AnalyseVerspreiding coronavirus

Nu maar hopen dat premier Rutte na de hamer met het virus gaat ‘dansen’

Minister Hugo de Jonge (tweede van rechts) en burgemeester Femke Halsema krijgen donderdag uitleg in Amsterdam-Zuidoost over een nieuwe sneltest voor covid-19.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het kabinet trekt ‘de hamer’ uit de kast om het virus ‘plat te slaan’. Nu maar hopen dat men ditmaal niet vergeet dat er na de hamerslag nog iets anders dient te volgen – een fase waarin men ‘danst’ met het virus en lokale uitbraken bestrijdt. Dat is de les van deze zomer.

Het gaat tot november duren, of december, of misschien zitten we met Kerst nog steeds in lockdown en duurt het tot in het nieuwe jaar. Zo lang zal het duren om de huidige piek in de ziektegrafieken van het coronavirus weer omlaag te duwen, als de prognoses van het RIVM en het Landelijk Netwerk Acute Zorg iets zeggen.

Duwen? Eerder willen premier Rutte en coronaminister De Jonge ‘de hamer uit de kast trekken’ en het virus ‘platslaan’, zoals de Haagse metafoor du jour inmiddels luidt. Een verwijzing naar het essay The Hammer and the Dance, dat de Spaans-Franse ingenieur en publicist Tomás Pueyo in maart online zette. Laait het virus op, geef er dan een klap op, met alles wat je hebt, alsof je de bult uit de grafiek slaat met een hamer.

Alleen komt er in de metafoor nog iets. Een fase, die Pueyo ‘de dans’ noemt. Waarbij men het virus onder de duim houdt, door uitbraakjes snel op het spoor te komen en ze de kop in te drukken, met laagdrempelig testen, bron- en contactonderzoek, en quarantaines van geïnfecteerden. Anders laait het virus weer net zo leuk op, en blijf je slaan – het moet geen hamertje-tik worden natuurlijk.

Geen Engelse wals

Het is precies het dansen, waar het de afgelopen maanden mis ging. Na de vorige klap met de hamer, van maart tot juni, zetten Rutte en De Jonge de dans te laat en te aarzelend in, zo weten we inmiddels. Zo voer het kabinet blind op RIVM-schattingen van het aantal benodigde tests, waarvan het RIVM zelf zegt: dat was slechts een indicatie van de ordegrootte – het aantal nullen. Een cruciale fout, had het kabinet het systeem nu maar dáárop ingericht.

Nu danste het kabinet hopeloos uit de maat: een Engelse wals, terwijl het virus de quickstep inzette. ‘We zien dat de besmettingscijfers weer stabiel zijn, of zelfs licht dalen’, verklaarde Rutte nog begin september. Het virus was toen al twee weken in zijn beruchte exponentiële groeistand geschoten, weten we nu; het aantal dagelijkse besmettingen geruisloos vertienvoudigd van rond de 50 tot boven de 500.

Onvermijdelijk dat men dan over de eigen voeten struikelt. De eerste lockdown was amper voorbij, of de tests raakten op, de teststraten vol, de GGD’s overbelast. Zodat het enige wat er nu nog op zit, is om de hamer er weer bij te pakken en de horeca dicht te timmeren. Met als enige schrale troost dat haast alle Europese landen het inmiddels hebben afgelegd tegen het vlugge voetenwerk van het virus.

Lichtpuntjes

Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Tegen de tijd dat we uit lockdown nummer twee komen, hoeft het testen geen probleem meer te zijn. Moest Rutte het deze zomer stellen met lompe dansschoenen – de ‘PCR-test’, eigenlijk nooit bedoeld voor snelle massascreenings maar voor diagnose in het ziekenhuis – straks hebben we versterking van een hele batterij simpele, goedkope sneltests. Door die slim in te zetten op scholen, bij evenementen en misschien zelfs thuis, moet het lukken de maatschappij weer aardig van het slot te krijgen, denken experts.

