REPORTAGE

Nu komen Chinezen winkelen in Rusland

Wie in het Russische Blagovesjtsjensk aan de oever van rivier de Amoer gaat staan, ziet China liggen. Voor de roebelcrisis reisden de Russen er massaal naartoe, nu komen Chinezen winkelen in Rusland.

Inwoners van Blagovesjtsjensk bij de rivier de Amoer, op de achtergrond de Chinese zusterstad Heihe.Beeld Yuri Kozyrev/Noor

Midden op de wandelkade ligt een grensboot, een klein militair schip met de boordkanonnen dreigend naar de overkant, naar China. Een oude man met een kapiteinspet op speelt oude Sovjet-liedjes over matrozen op een trekharmonica. Lachende Chinese toeristen zetten hem op de foto, maar de man wordt boos. 'Betalen zul je, verdomme!' Hij zoekt naar het Chinese woord voor een fooi.' Hij roept. De Chinezen lachen, maar lopen zonder te betalen weg.

Blagovesjtsjensk is met meer dan 200 duizend inwoners een grote stad in het verre oosten van Siberië. Brede lanen, grote gebouwen van voor de revolutie. Twintig jaar geleden stonden er aan de overkant van de tweehonderd meter brede rivier Amoer een paar plaggenhutten. Nu is dat de Chinese stad Heihe, het reuzenrad, de hoogbouw en de fonkelende neonverlichting bevestigen het vermoeden dat de Chinezen sneller opstomen in de vaart der volkeren dan de Russen.

Geen fantasie

Het is snikheet in Blagovesjtsjensk, de grensrivier geeft verkoeling. Dana (9) en Sasja (12) zijn niet bang per ongeluk de grens over te zwemmen. 'We zijn weleens in China geweest. Best leuk, maar wij blijven hier in Rusland', zegt Dana. Sasja denkt na. 'Die Chinezen hebben geen fantasie', zegt Sasja. 'Ze bouwen allemaal dezelfde gebouwen.' De man op de trekharmonica klaagt. 'Vroeger kwamen wij daar graag. Gewoon, wat boodschappen doen, lekker groen bier drinken en naar de sauna. Maar sinds de val van de roebel is China zeker twee keer zo duur geworden. Nu komen de Chinezen hier.'

Niet alleen politici, maar ook veel gewone Russen zijn ervan overtuigd dat de Chinezen op het punt staan de dunbevolkte gebieden van Siberië over te nemen. 'Ze staan klaar in kleine groepjes van zo'n miljoen man', is de grap. Vooral de deals waarbij China land pacht in Rusland en de recente instroom van toeristen baart veel Russen zorgen. Maar in Blagovesjtsjensk is daar maar weinig van te zien. De migratieregels zijn streng, de controle scherp en de Chinese interesse voor Rusland niet zo groot.

Papieren

Alleen bij een overdekte elektronicamarkt wemelt het van de Chinezen. De Russische beveiligers glimlachen. 'Hoe leg ik het uit, Chinezen zijn een volk dat goed luistert naar de letter van de wet', zegt hoofd veiligheid Andrej. 'Wij hebben hier meer last van de Oezbeken, de Tadzjieken en de zigeuners.'

De Chinese zakenvrouw Li Lichua, de uitbaatster van een aantal Chinese restaurants in de stad, legt uit dat de Russische bureaucratie het lastigst is. 'Ik doe hier al ruim tien jaar zaken, overal moet je papieren voor hebben, ieder document moet drie keer nagelezen en gecheckt worden', zegt ze. Op haar visitekaartje staat haar aangemeten Russische naam: Larisa. 'Maar zelfs als je dat in je vingers hebt doe je nog niets aan de crisis. De Russen hebben minder geld te besteden, het krabbelt maar niet omhoog.'

Huwelijken

De crisis heeft de verhoudingen tussen de twee grootmachten aan de kleine rivier op z'n kop gezet. Met de koersval van de roebel is China voor de Russen onbetaalbaar geworden. Nu komen de Chinezen juist in Rusland om te winkelen. Ze kopen iPhones, chocolade en sigaretten. De oude van dagen die in China een Russisch pensioen incasseerden zijn teruggekomen. 'De Chinezen kopen vooral melkproducten. Ze zijn gek om kaas, chocolade, melk en vooral ijsjes. En dat slepen ze allemaal mee terug naar China', legt Nikolaj Koecharenko, de directeur van het Confucius Instituut in Blagovesjtsjensk.

'We kunnen in Rusland niet veel bieden, maar wel een ervaring. De rijke Chinezen gaan naar Europa, de toeristen met een kleinere portemonnee gaan naar Rusland. Het is een totaal andere cultuur. We krijgen hier in Blagovesjtsjensk meer Chinese toeristen dan in Moskou of Sint-Petersburg. Maar dat ze hier de boel willen overnemen is onzin, populistisch geneuzel. De Chinezen willen helemaal niet naar het noorden.'

Bij het gemeentehuis van de stad kijken vriendelijke dames de boeken na. In 2015 zijn er in totaal zes Chinees-Russische huwelijken geweest. 'Valt dus reuze mee', zegt de ambtenaar van de burgerlijke stand. 'Dat zullen er in Moskou of New York vast meer zijn.'

Weinig flexibel

De toeristen worden door een reisbureau dat uit de Sovjet-tijd stamt volgens een strak schema door de stad vervoerd. Ze worden met een bus opgehaald, moeten langs het museum, het winkelcentrum, de barnsteenverkoper en langs een restaurant dat een deal heeft met het reisbureau. Vaste prik: op de foto met het Leninbeeld, met de meisjes in traditionele kleding die worden betaald door het reisbureau en op tijd weer terug voor de laatste veerpont terug naar Heihe.

Koecharenko is druk. Zijn instituut is juridisch in de problemen gekomen doordat het financiering ontvangt uit China. Volgens de openbaar aanklager is hij dus een 'foreign agent', een ongewenst element. Bij de rechtbank probeert hij de status van het instituut te verdedigen. 'Het is vreemd, al die wetgeving is juist tegen westerse organisaties bedacht, Rusland probeert juist de banden met China aan te halen.'

Een plan voor een kabelbaan tussen beide landen ligt voorlopig in de koelkast. 'De Russische wet is daar weinig flexibel in. Je kunt de grens oversteken met een vliegtuig, met een boot of een auto, een kabelbaan past daar niet tussen. Maar als het lukt zou het geweldig zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden