Nieuws

Nu de gaskraan dichtgaat, dreigt een vechtscheiding tussen de NAM en het Rijk

De gaswinning in Groningen was zeventig jaar lang een vruchtbaar verstandshuwelijk tussen de Nederlandse Staat en de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Maar nu de gaskraan dichtgaat, dreigt een vechtscheiding: wie gaat de rekening betalen?

De geraamde kosten voor het netjes achterlaten van Groningen zijn in amper drie jaar tijd bijna verdubbeld.  Beeld Harry Cock
De geraamde kosten voor het netjes achterlaten van Groningen zijn in amper drie jaar tijd bijna verdubbeld.Beeld Harry Cock

Het had een heugelijk moment moeten zijn. Woensdagavond stuurde demissionair minister van Economische Zaken en Klimaat Bas van ’t Wout een brief naar de Tweede Kamer waarin werd vastgelegd dat de Nederlandse Aardolie Maatschappij ‘op geen enkele wijze meer invloed heeft op de schadeafhandeling en de versterkingsoperatie die nodig is als gevolg van de gaswinning in Groningen’.

Na jaren van bevingsleed was ‘de NAM uit het systeem’ een langgekoesterde wens. Niet langer keurt de slager zijn eigen vlees – of praat hij mee over de bereiding. ‘Burgers en bedrijven kunnen zich rechtstreeks tot de overheid wenden voor de schade-afhandeling en de versterkingsoperatie. Tegelijkertijd blijft de financiële verantwoordelijkheid bij NAM’, schrijft de minister. Maar daarover denkt de NAM anders.

Vruchtbaar verstandshuwelijk

De gaswinning in Groningen was 70 jaar lang een vruchtbaar verstandshuwelijk tussen de Nederlandse Staat en de NAM. Maar nu Groningse gaskraan naar verwachting volgend jaar definitief dicht gaat, dreigt een vechtscheiding: wie gaat de nog openstaande rekeningen betalen?

Het ‘gasgebouw’, de bestuurlijk–financiële constructie waarin de gaswinning in Groningen sinds 1962 georganiseerd is, was al die tijd een robuust complex. De publiek-private samenwerking tussen de staat en de NAM was voor beide lucratief. Niet in de laatste plaats voor de BV Nederland, die al die tijd 90 procent van de gasbaten incasseerde, optellend tot in totaal meer dan 300 miljard euro. Maar nu een van de oorspronkelijke bewoners – de NAM – het huis verlaat, gaat dat met slaande deuren.

Met het fors verminderen van de gaswinning (dit jaar nog amper 4 miljard kuub, nog geen tiende van wat het was) is ook de seismiciteit sterk afgenomen, benadrukt NAM. De grond onder Groningen schokt weliswaar nog regelmatig na, omdat de ondergrondse druk door het uitputten van de bodem is afgenomen. Maar de bevingen zijn minder talrijk en vooral minder hevig dan voorheen.

Desondanks blijven de schademeldingen binnenstromen, al maanden gestaag circa duizend per week. Die tendens stelt zelfs het Instituut Mijnbouwschade Groningen (de onafhankelijke instantie die de schadeclaims inmiddels afhandelt) voor raadsels. Waarom neemt het aantal claims niet af, omgekeerd evenredig aan de gaswinning?

Blanco cheque

De NAM is daar uitgesproken over in een reactie: de gehanteerde normen deugen niet. ‘Iedereen begrijpt dat er geen schade ontstaat door het hard dichtslaan van een deur of een langsrijdende vrachtauto. Dat is echter wel het trillingsniveau dat door het IMG wordt aangehouden om schade te vergoeden. Hierdoor worden volgens ons duizenden schades ten onrechte aan aardbevingen toegeschreven.’

Iets soortgelijks speelt met het versterken van huizen. Volgens de NAM is dat, nu de gaskraan dichtgaat, veel minder ingrijpend nodig. Maar dat is in de modellen nog niet terug te zien, en ook het veiligheidsrisico zou extreem worden overschat, ‘voor sommige gebouwen zelfs met een factor 1.000 tot 10.000’.

Het gevolg: de geraamde kosten voor het netjes achterlaten van Groningen zijn in amper drie jaar tijd bijna verdubbeld, van 4,5 miljard euro in 2018 tot 8,5 miljard nu. En de NAM is niet bereid een blanco cheque te tekenen.

Over de verdeling van lusten en lasten zijn weliswaar nieuwe afspraken gemaakt. Kreeg het energiebedrijf eerst 10 procent van de baten en draaide het op voor 36 procent van de kosten, is dat aandeel in beide gevallen nu op 27 procent gesteld (een groter aandeel uit de winst, een lagere bijdrage in de kosten).

Juridische procedures

Maar daarmee is voor de NAM de kous niet af. ‘Aardbevingsschade en voor veiligheid noodzakelijke versterking wordt door ons altijd vergoed, daar is geen discussie over. De NAM vindt wel dat de kosten ten gevolge van maatregelen die redelijkerwijs niet meer aan gaswinning en aardbevingen toegeschreven kunnen worden, niet aan de NAM doorbelast kunnen worden.’

De ex-partners gaan niet als vrienden uit elkaar, zoveel is zeker. ‘Ik zal er streng op toezien dat alle kosten die bij NAM in rekening kunnen worden gebracht, ook in rekening zullen worden gebracht’, schrijft minister Van ’t Wout. Maar hij ziet de bui al hangen. Waar Groningers voorheen vaak zelf moesten steggelen om schade vergoed te krijgen, wacht de staat nu dat lot. ‘De mogelijkheid dat de discussies met NAM uitmonden in juridische procedures is reëel. Het kabinet bereidt zich daarop voor en zal daarbij geen juridische middelen onbenut laten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden