Nu IS kraakt groeit het wantrouwen in de kampen

Met auto's komen de vluchtelingen uit IS-gebied aangereden: zijn ze wel te vertrouwen? 'Vertel het als je broer verkeerd is.'

Het wederzijdse wantrouwen is groot; dat werpt zijn schaduw vooruit voor de toekomst van Mosul na de bevrijdingBeeld afp

De kampcommandant, glimmend pistool op de heup, spreekt zijn vluchtelingen streng toe. Ze zitten in een kring gehurkt om hem heen: mannen op sandalen, één, hooguit twee dagen geleden ontkomen uit dorpen onder het bewind van Islamitische Staat.

Aan welke kant zij staan, weet niemand. De mannen dragen soms westerse kleren, maar soms ook een dishdasha - de traditionele tuniek die in IS-kringen populair is. In het kamp dreunt de vechtpartij van zojuist na: leden uit één familie - de ene tak verbonden met IS ('Daesh', zoals ze hier zeggen), de andere niet - probeerden met elkaar af te rekenen tussen de blauwe plastic tenten.

Nieuwe machthebbers

Maar nu luistert iedereen gehoorzaam naar de kampcommandant. Zoals deze mannen ooit verzameld op een plein de wetten van IS kregen uitgelegd, zo horen ze nu aan wat hun nieuwe machthebber - de Iraakse overheid - voor regels in petto heeft.

'Als iemand Daesh is, moet je dat meteen vertellen. Als je broer, je neef, je vriend, verkeerd is geweest, moet je dat vertellen.'

Het vluchtelingenkamp in het dorp Jad'aa, een veld vol tenten aan de oude spoorlijn van Berlijn naar Bagdad, enkele kilometers achter het noordwaarts schuivende front, is donderdag geopend als één van de vele voorposten om het hoofd te bieden aan de vluchtelingenstroom uit het belegerde Mosul, hoofdkwartier van IS in Irak.

Terwijl de eerste week van het offensief tegen IS ten einde loopt, zijn volgens de VN-vluchtelingenorganisatie vierduizend vluchtelingen aangekomen uit Mosul en de omliggende dorpen. Dit is het begin van een massa-exodus waarbij hulporganisaties vrezen voor een miljoen ontheemden.

De VN kunnen nu opvang inrichten voor 120 duizend mensen, waarbij de meeste tenten overigens nog moeten verrijzen. In het grootste vluchtelingenkamp in de regio, bij de garnizoensstad Makhmur, sliepen deze week nieuw aangekomen gezinnen in de open lucht op een schoolplein.

In het pasgeopende kamp Jad'aa verblijven nu pas 70 vluchtelingen. Er is plaats voor duizend. Ze rijden het kamp binnen in taxi's, maar ook in hun eigen auto's, waarin ze - witte vlaggen aan de spiegels - vrijdag en zaterdag aankwamen bij een post van het Iraakse leger aan de zuidelijke frontlijn.

Iraaks-Koerdische veiligheidstroepen escorteren een man die ervan verdacht wordt lid te zijn van Islamitische Staat.Beeld afp

Wie hoort bij IS, wie niet?

Soldaat Ali (22) zag door zijn verrekijker de kolonne voertuigen komen. Hij heeft orders om de vluchtelingen te verwelkomen, maar spannend is het ook. Niemand weet immers wie er precies uit de auto's stappen. 'Gelukkig hadden ze ons gebeld voordat ze kwamen.'

Het is een vraag die tussen de tenten weerkaatst: wie hoort bij IS, wie niet? Veel vluchtelingen uit de omgeving van Mosul zijn soennieten die zich al 13 jaar, sinds de val van alleenheerser Saddam Hussein, gediscrimineerd voelen door de sjiietische regering in de hoofdstad Bagdad. Het wederzijdse wantrouwen is groot; dat werpt zijn schaduw vooruit voor de toekomst van Mosul na de bevrijding.

Gelaten hoort klusjesman Mohammed (30) de woorden aan van de kampcommandant. Dat mensen worden aangemoedigd om elkaar te verklikken, is een praktijk die hij kent uit Mosul onder IS. 'Er waren geen vrienden meer, we vertrouwden niemand.'

Ineens worden vier jongemannen tussen de tenten weggesleurd en geboeid afgevoerd. Een harde hand duwt hun hoofden omlaag als de auto met hen erin wegscheurt, een onbekend lot tegemoet. Op de vraag of zij misschien van IS zijn, buldert een politieman: 'Niet misschien. Ze zijn zéker Daesh.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden