'Nu is er niets om naartoe te gaan'

De parochianen van de Joanniskerk in Oisterwijk willen niet dat hun kerk sluit. Ook niet-gelovige Brabanders strijden tegen de saneringsdrift van het bisdom Den Bosch.

OISTERWIJK - 'De mensen hebben een heel persoonlijke band met hun kerk', zegt Cor Zijlmans (60) over de met sluiting bedreigde Joanneskerk in Oisterwijk. 'Ze zijn er als baby gedoopt, ze hebben er heilige communie gedaan, ze zijn er getrouwd, hebben hun eigen kinderen er laten dopen en hebben hun ouders er ten grave gedragen. Dat is een heel sterke binding.'


Zijlmans is woordvoerder van het actiecomité dat strijdt tegen de sluiting van de kerk. Een petitie met ruim duizend handtekeningen werd in juni aangeboden aan het bisdom Den Bosch, dat de kerk per 1 januari 2014 wil sluiten. De parochianen worden geacht voortaan te gaan kerken in de Petruskerk.


'Met één pennestreek wordt een hele levendige parochie om zeep geholpen', aldus Zijlmans. 'Bij ons zijn meer dan 150 vrijwilligers actief. Ze zingen in het koor, bezoeken de zieken en houden de begraafplaats schoon. Ik betwijfel of ze dat ook in een andere kerk zullen doen.'


Het bisdom Den Bosch is bezig met een grondige sanering: parochies moeten fuseren, kerken moeten sluiten. Van de 230 huidige parochies mogen er in 2015 nog maar vijftig over zijn. Drie redenen voor de reorganisatie: te weinig priesters, te weinig kerkgangers, te hoge onderhoudskosten.


Verzet

Vanuit diverse parochies is verzet tegen de rigoureuze aanpak van bisschop Hurkmans en zijn uitvoerende adjudant, hulpbisschop Mutsaerts. Maar het zijn niet alleen parochianen die hun kerk niet kwijt willen. Ook niet-gelovige dorpelingen roeren de trom. Want na de bakker, slager en dorpsschool dreigen ze nu ook het laatste ijkpunt in het dorp kwijt te raken: de kerk, baken van saamhorigheid.


De Vereniging Kleine Kernen Noord-Brabant, die opkomt voor de leefbaarheid van 142 kleine dorpen in de provincie, stuurde een brandbrief aan bisschop Hurkmans. 'De sluiting van kerken leidt tot afbraak van de sociale cohesie op het platteland', is de boodschap.


In veel Brabantse dorpen is de kerk een belangrijke ontmoetingsplaats , zegt VKKN-voorzitter Wim van Lith. Vanuit de kerk worden bovendien 'talloze vrijwilligersactiviteiten' ontplooid. Het vrijwilligerswerk dreigt een flinke knauw te krijgen als zoveel kerken worden gesloten.


Van Lith: 'Bovendien is de kerk vaak jarenlang een fysiek herkenbaar punt; een punt waar mensen ook emotionele waarde aan ontlenen: het is hun trots, die ze zelf met dubbeltjes en kwartjes hebben opgebouwd. Kortom, in veel dorpsgemeenschappen is de kerk een cruciale, bindende factor. Door de dorpsbewoners wordt het verdwijnen hiervan als een groot verlies ervaren. Daarom zien we de kerksluitingen als een enorme bedreiging voor de sociale structuur op het platteland.'


In het kleine dorpje Hedikhuizen (tussen Den Bosch en Heusden) is zeven maanden geleden de Lambertuskerk al gesloten. 'Die kerk was financieel niet meer te behappen', zegt inwoonster Rieky Bruijsters (70). 'Maar de sluiting is absoluut een sociale verarming voor het dorp. We hebben hier geen café, geen winkel, zelfs geen gemeenschapshuis. De kerk was de plek voor de sociale contacten. Daar hoorde je de nieuwtjes: de leuke dingen en de minder leuke dingen.' Ze zong samen met haar man in het kerkkoor. 'De kerk was het middelpunt van het dorp', aldus Bruijsters. 'Nu is er niets meer waar je naartoe kunt gaan.' Hun parochie is gefuseerd met enkele andere parochies in buurdorpen. Soms gaat ze nu naar de kerk in Nieuwkuijk, maar niet altijd. 'We zijn onze eigen parochie kwijt. We zijn samengegaan met meerdere parochies, maar daar heb ik geen verwantschap mee.'


In Oisterwijk hopen ze dat het zover niet zal komen. 'Wij bidden om een ontvankelijk hart van onze bisschop voor alle brieven die hij uit Oisterwijk zal ontvangen voor het behoud van onze parochie', sprak emeritus pastoor Ad Kennis (74) onlangs tijdens de voorbeden in de dagkapel van de Joanneskerk.


'Hij heeft laatst zijn 50-jarig priesterjubileum groots gevierd', vertelt Zijlmans. 'Dan zie je dat de mensen heel blij zijn in de kerk. Er was een groot gevoel van saamhorigheid en respect voor elkaar. Dat is het kenmerk van deze parochie. Elke parochie heeft een eigen sfeer en cultuur. Die raak je gewoon kwijt bij de fusie.'


Bij parochiaan Joop Paagman (77) spelen emotionele factoren een minder grote rol. Hij stelt vooral de rationele vraag: 'Waarom zou je een parochie met een sluitende exploitatie, financieel gezond en met wekelijks een paar honderd kerkgangers, sluiten?' Hij kant zich tegen 'het decreet van bovenaf'. Paagman, die 33 jaar in het bedrijfsleven zat en ook nog een paar jaar bisdom-econoom was: 'Een fusie moet van onderop komen.'


Ook hij bespeurt veel sentimenten. om hem heen. 'De sluiting van een kerkgebouw is een heel gevoelig punt. Zelfs niet-katholieken protesteren daartegen. De Joanneskerk is in 1927 gebouwd voor een uitbreidingswijk. Het gebouw is nog steeds een ijkpunt. De mensen willen dat centrale punt in de wijk niet kwijt.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden