Nu IS terrein verliest in Syrië en Irak, richt het zijn vizier op Zuidoost-Azië

Op de Filipijnen, duizenden kilometers buiten het Midden-Oosten, wappert de vlag van Islamitische Staat nu al twee weken boven de stad Marawi. Het leger zet zwaar geschut in - de stad is zelfs vanuit de lucht gebombardeerd - maar vooralsnog lukt het niet om de extremisten terug te slaan. 'Alles wijst erop dat IS ook in Zuidoost Azië een probleem begint te worden', zegt terrorisme-expert Rohan Gunaratna. 'Als niet snel wordt ingegrepen, heeft dat de komende decennia gevolgen voor de regio.'

Hevige gevechten zijn uitbroken in Marawi.Beeld epa

De slag om Marawi begon op 24 mei, toen het leger een huis bestormde waar de militante leider Isnilon Hapilon zich bevond. Hij was niet alleen: zo'n honderd zwaar bewapende strijders doken op en verspreidden zich over de stad. Er zijn burgers geëxecuteerd (zij kregen, met de handen op de rug gebonden, een kogel door het hoofd en op hun lichamen werd een briefje met de tekst 'verrader' achtergelaten) en katholieken zouden als menselijk schild worden gebruikt. Tienduizenden inwoners zijn op de vlucht geslagen.

Perfecte uitvalsbasis

Marawi bevindt zich op Mindanao, het grootste zuidelijke eiland van de Filipijnen, en het merendeel van de 20 miljoen inwoners is moslim. Het gebied wordt al decennia lang geplaagd door opstanden die Manilla met harde hand neerslaat. Deze instabiliteit, in combinatie met de poreuze maritieme grenzen met Maleisië en Indonesië, maken het eiland tot een perfecte uitvalsbasis voor drugssmokkelaars, piraten en, steeds meer, terroristen uit de hele regio.

'Terwijl de Filipijnse president Rodrigo Duterte zich het afgelopen jaar stortte op zijn oorlog tegen drugs, hebben militante groeperingen zich verenigd onder de vlag van Islamitische Staat', zegt Rohan Gunaratna, terrorisme-expert aan de S. Rarajatnam School of International Studies in Singapore. 'Eén van de eersten die de organisatie in 2014 trouw zwoer was Hapilon, en vorig jaar werd hij aangewezen als de emir van IS in Zuidoost Azië.' De banden met organisatie Abu Sayyaf zijn nauw: Hapilon is in het verleden een belangrijke commandant geweest van deze groepering die berucht is om zijn kidnappingen. 'Formeel heeft Aby Sayyaf de ideologie nog niet omarmd', zegt Gunaratna, 'maar 's avonds zetten de strijders hun telefoon aan en kijken naar video's van IS.'

Vorig jaar sprak IS formeel zijn steun uit voor de jihad op Mandanao en in recente edities van Rumiya (een maandelijks tijdschrift van IS dat in verschillende talen wordt uitgegeven) worden acties van IS-strijders tegen het 'Filipijnse kruisvaardersleger' uitgelicht. Vorige zomer verscheen er een video waarin een Maleisische strijder IS-aanhangers uit de regio oproept om 'naar de Filipijnen' te komen als ze niet naar het Midden-Oosten kunnen afreizen. Daarna onthoofdt hij samen met twee anderen drie christelijke gevangenen.

Provincie van het kalifaat

Volgens Gunaratna zijn de Filipijnen altijd een centraal punt geweest voor extremisten. 'Ze komen er al jaren om te trainen en te vechten, maar nu is Mindanao uitgekozen als epicentrum voor de strijd in Zuidoost Azië. Het doel is om op de Filipijnen een wilaya uit te roepen, een provincie van het kalifaat, zoals ook is gebeurd in Libië en Saoedie-Arabië. Als dat lukt, zou het een enorme overwinning zijn voor de terroristen.'

Op dit moment beheerst IS al enkele delen van Mindanao en volgens Gunaratna moet het leger hen zo snel mogelijk terugslaan. 'Zodra IS zijn terrein kan uitbreiden, wordt het lastig om het nog te ontmantelen.' Dat kunnen de Filipijnen niet alleen, zegt de terrorisme-expert, maar eventuele steun ligt gevoelig. Het westen zal niet staan te trappelen om president Rodrigo Duterte militaire hulp te bieden vanwege de snoeiharde manier waarop hij zijn oorlog tegen drugs voert.

'Samenwerking noodzakelijk', meent Gunaratna. 'De islam is in dit deel van de wereld heel gematigd, maar stel je voor wat het zou betekenen als hier een gebied komt waar IS vrij spel heeft. Een plek als de tribale gebieden in Pakistan waarvandaan zij kunnen opereren en hun ideologie verspreiden.'

Militairen verzamelen zich in Marawi.Beeld epa

Sinds wanneer zijn er IS-strijders op de Filipijnen?
Vier vragen over Islamitische Staat op de Filipijnen (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden