Drie opties

Nu 2G niet gaat werken, wordt de roep om het virus ‘los te laten’ luider

Een lange rij voor een test- en vaccinatiecentrum net buiten het centrum van Kopenhagen. Denemarken probeert met massaal testen het coronavirus onder controle te houden. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant
Een lange rij voor een test- en vaccinatiecentrum net buiten het centrum van Kopenhagen. Denemarken probeert met massaal testen het coronavirus onder controle te houden.Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

De QR-code voor gevaccineerde en recent genezen mensen (2G) is niet genoeg om de omikronvariant tegen te houden, blijkt uit nieuw onderzoek. Welke opties zijn er voor de nabije toekomst met corona? ‘Het moment om de pleister er in één keer af te trekken, komt naderbij.’

Maarten Keulemans

Optie 1: laat maar waaien

Met amper driehonderd coronapatiënten op de ic en minder dan duizend op de gewone ziekenzaal, klinkt de roep om alle coronamaatregelen los te laten steeds luider. Op een gegeven moment is het tijd om het gewone leven weer op te pakken en de ziektegolf van het veel minder schadelijke omikronvariant te trotseren. Let it rip, zoals de aanpak internationaal is komen te heten, nadat sommige Australische staten besloten hun strenge coronabestrijding te staken.

‘Uiteindelijk is de enige uitweg hieruit als we genoeg bescherming hebben opgebouwd tegen ernstige ziekte, zodat de ziekenhuizen niet meer overbelast kunnen raken’, zegt hoogleraar epidemiologie en OMT-lid Marc Bonten (UMC Utrecht). ‘En het groepje mensen dat het virus nog helemaal niet heeft gezien, door vaccinatie of besmetting, wordt steeds kleiner. Daarmee komt het moment om de pleister er in één keer af te trekken dichterbij.’

Voor de ic’s is overbelasting misschien nu al ‘niet meer een issue’, denkt Bonten. Volgens afgelopen weekeinde openbaar gemaakte doorrekeningen van het RIVM zouden de ic’s in theorie eind volgende maand nog altijd meer dan 2.500 coronapatiënten kunnen verwachten. Maar eigenlijk gelooft niemand dat zoiets realistisch is: het RIVM nam bij gebrek aan preciezere cijfers aan dat omikron net zo veel mensen op de ic laat belanden als eerdere varianten.

‘Ik denk dat de data eerder toegaan naar: het zijn er ruim de helft minder’, zegt Bonten. ‘En de ligduur op de ic is korter, dat geeft nog meer verlichting.’ In dat geval zouden er, als álles tegenzit, geen 2.500, maar rond de duizend ic-patiënten dreigen. Een aantal dat de ic’s aan kunnen.

Maar dat zijn de ic’s. Voor de gewone ziekenzalen is een zorgtsunami nog steeds niet uitgesloten. Riskant, want ook dat kan leiden tot uitgestelde operaties en grote problemen. ‘Alles helemaal losgooien zou ik op dit moment zeker nog niet aandurven’, zegt epidemioloog Matthijs Berends (UMC Groningen en Certe). ‘Niet omdat ik per se grote problemen verwacht, maar omdat ik geen idee heb wát we kunnen verwachten.’

De eerste echte golf omikronpatiënten zal zich komende weken aandienen in de ziekenhuizen. ‘Dan heb je pas echt een goed beeld van wat ons te wachten staat.’ Even afwachten dus nog, denkt in Nijmegen ook epidemioloog Alma Tostmann (Radboud UMC). ‘Van ‘2G werkt niet’ naar let it rip is wel een erg grote stap’, vindt ze. ‘Ik wil eerst de bijgewerkte modellen van het RIVM zien, met de nieuwe aannamen voor onder meer de ligduur in het ziekenhuis erin verwerkt.’

Optie 2: meer testen

Intussen besmet omikron zo veel gevaccineerden en eerder geïnfecteerden, dat het afschermen van werkplekken en openbare gelegenheden met QR-codes weinig meer zal uithalen, blijkt uit Delfts en Utrechts onderzoek. ‘Zeer slecht nieuws’, vindt Bonten. ‘Dit betekent dat we geen enkele hulp gaan krijgen van 2G of 3G.’

Eén mogelijkheid zou wel helpen, blijkt uit hetzelfde onderzoek: iedereen voortdurend vragen om een negatief testbewijs. Een dergelijk systeem is ingericht in onder meer delen van Duitsland, waar overal sneltestbarakken zijn verrezen: zonder recente negatieve test, geen toegang tot horeca of museum.

Een testmaatschappij dus, waarin we dagelijks testen tot onze neuzen en kelen rauw zien? ‘Dat lijkt me een compleet kansloze exercitie’, vindt Bonten. Uit ander recent onderzoek blijkt immers dat sneltesten, bij personen die nog geen klachten hebben, tot wel driekwart van alle besmettingen missen. In het geval van omikron zou het erop neerkomen dat men álle mensen dagelijks moet testen – overal, altijd –, blijkt uit de Delftse cijfers. ‘En ik geloof niet dat er ooit een maatregel is genomen waaraan honderd procent van de mensen zich heeft gehouden’, zegt Bonten.

Optie 3: afremmen en afwachten

Alles opengooien is dus riskant en het virus met wattenstokjes bezweren ondoenlijk. Een dilemma, vindt ook Berends. ‘Je wilt een ingreep die vroeg genoeg is om escalatie te voorkomen. Maar niet té vroeg, want dan is er weer geen draagvlak voor.’

Dus modderen we door, met één voet op de rem en één op het gaspedaal, dat is de meest aannemelijke uitkomst. Net zolang tot de dreigend opbollende RIVM-verwachtingen worden lekgeprikt door preciezere cijfers uit het buitenland en als een soufflé zijn ingezakt, en duidelijk is dat de kust veilig is. ‘Dat moment komt dichterbij’, zegt ook Berends, ‘intussen wordt er gelukkig veel zorg ingehaald.’

Sluit daarbij de QR-codes niet uit, vindt hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). Want Delfts onderzoek of niet: ‘Als je niets doet, kun je ook niks. Het motto van 2G is: houd de ongevaccineerden even op veilige afstand. Dat lijkt me in deze situatie toch een aanvaardbare tussenoplossing’, vindt Kroes. ‘We hebben in Nederland nu geen enkele vorm van onderscheid tussen gevaccineerden en ongevaccineerden. Ik vind dat ergens heel wonderlijk.’

Of misschien kan het ook zonder extra’s, en is de huidige koers genoeg: met één been nog in lockdown en intussen testen bij klachten en thuisblijven bij corona. ‘Bijremmen doen we nu ook’, zegt Bonten. Tot de zorg uit de sores is, nu en in de nabije toekomst. ‘Voor een rinovirus, een verkoudheidsvirus, nemen we al dit soort extra maatregelen ook niet.’

Tijdlijn coronatoegangsbewijs

Zomer 2021: Nederland voert coronatoegangsbewijs (CTB) in. Met een QR-code kunnen mensen laten zien dat ze volledig gevaccineerd, hersteld of recentelijk zijn getest. Op steeds meer plekken, ook in het buitenland, is zo’n QR-code nodig om bijvoorbeeld de horeca te bezoeken.

6 november 2021: Verdere uitbreiding coronapas. Nu in Nederland ook verplicht bij onder meer binnensporten vanaf 18 jaar en voor een ouder die zijn of haar kind(eren) brengen en halen naar zwemles.

8 november 2021: Oostenrijk voert 2G in. Alleen wie is gevaccineerd of hersteld van corona krijgt toegang tot onder meer de horeca. Ook veel andere landen, waaronder Nederland, overwegen dit 2G-beleid.

24 november 2021: Omikronvariant duikt op. Vaccinaties beschermen veel slechter tegen infectie (maar nog wel goed tegen ernstige ziekenhuisopname).

17 januari 2022: Onderzoekers van de TU Delft en het UMC Utrecht concluderen: met de huidige vaccins en de omikronvariant werken zowel 2G als 3G een stuk slechter om de verspreiding van het virus tegen te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden