Sinds kort is het alsof de premier afdaalt naar de rangen van de gewone parlementariërs. Waarom zo schoorvoetend toegeven dat het fout was te zeggen dat er geen cent meer naar Griekenland zou gaan? Waarom bezoekt Rutte niet, zoals Merkel, een asielzoekerscentrum? Wat was Dikke Ik anders dan een losse flodder?

Mark Rutte is een pragmatisch leider, blijmoedig in staat de tering naar de nering te zetten. Maar geeft hij ook thuis als er moreel leiderschap wordt gevraagd? De vraag naar wat er schuilgaat achter zijn gepolitoerde presentatie zal in de nadagen van zijn tweede kabinet met klem gesteld worden. Door de kiezer, in de regering, maar ook binnen zijn eigen partij.

Mark Rutte.Beeld anp

Lodewijk Asscher - Sociale Zaken

Uw oordeel: 6,1
De vakjury: 7,5

Al zijn hele leven is Lodewijk Asscher een man van de confrontatie: de schandpaal, gevolgd door een gesprek. Dan gaat het om rechten en plichten in de rechtsstaat, over inburgering en integratie. Dat leidt vaak tot een oplossing. Asscher is ook een man van hoofdlijnen. De lange reeks hervormingen is door het parlement: het ontslagrecht, de WW, de bijstand, de Wajong, de rem op het flexwerk, de versobering van het pensioensparen. Nu komt de uitwerking en dan gaat het om details. Daarbij is de stijl van de leider mogelijk nog belangrijker. Want nu gaat het niet meer om de tekentafel maar om de praktijk. Neem de versobering van de WW voor seizoenwerkers. Op de tekentafel oogt het correct maar in de praktijk staan de kranten vol van onrecht. Nog een: komt het wel goed met de reparatie van het 'derde jaar WW' of volgt een keiharde botsing met de vakbeweging?

Asscher staat vol in de schijnwerpers nu hij steeds nadrukkelijker wordt genoemd als de man die de PvdA uit het slop moet trekken. De druk stijgt.

Lodewijk Asscher.Beeld anp

Melanie Schultz - Infrastructuur

Uw oordeel: 5,5
De vakjury: 6,5

Ze bestaan: ministers die slechts een goede vakman of vakvrouw willen zijn. Voor Schultz geen ideologische scherpslijperij of politiek ellebogenwerk. Naar de Tweede Kamer zal zij niet snel terugkeren. Eerder wordt ze weer minister van Concrete Zaken. Of ze gaat een groot, tastbare dingen producerend bedrijf leiden.

Schultz is van alle ministers na premier Rutte het minst in de Tweede Kamer. Ze geeft weinig interviews, is zelden talkshowgast en in de krant is ze de koningin van het fotobijschrift. Dat vermeldt dat ze in een zelfrijdende vrachtwagen zit, bij de opening van het tweede Suezkanaal is, of de eerste van 2,8 miljoen nieuwe kentekens uitreikt.

Omdat ze rekenfouten had gemaakt, vernietigde de rechter Schultz' besluit om bij Rotterdam 100 te gaan rijden. Die nederlaag trok de aandacht. Haar overwinning niet: Schultz loodste een megawet door een vrijwel unanieme Tweede Kamer. Deze Omgevingswet bundelt 26 bestaande wetten en honderden regels. Echt iets voor een vakminister, maar niemand die het zag.

Melanie SchultzBeeld anp

Henk Kamp - Economische Zaken

Uw oordeel: 5,4
De vakjury: 5,5

Alweer domineerde Gronings gas een parlementair jaar van Henk Kamp. Maar deze keer kwam de minister van Energie daar aanmerkelijk minder glorieus doorheen. Vorig jaar dwong hij respect af door ter plaatse zijn beleid uit te leggen aan rade- en redeloze Groningers. Dit jaar blunderde hij: jullie moeten die aardbevingen door de gaswinning als een fact of life beschouwen.

Kamp gaf zijn fout toe, maar liep de achterstand niet meer in. Er volgden pijnlijke gasdebatten in de Kamer. Groningers op de publieke tribune huilden en zongen hun volkslied. Maar Kamp hield vast aan een wereldvreemd grote hoeveelheid gas die hij uit de bodem wilde halen. Zijn debattechniek: het letterlijk voorlezen van eigen, gortdroge en kort voor elk debat verzonden Kamerbrieven.

Uiteindelijk ging Kamp om. Volledig om. Ongeloofwaardig om. 'De gaswinning uit Groningen wordt zo ver mogelijk verminderd, want het gaat om de veiligheid van de Groningers.' Hun gas wordt pas gewonnen als Nederland echt nergens anders meer aardgas kan krijgen.

Henk KampBeeld anp

Ard van der Steur - Veiligheid

Uw oordeel: 5,3
De vakjury: 6

De debatvaardigheid van zijn voorganger Ivo Opstelten verzandde te vaak in een onbegrijpelijke woordenkluwen. De eloquentie van debatkampioen Van der Steur is dan ook een verademing. De nieuwe minister, deze week een half jaar in functie, formuleert helder, vlot en met humor. Daarbij zou hij er wel goed aan doen de kwinkslagen te doseren, niet elk onderwerp leent zich voor grapjes.

De '18de-eeuwse Britse dandy' (zegt een Kamerlid) is in zijn voorkomen net zo verfijnd als in zijn taalgebruik. Hij vertikt het, terecht, om mee te doen aan Ruttes spijkerbroekenparade op het Wassenaarse strand. Dan maar met wapperende stropdas. Ook zijn vermogen de kalmte te bewaren verdient een pluim. Hij werd gegijzeld door boze agenten: hij bleef een gentleman, van irritatie ontbrak elk spoor.

Maar de echte test komt nog. De hoofdpijndossiers zijn talrijk: de stroeve cao-onderhandelingen, de krakende Nationale Politie, de zaak Cees H. (Opsteltens bananenschil), de juridische kant van het MH17-onderzoek, de weerbarstige cultuur binnen het departement. Kasteelheer Van der Steur wacht op wapenfeiten.

Ard van der SteurBeeld anp

Lilianne Ploumen - Buitenlandse Handel

Uw oordeel: 5,3
De vakjury: 7

De vrolijkste van het kabinet is doorgaans Lilianne Ploumen. Best bijzonder, want de vluchtelingenkampen waar zij in kaplaarzen doorheen banjert, roepen allerminst vrolijke gedachten op. Maar ze heeft een optimistisch karakter. Zo geeft ze geen hulpgeld om schrijnende toestanden op te lossen, maar om de leefomstandigheden van mensen te 'verbeteren', zodat ze meer 'hoop' hebben.

In het kabinet was ze eerder dit jaar even de enige met duidelijke ideeën om de vluchtelingenstroom op te lossen. 'We gaan extra werk creeren voor Afrikanen, anders stappen ze allemaal in zo'n bootje.' Inmiddels bemoeit de rest van het kabinet zich ook met de vluchtelingencrisis.

Heet hangijzer is het nog te sluiten handelsakkoord tussen de EU en de VS. Tegenstanders vrezen de chloorkippen en het hormoonvlees op de Europese markt. Ploumen pareert de kritiek stellig: 'Die chloorkip komt er gewoon niet.' Maar echt zeker weet ze dat niet. Onderhandelingen verlopen op zo'n hoog niveau, dat een Nederlandse minister daar slechts beperkte invloed op heeft. Eerlijkheid daarover valt haar zwaar.

Lilianne PloumenBeeld anp

Jeanine Hennis - Defensie

Uw oordeel: 5,7
De vakjury: 6

Was ze het eerste jaar nog verbaasd dat ze 'bleef drijven', inmiddels bijt Hennis hard van zich af als iemand vraagt of ze het allemaal nog aankan. 'Als ik overbelast was, dan zat ik hier niet. Dan lag ik in mijn bed te huilen.' Ze heeft debatten over hoofdpijndossiers - het zijn er nogal wat - beter onder de knie. De oppositie valt niet meer continu aan. Bij het publiek is ze inmiddels de populairste VVD-minister. Probleem is haar daadkracht. De krijgsmacht moet groter, sneller en sterker. Maar binnen het kabinet krijgt ze de handen maar niet op elkaar voor echt grote stappen.

Ondertussen piept en kraakt het overal. De voorraden zijn zo klein dat militairen tijdens oefeningen soms 'pang pang' moeten roepen om kogels uit te sparen. Haar agenda is duidelijk, maar het geduld van militairen en bondgenoten raakt langzaam op.

Jeanine HennisBeeld anp

Jet Bussemaker - Onderwijs

Uw oordeel: 5,5
De vakjury: 6

Ze kreeg op haar kop van partijvoorzitter Spekman omdat ze in het conflict met de bezetters van het Maagdenhuis niet vlot genoeg zag uit welke hoek de wind waaide. Te veel rendementsdenken, te veel VVD, vond Spekman. Wat een onzin, zal ze zeggen: studeren moet renderen. Wel waar is dat haar track record beter is dan de presentatie. Met steun van een opmerkelijk politiek monsterverbond kreeg ze het leenstelsel door de Kamer, de opbrengst gaat naar de universiteiten. Goed gedaan, maar wat blijft hangen is dat studenten mopperen omdat ze niet meer 'schuldenvrij' afstuderen. Bussemaker heeft het grootste gelijk van de wereld dat niemand aan zijn studieschuld ten onder hoeft te gaan. Toch beklijft haar boodschap niet. Ze wekt eerder de indruk van een techneut dan van een politicus. Met de 6 van de vakjury heeft ze een voldoende. Maar voor de echte top is ze daarmee ongeschikt, althans volgens de normen die ze zelf oplegt aan studenten.

Jet BussemakerBeeld anp

Bert Koenders - Buitenlandse Zaken

Uw oordeel: 5,8
De vakjury: 6,5

Halverwege een kabinetsperiode aantreden als minister is als een spelerswissel bij een voetbalwedstrijd. Het kan het team uit evenwicht brengen. Dat is Koenders niet overkomen.

Hij was dan ook voorbereid. Geen wereldprobleem of Koenders weet er van af. Opgelucht melden zijn diplomaten dat hij nóg meer dan Timmermans liefde voor lezen heeft. De informatie die ze aanleveren hoeft niet meer kort en bondig. Koenders leest gewoon door tot hij alles weet.

Zijn probleem is dat hij het moet doen met een coalitie die het 'over de grens' vrijwel nergens snel over eens is. Moeten we meedoen met luchtaanvallen in Syrië? Gaan we Guantánamo Bay-gevangen opnemen? Koenders' antwoorden laten steevast maanden op zich wachten. Het liefste voert hij overleg achter de schermen. Dat is een handige eigenschap voor een diplomaat, maar van een minister verwacht het volk een heldere visie.

Bert KoendersBeeld anp

Edith Schippers - Volksgezondheid

Uw oordeel: 5,5
De Vakjury: 8

De verbijstering droop van haar gezicht toen haar 'zorgwet' in de senaat sneuvelde. Die was door tegenstanders neergezet als het afschaffen van de vrije artsenkeuze. 'Een frame', zegt ze dan. Maar ze krabbelde snel op en binnen de kortste keren bedacht ze een alternatief met haar eigen frame: kwaliteit. Want wie kan daar nou tegen zijn?

Tegenstanders zien haar als geharnast ideologisch marktdenker, medestanders prijzen haar als blijmoedig pragmatist die de zorgverzekering na tien jaar eindelijk eens wil laten werken zoals die bedoeld is. Buiten kijf staat dat ze volstrekt helder is in haar streven: het beteugelen van de stijging van de zorguitgaven. En dat lukt, voor het tweede jaar op rij. Een prestatie van formaat. Zuur is dat dit niet zo wordt beleefd omdat de verzekeringspremies en het eigen risico blijven oplopen. Al is dat minder hard dan in de prognoses.

De grootste risico's zitten bij haar staatssecretaris Martin van Rijn. De overdracht van zorgtaken aan gemeenten is volbracht. Groot oproer en incidenten bleven uit, afgezien van het tranendal rond de pgb's. Maar dat is inmiddels zo brisant dat het hem nog wel even blijft achtervolgen.

Edith SchippersBeeld anp

Ronald Plasterk - Binnenlandse Zaken

Uw oordeel: 5,1
De vakjury: 5

Ronald Plasterk slaagt er nog steeds in grote wrevel op te roepen. Hij ligt sinds deze zomer op ramkoers met de grootste vakbond van het land, de FNV, die werd gepasseerd bij de cao voor rijksambtenaren. 'Onbegrijpelijk, ongehoord en onbeschoft', aldus FNV-voorman en partijgenoot Ton Heerts. Los van de vraag wie gelijk heeft in de loonstrijd, in deze tijd der troebelen zit niemand bij de PvdA op een clash met geestverwanten te wachten.

Verder bleef Plasterk in de luwte. Anders dan in voorgaande jaren zijn er geen grote plannen gesneuveld, maar die waren er ook niet meer. Plasterk kan schermen met zijn kordate optreden in het Caribische deel van het koninkrijk. Ook legt hij de topsalarissen in de publieke sector aan banden, al staat hij soms uitzonderingen toe.

Niet niks, maar het blijft mager. De bittere realiteit: Plasterk heeft amper nog mogelijkheden om glans te geven aan dit ministerschap. En een man van zijn statuur krijgt geen genadezesje.

Ronald PlasterkBeeld anp

Stef Blok - Wonen

Uw oordeel: 5,1
De vakjury: 8

Hij is erg onbekend. En ook niet populair. Een charismatisch spreker, met grootse vergezichten, zal hij bovendien nooit worden. Dat zegt hij zelf ook. 'Mijn hele politieke carrière is zo: ik zie een probleem en ik kom met een oplossing. Dat vind ik gaaf!'

Maar kijk nou hoe hij, als onverholen VVD-technocraat, toch gewoon zijn to do list heeft afgevinkt. In razend tempo joeg hij wetten en bezuinigingen door de Kamer die het aangezicht van Nederland bepalen. Hogere huren, beperking van de hypotheekrenteaftrek, het verkleinen van de rijksoverheid. Dit jaar werd de laatste horde genomen: na meer dan een decennium getouwtrek is er een nieuwe Woningwet. Blok toont zich ook een handig politicus. Als het nodig is luistert hij nederig naar de oppositie, om uiteindelijk zo min mogelijk van de VVD-lijn te wijken. Ongevaarlijke tegenstanders stuurt hij tijdens debatten hautain het bos in. Huurders, woningcorporaties en wetenschappers vinden dat Blok de Nederlandse volkshuisvesting de nek omdraait. Zijn eigen partij stelt dat de huizenprijzen 'dankzij Stef' weer stijgen.

Stef BlokBeeld anp

Jeroen Dijsselbloem - Financiën

Uw oordeel: 6,6
De vakjury: 6

Wie 'onze' minister van Financiën Griekenland, de euro en het hele Avondland ziet redden, vergeet bijna dat dat maar een bijbaantje is. Zijn hoofdbaan is in Den Haag. Tot maart vielen alle monden open van bewondering voor de spectaculair effectieve en onverstoorbare Dijsselbloem, tevens populairste minister.

Maar bij de campagne voor de provinciale verkiezingen bleek hij toch een doodgewone politicus, compleet met gelegenheidsargumenten en onzinnige verwijten aan electorale concurrenten. CDA en D66 wilden echt geen 13 miljard euro bezuinigen, zoals Dijsselbloem bleef volhouden. Daarna veinsde hij twee keer spontane verbazing over dingen die hij allang wist: dat Nederland 642 miljoen euro naheffing aan Brussel moest betalen en dat de top van ABN Amro een loonsverhoging van een ton de man had geaccepteerd.

Dijsselbloem kronkelde zich naar een uitweg waarmee de Kamer genoegen nam. Maar toen hij daarna zijn kostuum fatsoeneerde, bleek net als bij de premier het etiket hors catégorie verdwenen.

Jeroen DijsselbloemBeeld anp

Bijsluiter

Voor dit rapport vroeg onderzoeksbureau I&O Research 1.999 Nederlanders van 18 jaar en ouder naar hun mening over de ministers. Dat is de publieksjury.

De vakjury bestaat uit de voltallige politieke redactie van de Volkskrant, die de ministers niet beoordeelde op hun mening of politieke uitgangspunten, maar op praktische criteria: doen bewindslieden wat zij beloven, krijgen zij wat voor elkaar, hebben zij een duidelijke agenda, opereren ze handig en dragen ze hun ambities overtuigend uit?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden