Nu bloggers en vloggers meemogen op persreizen lijkt álles wel mooi en geweldig

Java, Indonesië

Nu organisaties voor hun persreizen liever bloggers en vloggers uitnodigen dan journalisten, lijkt álles in de wereld wel mooi en geweldig. Een reportage over deze cultuurclash op Java.

Blogger Anne de Buck van yourlittleblackbook.me neemt een selfie. Foto Noël van Bemmel

Het moet wel ongemakkelijk zijn: zit je net in een vliegtuigstoel, ben je eindelijk aan de beurt bij het buffet of stap je in een fietstaxi voor je hotel: moet je weer een filmpje opnemen voor je fans. Maar kijk eens hoe soepel blogger Anne de Buck (33) van yourlittleblackbook.me (215.000 bezoekers per maand naar eigen opgaaf) dat doet. Ze stift haar lippen, drapeert het haar over één schouder, kantelt schalks haar hoofd en zegt dolenthousiast in haar eigen camera: 'Hoe leuk is dit? We gaan in een betjak naar het paleis van de sultan!'

Zo gaat het de hele week door. Niet alleen De Buck, bijna alle genodigden op de persreis naar Java bloggen en vloggen op de gekste momenten. Als de lunchboxen worden uitgedeeld in de trein, als de wekker afgaat om drie uur 's nachts, als ze een hurk-wc bezoeken of van de zonsondergang genieten op een vulkaan: telkens klapt de selfiestick uit, floept het lampje van de Canon Powershot G7X aan en volgt een stralende lach. 'Hallo mensen! Dit is Solo, dat is een eh... plaatsje en daar zijn we nu', zegt blogster Leonie ter Veld tegen haar spiegelbeeld in een Novotel. 'Ik word echt heel blij van deze kamer.'Journalisten gaan al decennialang mee op persreis. Langs fabrieken, sportevenementen, musea, theatervoorstellingen, stranden en frontlinies.

De aanbieder organiseert zo publiciteit en probeert de beeldvorming te sturen. Dat weet de journalist ook wel, maar soms biedt een groepsreis toegang tot moeilijk bereikbare plekken. En vooral: het is makkelijk en gratis. Mooi meegenomen voor een uitgever, maar essentieel voor een freelancer. Diens gangbare beloning van 30 of 40 cent per woord dekt de kosten niet.

Dus daar rijden we dan over Java in een bus vol Nederlandse reporters. De FamTrip 2016 (familiarisation trip) voert dit jaar langs de Borobudurtempel en de Bromovulkaan. Die bekende attracties kunnen volgens het Indonesische verkeersbureau meer aandacht gebruiken. Ik ga mee om in provincieplaats Solo het voormalige huis van mijn grootvader te bezoeken. Mooi meegenomen voor een verhaal over stamboomtoerisme. Een collega van De Telegraaf heeft een vergelijkbaar plan. Verder aan boord: veel twintigers met een blog, een trits begeleiders uit Jakarta en twee dames uit Engeland van wie niemand weet wat zij doen.

In het donker beklimmen we de Borobudur. Het licht van onze zaklantaarns strijkt langs voor-Indische figuren in lavasteen, zittende Boeddha's en door eeuwenoude poorten. Bovenop wachten honderden toeristen met hun camera in de aanslag op de zonsopgang. De sfeer is bedeesd, maar niet gewijd. In boeddhistische landen als Myanmar en Nepal lopen toeristen kloksgewijs rond stoepa's, gooien actief water over gouden beelden en laten vissen vrij voor extra karmapunten, maar in het islamitische Indonesië is de Borobudur meer erfgoed dan tempel.

Na een ontbijt met nasi goreng stappen we op fietsen met dikke banden en een mandje aan het stuur. We peddelen door kampongs en mintgroene rijstvelden. Voor veel Nederlanders op rondreis door Java en Bali is deze tocht een hoogtepunt. Wat minder bekend is: je kunt rond de Borobudur ook overnachten in een homestay. Bijvoorbeeld in het dorpje Parakan waar de leraar een beetje Engels schijnt te spreken. De dochter des huizes doet open en laat het slaapkamertje zien. Voor 7 euro per nacht lig je daar op een matje met je hoofd op een blauwe dolfijnknuffel.

