Een bovenaanzicht van de plek waar de nieuwe olieraffinaderij Dos Bocas moeten komen, vlak bij Paraíso, een dorpje in de thuisstaat van de Mexicaanse president.

Reportage Olie in Mexico

Nu de rest van de wereld vergroent, grijpt Mexico zijn kans in de olie

Een bovenaanzicht van de plek waar de nieuwe olieraffinaderij Dos Bocas moeten komen, vlak bij Paraíso, een dorpje in de thuisstaat van de Mexicaanse president. Beeld Getty

Terwijl de rest van de wereld nadenkt over het vergroenen van de economie, trekt Mexico 7 miljard euro uit voor een nieuwe olieraffinaderij. En dat valt in de deelstaat Tabasco, waar die komt, in goede aarde. 

Het is half 8, en zoals iedere ochtend staat er een lange rij voor het Tabasco-park in de Mexicaanse stad Villahermosa. De president heeft beloofd dat er honderdduizend banen te vergeven zijn bij de bouw van een nieuwe olieraffinaderij, geïnteresseerden kunnen zich hier inschrijven. Met hoopvolle blik in de ogen, en een mapje met ­documenten in de handen, wachten de werkzoekenden tot de poorten opengaan.

Vanu Fernández (35) heeft acht uur in de bus gezeten om hier te komen. Ze is industrieel ingenieur, maar ‘iets administratiefs’ vindt ze ook prima. ‘Als ik maar een baan krijg.’ Naast haar in de rij staat Carlos de la Rosa (46), ‘soldeerder’. De la Rosa woonde twintig jaar in de Verenigde Staten, maar is in mei gedeporteerd omdat hij geen verblijfsvergunning had. ‘Als ik werk krijg in de raffinaderij blijf ik hier’, zegt hij. ‘Sinds Trump is het voor Mexicanen toch niet echt prettig meer in Amerika.’

De twee zagen de uitnodiging om te solliciteren op Facebook voorbijkomen: ‘We zoeken jou!’, aldus de advertentie die ook op televisie en via Instagram is verspreid. ‘Dit is je kans.’ Er stond niet bij om welke vacatures het gaat of wanneer de startdatum is. Wel dat mailen geen zin heeft, omdat de sollicitatiebrief persoonlijk overhandigd moet worden. Dat kan sinds 3 juni. In de eerste week stond er een wachtrij van 4 kilometer voor het park.

Geen milieuvergunningen

Milieuorganisaties waren woedend toen de bouw ineens begon. ‘Er zijn nog geen milieuvergunningen voor de bouw van de Dos Bocas-raffinaderij’, verklaarden Greenpeace en het Mexicaanse Centrum voor Milieurechten (Cemda) op 1 juni in een gezamenlijk persbericht. ‘Als de bouwwerkzaamheden nu al beginnen, gaat dat in tegen alle regelgeving.’ De organisaties richtten zich op president Andrés Manuel López Obrador. ‘De president heeft gezegd dat niemand boven de wet zou staan. We hopen dat hij woord houdt.’

Maar de volgende dag reisde López Obrador, of Amlo zoals hij in de volksmond heet, naar Paraíso, het dorpje in zijn thuisstaat Tabasco waar een grote oliehaven ligt en waar ook de nieuwe raffinaderij moet komen. De president, net als de genodigden in het wit ­gekleed, verklaarde de bouw officieel gestart. Terwijl de rest van de wereld nadenkt over het vergroenen van de economie, trekt Mexico 7 miljard euro uit voor een olieraffinaderij.

Toegejuicht door lokale politici en bij het project betrokken zakenlieden, legde Amlo uit waarom: ‘We moeten zelfvoorzienend worden.’ Mexico heeft flinke olievoorraden, maar importeert 75 procent van zijn benzine uit de VS. ‘Alsof we sinaasappels verkopen en sap importeren’, zei de president. ‘We hebben een goede relatie met de VS. Maar als het om nationale soevereiniteit gaat, moeten we pro-actief handelen.’ Dus gaat Amlo zes slecht functionerende raffinaderijen oplappen en een nieuwe bouwen.

De linkse nationalist won een jaar geleden de verkiezingen met de belofte het door geweld, corruptie en ongelijkheid geplaagde Mexico om te vormen tot een land met welvaart en kansen voor iedereen. In de nieuwe olieraffinaderij Dos Bocas komen meerdere stokpaardjes samen: nationale soevereiniteit, werkgelegenheid creëren en het straatarme zuiden ontwikkelen. Maar het project toont ook Amlo’s slechte kanten: hij is ongeduldig en neemt het niet zo nauw met regels.

Autoritaire trekjes

De president heeft nog meer megaprojecten in de planning, die drukt hij op soortgelijke wijze door. Zo is hij vastberaden een spoorwegtraject aan te leggen dat de hoogtepunten van de toeristische Mayaroute in het zuiden van het land met elkaar moet verbinden. De route gaat dwars door beschermde jungle en de regering heeft de inheemse volken die in het gebied wonen niet om hun mening gevraagd. Dat is wel verplicht.

Maar aangezien Amlo’s partij ­Morena ook in het Congres een monsterzege haalde, heeft de president alle ruimte om zijn plannen uit te voeren. Journalisten, politici en rechters die de gang van zaken bekritiseren, krijgen de wind van voren. Ngo’s en onafhankelijke onderzoeksinstituten zijn gekort op budgetten. Amlo’s autoritaire trekjes doen alarmbellen rinkelen, ook in progressief-linkse kringen waar zijn winst een jaar geleden nog met gejuich werd ontvangen.

Uit peilingen blijkt dat de meeste Mexicanen die zorgen niet delen. 70 procent van de bevolking is tevreden over hun president. Hij voelt voor hen als een frisse wind. Amlo verlaagde zijn salaris en dat van andere hoogwaardigheidsbekleders, verkocht het presidentieel vliegtuig en maakte een cultureel centrum van het presidentieel paleis. Sinds zijn aantreden is de waarde van de peso stabiel gebleven en ook de benzineprijs is nauwelijks gestegen.

De Mexicaanse president Andres Manuel Lopez Obrador. Beeld Getty

Amlo maakt ook werk van andere verkiezingsbeloften. Zoals een programma waarbij jongeren betaald stage kunnen lopen om werkervaring op te doen. Door kansarme jongeren te steunen hoopt de president de kweekvijver voor drugskartelleden op te drogen. Het is een maatregel die pas op de lange termijn vruchten zal afwerpen. Vooralsnog is het geweld dit jaar verder toegenomen.

Ook het discours over nationale soevereiniteit valt goed, evenals de belofte staatsoliebedrijf Pemex in ere te herstellen. Pemex vormt onderdeel van de nationale identiteit, de trots op het oliebedrijf wordt met de paplepel ingegoten. Dat het bedrijf nu al jaren wordt geplaagd door wanbeleid en schandalen, raakt de Mexicanen in het hart. Amlo haalt de bezem door de corrupte burelen en heeft de benzinediefstal weten in te dammen. De bevolking kijkt goedkeurend toe.

In Paraíso, een dorpje aan de Golf van Mexico, zijn de werkzaamheden in volle gang. Het Nederlandse bedrijf Van Oord en het Mexicaanse Huerta Madre maken het terrein gereed voor de bouw van de raffinaderij (zie inzet). Lege vrachtwagens rijden het Pemex-terrein op en komen vol gekapt groen weer naar buiten. Buiten het streng bewaakte hek zitten een paar mannen onder een boom. Ze hopen de opzichter te spreken te krijgen, misschien heeft hij werk voor ze.

‘Gouden tijden’

Deelstaat Tabasco is de belangrijkste olieproducent van Mexico. Het kelderen van de olieprijzen in 2013 had hier desastreuze gevolgen. Er gingen duizenden banen verloren, ook in Paraíso. ‘We waren jarenlang dronken van de olie’, zegt Teodoro Wilson, woordvoerder van de burgemeester. ‘En de kater zijn we nog niet te boven.’ De gemeente wil daarom dat er nu ook wordt geïnvesteerd in andere sectoren. ‘We moeten leren van het verleden  en onze economie diversificeren.’

Wilson vindt het desondanks wel goed dat Mexico inzet op olie. ‘Het milieu is best belangrijk, maar voorlopig blijft de wereld nog fossiele brandstoffen gebruiken’, redeneert hij. ‘Wij hebben grote reserves, daar moeten we van profiteren.’ Ook Wilson benadrukt het politieke belang: ‘Trump gebruikt olie als pressiemiddel, kijk maar wat hij in Venezuela aanricht met de sancties. Amerika heeft nu te veel macht over ons.’

Naast de bouwplaats van de raffinaderij ligt een lagune omringd met restaurants. Op het terras van La Posta zingt een blinde man levensliederen, kleurrijke vogels vliegen laag over. Obers lopen af en aan met verse vis, gebakken in knoflook en chiltepin-pepers. ‘Er breken gouden tijden aan, nu al zien we dat het aantal klanten snel groeit’, zegt manager Oscar Pérez. ‘Amlo brengt ontwikkeling, precies zoals hij heeft beloofd.’ De man glundert: ‘Ik houd heel veel van hem.’

Zelfs de vissers juichen de komst van de raffinaderij toe. ‘Het is goed voor de hele keten’, zegt Jesus Roche (61). Hij zit aan de oever van de rivier Rio Seco, drinkt bier en haalt met collegavissers de netten uit de knoop. ‘Meer klanten in de restaurants betekent meer vraag naar vis.’ Over het milieu haalt hij zijn schouders op: ‘We hebben in de Golf van Mexico heel wat olierampen ­gehad’, zegt hij. ‘En er is nog steeds vis.’

Baggeraar Van Oord merkt dat de dingen nu anders gaan in Mexico

Voordat de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador op 2 juni het podium betrad om het startschot te geven voor de bouw van olieraffinaderij Dos Bocas, wendde hij zich tot Jurgen Nieuwenhoven. ‘Ik wil dat je op verantwoorde en eerlijke manier te werk gaan’, aldus de president tegen de regiomanager van baggerbedrijf Van Oord. ‘De dingen gaan nu anders in Mexico.’

‘Geen tussenpersonen meer, geen gesjoemel en beïnvloeding, geen voor wat hoort wat’, aldus de president even later in zijn toespraak. ‘Ik vraag ook de vakbonden zich te gedragen. Het is uit met corruptie.’

Ook in de praktijk ervaart Nieuwenhoven meer transparantie dan onder de vorige regering: ‘Het zijn niet alleen mooie woorden.’

Nieuwenhoven was op de opening aanwezig omdat Van Oord voor 235 miljoen euro het terrein gereedmaakt voor de bouw van de raffinaderij. De Nederlandse baggeraar gaat 12 miljoen kubieke meter zand winnen uit de haven, en daarmee zeshonderd hectares land opspuiten.

Van Oord doet de opdracht samen met lokale partner Huerta Madre, een consortium van drie bedrijven. Een daarvan is omstreden, omdat het eind vorig jaar illegaal 230 hectares mangrove en andere bossen heeft gekapt op het terrein waar nu de raffinaderij komt. ‘Ze hebben de boete betaald’, aldus Nieuwenhoven. ‘De zaak is afgehandeld.’

Er waren vijf bedrijven uitgenodigd te reageren op de aanbesteding. Het Nederlandse Boskalis, een van de concurrenten, is een bezwaarprocedure gestart. Het bedrijf twijfelt onder meer aan de technische capaciteit van Huerta Madre. ‘Het is gewoon een slechte verliezer’, zegt Nieuwenhoven. Boskalis wil niet inhoudelijk reageren zolang de procedure loopt.

Het bestrijden van corruptie was een van de verkiezingsbeloften van López. Maar tot teleurstelling van veel Mexicanen ontketende hij geen heksenjacht: ‘Er zijn niet genoeg gevangenissen en rechtbanken om alle corrupte ambtenaren van voorgaande regeringen te vervolgen.’

Eind mei opende hij wel een onderzoek naar de corrupte praktijken van Emilio Lozoya, oud-CEO van staatsoliebedrijf Pemex. Lozoya wordt inmiddels gezocht door Interpol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden