Nu IS bijna al haar grondgebied kwijt is, is de vraag: waar zijn de buitenlandse IS'ers gebleven?

Velen lijken spoorloos verdwenen

Buitenlandse IS-strijders zijn Raqqa ontvlucht in de laatste dagen van de slag om de voormalige hoofdstad van het kalifaat, stelt de Britse omroep BBC.

Een soldaat van het Syrische leger kijkt richting gebieden van rebellen Foto afp

De strijders - uit onder meer Frankrijk, Turkije, China en Arabische landen - zaten aan boord van een omstreden buskonvooi dat het oorlogsgebied mocht verlaten dankzij een deal met lokale stammenleiders. Dat buitenlandse IS-strijders hierbij vrijuit zijn gegaan, is in strijd met eerdere toezeggingen. De internationale coalitie wilde hen in Raqqa om het leven brengen.

Nu IS bijna al haar grondgebied kwijt is, dringt de vraag zich op: waar zijn de andere buitenlandse IS'ers gebleven? Bijna 30 duizend buitenlanders hebben zich aangesloten bij de terreurorganisatie in Syrië en Irak, blijkt uit een recente inventarisatie van onderzoeksbureau Soufan: de meesten uit andere Arabische landen en de voormalige Sovje-Unie, maar ook ruim 5.700 Europese strijders. 280 van hen komen uit Nederland.

Waar zijn zij nu? Van sommigen is bekend dat ze omgekomen zijn, in de gevangenis zitten of - waar het vrouwen en kinderen betreft - worden vastgehouden in vluchtelingenkampen in Syrië en Irak. Maar velen lijken spoorloos verdwenen.

1. Ze zijn gedood.

Veel IS-strijders zijn naamloos verpulverd in het puin van Raqqa, Deir al Zor en Mosul. De oorlog tegen IS was er een van 'vernietiging', aldus de Amerikaanse minister van defensie James Mattis eerder dit jaar. 'Onze bedoeling is dat de buitenlandse strijders niet het gevecht overleven om terug te keren naar huis in Noord-Afrika, Europa, Amerika, Azië, Afrika.'

Begin dit jaar ging de door de VS geleide coalitie over tot nietsontziende luchtbombardementen op IS-gebieden, waarbij ook veel burgers zijn gedood. Op buitenlandse IS-strijders werd nadrukkelijk jacht gemaakt: Franse speciale eenheden gaven lokale Iraakse soldaten zelfs opdracht om Franse IS-strijders te executeren.

Het puinruimen in het voormalige kalifaat is nog maar nauwelijks begonnen. Forensische expertise is er niet. In Syrië noch Irak bestaat behoefte om gedode IS-strijders de laatste eer te bewijzen. Wie hier is omgekomen, zal vermoedelijk nooit worden geïdentificeerd.

Een lid van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) in Raqqa, op 12 oktober. Vijf dagen later werd de stad definitief veroverd op IS. Foto HH

2. Ze verschansen zich in de woestijn

IS heeft inmiddels nauwelijks nog dorpen en steden in handen, maar wel een immens stuk woestijn op de grens van Syrië en Irak. Dit is het heartland van de groepering: hier is IS vanaf 2007 ontstaan op de resten van Al Qaeda in Irak, dat toen nagenoeg verslagen leek. Terwijl de VS geloofden in een definitieve overwinning, likten de terroristen hun wonden in dit barre landschap, om uiteindelijk terug te slaan. Het lijdt geen twijfel dat de overgebleven IS-strijders zich vanuit deze onherbergzame thuisbasis nu opnieuw zullen hergroeperen.

Foto Eddy van Wessel

3. Ze infiltreren in Idlib

Eind oktober gebeurde er iets vreemds in Idlib, de Noord-Syrische provincie die al jaren een vergaarbak is van rebellengroeperingen. Een groep IS-strijders die kort daarvoor uit Raqqa waren gevlucht, veroverden volgens de Arabische krant As Sharq al Awsat ('Het Midden-Oosten') vijftien dorpen op concurrerende strijders van de plaatselijke Al Qaeda-fractie. Hoewel je vanuit Raqqa alleen over grondgebied van de Syrische regering in Idlib kunt komen - een route die officieel op slot zit - zijn er tal van getuigenissen waaruit blijkt dat IS-strijders hier een nieuwe thuisbasis hebben gevonden.

4. Ze vluchten naar Turkije

Formeel zit de grens tussen Syrië en Turkije op slot dankzij een metershoge veiligheidsmuur. Maar uit het BBC-verhaal blijkt dat hooggeplaatste IS-strijders ervan uitgaan dat zij toch nog steeds Turkije kunnen bereiken. Dat blijkt ook uit het relaas van Meream Khaddad, de Syrische vrouw van een Franse IS-strijder, die de Volkskrant vorige maand sprak in een vluchtelingenkamp bij Raqqa. 'Het verhaal gaat over een geheime afspraak tussen IS en Turkije: je kunt naar Turkije als strijder. Dezelfde route gebruiken ze om oudheden de grens over te smokkelen. Het is een afspraak die groter is dan wij, het is politiek. Blijkbaar is de deal dat er geen aanslagen worden gepleegd in Turkije zolang IS-strijders de grens over mogen.'

5. Ze gaan terug naar huis

Veel IS-strijders zijn met stille trom teruggekeerd naar huis. Volgens het Soufan-rapport zijn nu circa 5.600 strijders uit 33 landen weer thuis. In Europa gaat het om bijna eenderde van alle strijders, vooral uit Scandinavische landen, waar re-integratie in de samenleving de voorkeur geniet boven een celstraf. Ook in andere Europese landen wacht IS-leden niet altijd een lange gevangenisstraf: de rechtbank in Rotterdam veroordeelde terugkeerder Laura H. deze week tot een celstraf die gelijk was aan haar voorarrest, zodat ze op vrije voeten blijft. Nederland heeft nu 50 terugkeerders. De dreiging die van deze groep uitgaat is groot: volgens inlichtingendienst AIVD kunnen ze anderen radicaliseren, maar ook aanslagen plegen.

Dit zijn verhalen van Ana van Es waar u echt even de tijd voor moet nemen

Tijdens de marathon is iedereen het erover eens: 'Als God het wil' zal Hariri terugkeren naar Libanon
De jaarlijkse marathon is in Libanon een van de weinige evenementen die alle bevolkingsgroepen - christenen, soennieten, sjiieten - even verenigt. Afgelopen zondag, tijdens de 15de editie van het hardloopevenement, schaarde de meestal zo verdeelde bevolking zich als één man achter Saad Hariri, de premier die is verdwenen.

Honderd uur in Jemen: verslag van een bizarre reportagereis
Terwijl de rest van Jemen wordt geteisterd door een uitzichtloze burgeroorlog, hongersnood en cholera, bloeit de provinciestad Marib. Verslag van een bizarre reportagereis.

Nieuw dieptepunt Jemen: miljoenen mensen met hongerdood bedreigd door blokkade Saoedi-Arabië
De humanitaire situatie in Jemen heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Miljoenen inwoners worden met de hongerdood bedreigd omdat Saoedi-Arabië de toegangswegen over land, water en lucht sinds maandag blokkeert. De Verenigde Naties en meer dan twintig hulporganisaties hebben Saoedi-Arabië opgeroepen met onmiddellijke ingang humanitaire hulp toe te laten.

Van provinciestad tot hoofdstad van IS: de opkomst en ondergang van Raqqa
Op de rotonde die in Raqqa het Plein van de Hel is gaan heten, staan nu feestende Koerdische strijders. De afgelopen drie jaar haalde dit plein het internationale nieuws als de plaats waar Islamitische Staat zijn tegenstanders onthoofde, kruisigde, aan palen ophing.

Ruïnestad Kobani wordt een museum, maar waar moeten de bewoners heen?
De herovering van Raqqa deze week valt niet los te zien van de overwinning op IS in Kobani in Noord-Syrië, nu bijna twee jaar geleden. Een deel van die stad ligt nog steeds in puin. Herbouw is verboden. 'Uw huis wordt een museum.'

Vroedvrouw van IS: 'Hoe kun je zoveel van je kinderen houden en toch zo gewelddadig zijn?'
Al Nisr was de vroedvrouw van Raqqa. Inmiddels is ze de stad ontvlucht. 'Ik denk dat deze meisjes in hun eigen samenleving nooit een goede opleiding hebben gehad. Ze waren daar uitschot.'

Meer over