Net schoolreisjes

Persreizen lijken op schoolreisjes. Een bus uitgelaten mazzelaars die even de kantoortuin uit mogen. Maar het is meer Romereis dan Six Flags. Deelnemers dienen zich in te lezen, aantekeningen te maken, bewoners te ondervragen en activiteiten te zoeken die passen bij hun publiek. En vooral: altijd op tijd bij de bus te staan. De laatste jaren bedanken veel redacties voor een uitnodiging. Zij moeten bezuinigen en schrappen reispagina's. Sindsdien belanden de invitaties bij bloggers, waarbij de drempel doorgaans ligt op 10 duizend volgers.

'Ik zie mezelf niet als journalist hoor', zegt Leonie ter Veld (26) van gewoonwateenstudentjesavondseet.nl (100 duizend bezoekers per maand). De extraverte blondine bezoekt voor het eerst Azië. 'Journalisten zoeken alles uit en vertellen dan hoe het zit', zegt Ter Veld voor de Prambanantempel buiten Jogjakarta. 'Een blog is persoonlijk. Ik vertel gewoon wat ik aan het doen ben.' De 24-jarige blogger Sander Beukhof van reishonger.nl (150 duizend lezers per maand) dwaalt door het paleis van de sultan en zegt: 'Kijk, ik kan natuurlijk een blog over dit paleis schrijven, maar dat gaat echt niemand lezen...'

Beukhof verdient zijn geld bij onlinemarketingbureau Onlane. 'De reisblog is een hobby. Een manier om meer te reizen.' Voor zijn werk zoekt hij influencers die commercieel interessant zijn. 'Iedereen kan een gratis YouTubekanaal beginnen. Soms met succes. Wist jij dat elke vrijdag 4.000 mensen kijken hoe Leonie een tosti bakt? Dan bel ik dus Iglo en stel ik voor dat zij ook eens vissticks gebruikt. In een contract spreken we af hoe vaak hun merk wordt genoemd.' De tostikoningin heeft hem niet meer nodig, stelt Beukhof, maar veel tieners hebben volgens hem geen idee hoe je zo'n deal sluit.

Ook op de Bromovulkaan: zo vol toeristen is het er. Foto Noël van Bemmel
Leonie ter Veld van gewoonwateenstudentjesavondseet.nl filmt het verorberen van haar eigen treinmaaltijd. Foto Foto Noël van Bemmel

Musical

In Solo spring ik achter op een motorfiets met een oude foto van een villa in mijn hand. We vragen hulp aan buurtbewoners en herkennen uiteindelijk een daklijst aan de rand van de woonwijk. Het blijkt een school, waar de hoofdonderwijzeres mijn zoektocht interessant vindt. 'Welk nummer? Twaalf? Ja, dat is hier!' Ik mag alles bekijken, mits ik voor haar klas kom vertellen over de koloniale tijd. Met grote ogen luisteren de leerlingen naar het familieverhaal, dat eindigt in plundering en een gedwongen vertrek. Ik vraag wat zij op school hebben geleerd over de Nederlandse periode. 'Very bad', zegt een meisje vooraan. 'Torture!', roept een jongen achterin.

Ook andere deelnemers, onder wie De Buck, gaan buiten het overheidsprogramma op pad. In Jogjakarta belanden we in een rooftop bar met indorockers en bezoeken we tussen de rijstvelen een mooie B&B van een Nederlandse eigenaar die ons adviseert de travestieshow boven de batiksupermarkt te bezoeken. 'Nee, homoseksualiteit is niet geaccepteerd in Indonesië', zegt de jonge artdirector met paardenstaart. 'Alleen als vorm van entertainment.' In de stad Malang drinken we cocktails in een koloniale villa waar jonge Indonesiërs naar een indiebandje luisteren.

'Wat denk jij, is er al geneukt?', vraagt freelancer Joost Brantjes tijdens het wachten op een trein. De 51-jarige reisjournalist gaat al twaalf jaar mee op persreizen voor Reiz& Magazine, Winq of NRC Handelsblad. Hij knikt naar twee jonge collega's die innig op een bankje zitten. 'Ze zijn gisteravond nog wat gaan drinken.' Brantjes is een klassieke reisjournalist: hij is het hele jaar door op reis, zoekt leuke hotels en restaurants voor zijn lezers en probeert af te wijken van het standaardprogramma. 'Ik ga nog eens een boek schrijven over de persreis', zegt hij al facebookend in een bar. 'Dat wordt meteen een musical.'

Anne de Buck in een betjak. Foto Foto Noël van Bemmel
Prambanan, Hindoe-Javaans tempelcomplex even buiten Jogjakarta. Foto Noël van Bemmel

Alles is leuk

Volgens Brantjes waren persreizen voor zijn tijd luxetrips: twee weken Australië met eersteklastickets van KLM. Afgelopen jaren deelde hij economyclass en minibusjes met reisjournalisten die nog eens een boek lazen over de cultuur en geschiedenis van een bestemming. Nu reist hij met bloggers. 'Totaal onvoorbereide jongeren die zich gedragen alsof ze op vakantie zijn. En ze komen er nog mee weg ook.' Brantjes mist bij hen de kritische instelling van een journalist. 'Bloggers vinden alles leuk en geweldig.'

'Dat is niet waar', zegt De Buck. 'Het klopt dat ik alleen leuke dingen op mijn blog zet. Maar dat vereist juist research en een strenge selectie.' Zij had zich voor vertrek wél voorbereid. Ook Ter Veld beperkt zich tot de positieve ervaringen. 'Wie leest nou een blog waarin staat waar je niet moet eten? Als een restaurant tegenvalt, noem ik die plek gewoon niet.' Beide bloggers benadrukken dat een vermelding niet te koop is. De Buck: 'Een bedrijf kan wel betalen, maar dat zet ik er dan duidelijk bij.'

De Buck kan goed leven van haar blog en stadsgidsen. Wel duurde het even voordat ze haar oude baan kon opzeggen en ze haar gêne had overwonnen. 'Als ik in de hipste wijk van New York mijn selfiestick uitklap, kijken omstanders vaak spottend toe. Dat vond ik vervelend, maar nu denk ik: jij zit morgen weer op kantoor, terwijl ik naar de volgende leuke plek ga voor mijn werk.' De Buck verdient haar geld vooral door samenwerking met bedrijven. Ze is advertentiever-koper, marketeer, schrijver, fotograaf en filmer ineen.

Borobudur bij zonsopgang: bloggers stellen het bezoek liever voor als een spirituele ervaring. Foto Foto Noël van Bemmel
De kleurrijke kampung Warna Warni in Malang. Foto Noël van Bemmel

Wat dat betreft zijn bloggers duizendpoten. Ter Veld werkt in de bus onverstoorbaar aan haar tweede kookboek en in de trein monteert ze een vrolijk filmpje voor haar YouTube-kanaal. 'Ik ben mijn eigen merk, dus ik ben altijd bezig. Maar het voelt niet als werk.'

Peter Nefkens (51) freelancet voor regionale bladen in Drenthe, maar onderweg praat hij vooral tegen zijn GoPro in een droog Drents accent. 'Ja mensen, zo sta je op het Dwingelerveld en zo sta je op Java.' Alleen de Engelse dames maken zich niet druk. Soms slapen ze uit, soms lezen ze liever een boek. Het blijken deelnemers aan een fotowedstrijd die een rondreis over Java hebben gewonnen.

Veel reisblogs laten een mooi plaatje zien. Te mooi. Zo staan er wel duizend toeristen op de Bromovulkaan te dringen en te blauwbekken, maar die realiteit ontbreekt op Instagram. Een klassieke blogfoto is de schouderfoto: de blogger staat met zijn rug naar de camera en kijkt eenzaam uit over een prachtige omgeving. Ook populair: de voetenfoto, waarbij mooi gelakte tenen afsteken tegen een tropisch stranddecor. Op de vulkaan helpen de bloggers elkaar routineus een schouderfoto te maken. Het valt niet mee reisgenoten uit beeld te houden.

Peddelen op de fiets door kampong en rijstvelden. Foto Noël van Bemmel

Toch is het ministerie van Toerisme niet tevreden.'Jongens, ik heb op mijn kop gekregen', zegt de Nederlandse begeleider in het gangpad van de bus. 'We moeten vanmiddag toch naar die waterval. Ze vinden dat we te veel afwijken van hun programma.' De meeste groepsleden schikken zich mopperend, Nefkens veinst over-vermoeidheid, Brantjes reageert getergd. 'Ik probeer toch nog wat te maken van hun clichéprogramma en dan krijg je dit!' Maar ja, stelt hij, als freelancer wil je ook niet op de zwarte lijst belanden.

De dame van het ministerie verzucht later: journalisten zijn zó veeleisend. 'Als ik moet kiezen, neem ik liever bloggers mee. Die zijn altijd tevreden en ze werken op een moderne manier.' Toch krijgt Brantjes zijn zin. Hij wil naar een kleurrijke sloppenwijk in Malang die onlangs door kunststudenten is opgefleurd.

Buurtleider Soni Parin (69) loopt trots voorop door bontgekleurde steegjes en vertelt nog wat bedremmeld dat het aantal bezoekers in kampong Warna Warni is gestegen van nul naar 1.500 per dag. Op het badmintonveldje langs de rivier wijst Parin op eetkraampjes van buurtgenoten en op de dorpswc die nu 2.000 roepies (14 cent) oplevert per bezoeker. Een mooi verhaal, dat journalisten graag opschrijven. De bloggers zijn ook tevreden: die maken verderop selfies voor een kleurrijke muurschildering.

Toyota Land Cruisers met toeristen op weg naar de Bromovulkaan. Foto Foto Noël van Bemmel

Hoe leuk is dit?

Java Top-7 (volgens Indonesisch Verkeersbureau)

Borobudur. Sta om 03.30 uur op om vanuit Jogjakarta, de culturele hoofdstad van Java, de zonsopgang bij de boeddhistische tempel te zien. Een gids die uitgehakte figuren en verhalen kan ontcijferen is fijn (27 euro, borobudurpark.com). Homestays in de buurt: homestayborobudurtemple.blogspot.nl

Prambanan. Hindoeïstisch tempelcomplex, te boeken als dagtrip in combinatie met Borobudur. Ook hier geldt: zoek een gids die uitlegt waar je naar kijkt. Het nabijgelegen restaurant Ramayana Shinta biedt een buffet en Javaanse dans met uitzicht op de tempel.

Kraton Ngayogyakarto, Jogjakarta. De oude sultan woont er nog, maar toeristen zijn welkom op enkele binnenplaatsen van het paleis. Informeer bij je hotel wanneer wajanspelers, Javaanse dansers of gamelanartiesten optreden (indonesia.travel).

Tamansari. In dit elegante waterpaleis recreëerde de sultan met zijn haremdames. Leuker en fotogenieker dan het kraton.

Surakarta Paleis, Solo. Ook leuker dan het kraton: koloniale huiselijkheid en koninklijke voorwerpen. Geen website, tel: +62.271.656432

Bromo. Voor zonsopgang op de vulkaan rijd je om 23 uur weg uit provinciestad Malang. Na drie uur stap je over in een oude Toyota Landcruiser. Je wordt tot aan de rand van de krater gereden. Een tour kost circa 27 euro.

Coban Rond. Aziaten op vakantie bezoeken graag tempels en watervallen. Deze waterval bij Malang is 60 meter hoog, bruin en ongeschikt om in te zwemmen.

----------------------------------------------------------------------------------

Java Top-7 (volgens de Volkskrant)

Rij in het weekend een rondje in een blingblingtrapauto op het zuidelijke plein (Alun Alun Selatan) van Jogjakarta. Eet zittend op het gras en loop geblinddoekt tussen twee grote vijgenbomen door om een wens te doen.

Vrolijke travestieshow (Raminten Cabaret) op vrijdag en zaterdag boven batikwarenhuis Mirota in de Malioborostraat in Jogjakarta. Drink na afloop wat in de biertuin van de Oxen Free Bar of ga dansen in de Boshe VVIP Club of de Liquid Club.

Villa Alamanda is volgens Tripadvisor al vijf jaar de beste B&B in Jogjakarta. Een villaatje tussen de rijstvelden kost 42 euro per nacht (alamandayogyakarta.com). De Nederlandse eigenaar helpt graag. Mooiste hotel: het Phoenix uit 1918, smaakvol gerenoveerd door het Franse Sofitel (sofitel.com).

Baron Beach. Een van de weinige stranden zonder hoge golven. Populair in het weekend, 65 kilometer van Jogjakarta. Zwembroek en bikini worden op Java niet getolereerd.

Rumah Opa in Malang. Coole cocktailbar en restaurant in een koloniale villa. Ook leuk: biercafé Houten Hand met dakterras.

Kampung Warna Warni, Malang. Vier designstudenten benaderden de bewoners van een sloppenwijk voor een schoolproject. Sindsdien bezoeken toeristen de kleurrijke buurt langs de rivier (vraag in je hotel).

Bromo. Na elf uur 's ochtends verdwijnen alle toeristen, jeepchauffeurs en paardenverhuurders. Aan het eind van de middag kun je moederziel alleen de zonsondergang bewonderen vanaf de kraterrand.

Meer over