En we hebben steeds meer ervaring. Nu al lukt het om veel patiënten uit het ziekenhuis en van de ic te houden, door nieuwe medicijnen, betere behandelingen en slimmere voorzorgsmaatregelen. Dat scheelt toch weer een slok op een borrel.

Denktank van gedragsspecialisten

Maar: gedanst moet er uiteindelijk worden. De man met de hamer zal op dansles moeten, bij gedrags- en communicatiewetenschappers vooral. Moeten leren, dat de burger niet naar de dansvloer moet worden gemaand met bittere verwijten (‘gewoon je bek houden’), maar erheen worden begeleid, met slimme verleidingstrucs. Naast het medische Outbreak Management Team kan het kabinet wel een ‘OMT-G’ gebruiken, zeggen zelfs bronnen rond het OMT zelf, een denktank van gedragsspecialisten die wel weten hoe je de hele tent aan het dansen krijgt.

En er is een doel nodig. ‘Perspectief’, zoals dat is komen te heten. Zo mist op de routekaart die het kabinet deze week ontvouwde nog een risiconiveau onder de stadia ‘zorgelijk’ en ‘waakzaam’, vindt Arnold Bosman, een veldepidemioloog die onder meer pandemische scenario’s oefent met bestuurders. ‘Een niveau ‘ontspannen’, waarbij je op een paar besmettingen per honderdduizend bewoners per week zit, en zegt: nu is het zo laag dat je weer kunt feestvieren, je oom troosten, de bruid omhelzen op een bruiloft. Een stip op de horizon om naar te streven.’

Te hoopvol over vaccin

Als het kabinet straks, als de maatregelen hebben geholpen en de ic’s leeg zijn, maar niet weer het hamertje erbij neergooit en achteroverleunt – ziezo, dat was dat, nu even uitrusten. De voortekenen zijn ongunstig: zo beleed De Jonge deze week opnieuw zijn heilige geloof dat een vaccin straks alle problemen wel zal oplossen. Waarschijnlijker is dat de eerste vaccins maar matig zullen werken, massaal gewantrouwd en geweigerd zullen worden en ‘niet de ultieme oplossing zijn die velen ervan verwachten’, zoals twee hoogleraren pas noteerden in artsenblad The Lancet.

Bosman zegt het maar gewoon zoals het is. ‘Bij een infectieziektecrisis moet je er rekening mee houden dat de volgende dag altijd erger is dan de vorige.’

Lees ook

In Rotterdam loopt de spoedeisende hulp over van coronapatiënten: ‘Dit voelt als falen’
Elke dag sluiten spoedeisende hulpen hun deuren voor covid-patiënten. Er is simpelweg nergens plek meer om ze in het ziekenhuis kwijt te kunnen. Dat leidt tot levensgevaarlijke situaties, waarschuwen seh-artsen. ‘Dit voelt als totaal falen.’

Nederlandse Brit laakt arrogante corona-aanpak: ‘Nederlanders denken: ons kan niets gebeuren’
Doorgeslagen individualisme is de oorzaak van de oplopende coronabesmettingen in Nederland, vindt de Brits-Nederlandse econoom en auteur Ben Coates. ‘Burgers laten zich niet vertellen wat ze moeten doen.’

‘Tweede lockdown komt toch vooral door gesukkel van het kabinet’
Nederland is terug bij af: wéér een lockdown om vat op het coronavirus te krijgen, hardere maatregelen over vier weken zijn niet uitgesloten. Toch zijn er enkele lichtpuntjes, vertelt wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.

Hoe streng zijn andere landen in de tweede golf?
Tijdens de eerste golf gingen veel landen vlot op slot. Nu zijn de maatregelen minder streng, en worden ze gefaseerd afgekondigd. Heeft het zin om nog even af te wachten?

Corona-special: de meest gestelde vragen (met de nieuwste inzichten)
In deze podcast praten met wetenschapsredacteuren Ellen de Visser en Maarten Keulemans u bij over de laatste inzichten over het coronavirus. En ze halen spectaculaire wetenschappelijke claims uit het begin van de pandemie terug, waarvan later weinig meer werd vernomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden