NS is afhankelijk van OV-Studentenkaart

Studenten zijn nauwelijks nog weg te denken uit de bedrijfsvoering van de spoorwegen. Wanneer het contract voor hun OV-kaart niet wordt verlengd, aldus Ruben Post en Peter Rehwinkel, kon dat wel eens de doodsteek voor de NS betekenen....

BINNEN enkele weken openen het ministerie van Onderwijs en de vervoersbedrijven onder aanvoering van de Nederlandse Spoorwegen, onderhandelingen over een nieuwe OV-Studentenkaart. Komt er na 2002 opnieuw een contract voor die kaart? Als minister Hermans en de vervoersbedrijven het niet eens worden, zal dat grote gevolgen hebben. Niet alleen voor studenten, maar zeker ook voor de NS.

Al sinds haar introductie legt de OV-Studentenkaart de NS geen windeieren. Een ingewikkeld systeem van individuele reiskostenvergoedingen maakte in 1991 plaats voor een voor iedereen verplichte, gemeenschappelijke vervoersvoorziening. De OV-kaart is er voor elke student met recht op studiefinanciering, betaald door een vaste inhouding op de basisbeurs. De overheid onderhandelt en sluit een bulkcontract af met de vervoerders. De NS krijgt dus geld voor elke student, ook voor iemand die nooit per trein reist. Daar komt bij dat de spoorwegen in de tienjarige geschiedenis van de OV-Studentenkaart herhaaldelijk spekkoper waren. Contracten werden onder grote politieke druk afgesloten.

Niet iedereen zal zich herinneren dat de motie met de kreet van minister Zalm - 'We voeren hem niet uit!' - ook die druk uitoefende. De motie ging over de keuzevrijheid tussen een kaart voor vrij reizen door de week of in het weekend en is uiteindelijk wel uitgevoerd. Het aannemen van de motie leverde de vervoersbedrijven in de contractperiode 1999-2002 jaarlijks 90 miljoen gulden op. Bovendien betaalde de overheid tot nu toe elk jaar vele miljoenen guldens meer aan de vervoerders dan waarvan was uitgegaan, door groei van het aantal studenten, verkeerde inschattingen van het aantal week- en weekendkaarten en prijsstijgingen.

Het huidige contract loopt tot eind 2002. Voor de jaren daarna moet in de komende maanden overeenstemming worden bereikt. Gebeurt dat niet, of krijgt de VVD haar zin na haar jarenlange pleidooi om de kaart af te schaffen, dan zal dit ingrijpende gevolgen hebben voor de NS. Een blik op de NS-jaarcijfers over 2000 leert dat studenten nauwelijks nog zijn weg te denken uit de bedrijfsvoering van de NS. De meer dan een half miljoen houders van de OV-Studentenkaart reisden in 2000 bijna 3,5 miljard kilometers per spoor, zo'n kwart van het totale aantal reizigerskilometers. Afgelopen jaar ontvingen de vervoersbedrijven 756 miljoen gulden voor het studentenvervoer. Welk gedeelte hiervan aan de NS toekomt, is geheim, maar vaststaat dat dat het leeuwendeel is. Wie dit vergelijkt met de nettowinst van 343 miljoen die de NS het vorig jaar boekte, ziet het belang van de OV-Studentenkaart nog eens onderstreept. Het is de kurk waar de NS op drijft.

Door de invoering van de kaart steeg het gebruik van het openbaar vervoer onder studenten spectaculair. Het aantal OV-kilometers dat zij aflegden, verdubbelde van zes- naar twaalfduizend per jaar. Een student reist ongeveer 50 procent meer met het openbaar vervoer dan de gemiddelde Nederlander. Dankzij de OV-Studentenkaart maakten al meer dan 1,5 miljoen studenten kennis met het openbaar vervoer.

Een student die een vierjarige opleiding volgt, heeft maximaal zeven jaar recht op een OV-kaart en mag dus een vaste klant worden genoemd. De kans is dan ook groot dat hij, als de dienstverlening bevalt, de trein ook na zijn studie blijft gebruiken en zich bijvoorbeeld een voordeelurenkaart aanschaft. De NS anticipeert hier slim op en verkoopt zo'n kortingskaart tegen gereduceerd tarief aan de ex-student die zijn OV-kaart moet inleveren.

De komst van de OV-Studentenkaart heeft niet alleen effect gehad op het reisgedrag van (ex-)

studenten. Het instituut NEA deed onderzoek naar de mogelijke gevolgen van afschaffing van de OV-kaart. Een van de conclusies was dat ook het OV-gebruik van jongeren die geen recht hebben (gehad) op een studentenkaart mede dankzij de kaart aanzienlijk is gestegen. De onderzoekers verwachten dat veel van deze jongeren net als hun studerende leeftijdgenoten de auto zullen kiezen als de OV-Studentenkaart verdwijnt. Het totale verlies aan opbrengsten voor de vervoersbedrijven zou volgens NEA maar liefst 441 miljoen gulden per jaar bedragen. De nettowinst van de NS smelt in deze situatie dus als sneeuw voor de zon.

De noodzaak voor de NS om studenten blijvend aan zich te binden wordt danig vergroot door de actuele, heikele positie van het spoorbedrijf. De kwaliteit van de dienstverlening is ondermaats, zo gaf NS-topman Huisinga afgelopen week nog eens ruiterlijk toe. De huidige, aangepaste zomerdienstregeling gaat vanaf september voor langere tijd gelden in de weekeinden; er zullen zevenhonderd treinen minder rijden. In 'ruil' daarvoor wordt het treinkaartje volgend jaar niet duurder.

Studentenvertegenwoordigers vroegen zich vervolgens af of studenten geld (terug)krijgen, want hun inhouding op de beurs is immers gebaseerd op meer treinen en een betere dienstverlening dan nu kan worden waargemaakt. Als deze claim van ongetwijfeld enkele miljoenen wordt toegekend, betekent dat opnieuw een fikse tegenslag voor de NS. Het afzien van prijsverhoging volgend jaar kost het bedrijf ook al honderd miljoen gulden. Kortom: meer dan ooit lijken de structurele miljoenen uit het studentencontract bittere noodzaak om het hoofd boven water te houden. Alle reden dus voor de NS om ook na 2002 de OV-kaart voor studenten te koesteren.

Reizigers en dus ook studenten zijn voor hun mobiliteit afhankelijk van goed functionerende spoorwegen. Maar de NS is op haar beurt zeker zo afhankelijk van studenten. Als er geen nieuwe OV-Studentenkaart komt, kan dat wel eens de doodsteek voor de NS betekenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden