Nova geënterd

VERDACHTEN en gedupeerden in de Nusse Brink-affaire hebben via het NOS-programma Nova een aardig publicitair succesje weten te boeken. Tijdens de jaarlijkse perspresentatie van het beursbestuur ging de aandacht vooral uit naar de kwaliteit van het toezicht op de beurshandel....

Dat de verdachten en hun slachtoffers deze visie delen, is op zichzelf niet verrassend. De van witwassen betichte beurshandelaren zijn voor de rest van hun leven van de effectenhandel uitgesloten. Zij laten geen gelegenheid onbenut om het beursbestuur zwart te maken. Hun kritiek op het beurstoezicht levert daardoor het wat bizarre, nauwelijks serieus te nemen beeld op van de inbreker die vindt dat de politie-agent hem had moeten pakken.

Dat een gedupeerde zoals het effectenhuis Van Meer James Capel vergelijkbare vraagtekens, zij het wat genuanceerder, bij het toezicht plaatst, was al geruime tijd bekend.

Bij de Amsterdamse rechtbank sleepte zich het afgelopen jaar een voorlopig getuigenverhoor over deze affaire voort. Dat was een poging van James Capel om bewijzen te verzamelen tegen het controlebureau. Urenlange verhoren van vrijwel alle direct betrokkenen leverde James Capel nauwelijks iets op. Nova was daar niet bij en bood het effectenhuis vorige week de kans om de oude zaak nieuw leven in te blazen. Van die kans heeft het kantoor dankbaar gebruik gemaakt.

Maar het tumult ontstond vooral omdat ook parlementariërs bereid bleken een duit in het publicitaire zakje te doen. CDA-kamerlid Smits riep zelfs dat hij aan parlementair onderzoek naar het toezicht op de effectenhandel dacht.

Nu valt van eenvoudige Kamerleden niet te verwachten dat zij zich verdiepen in de details van een complexe beursaffaire. Maar zij moeten die dan ook niet willen gebruiken om gespierde uitspraken over het beurstoezicht te doen.

Foutloos heeft het controlebureau in de Nusse Brink-affaire zeker niet geopereeerd, zo leerden de moeizame getuigenverhoren door James Capel. Het malafide effectenkantoor stond vanaf eind 1991 al als een probleemgeval bij het controlebureau te boek. Dat was naar aanleiding van een conflict tussen de Kas-Associatie, de bank van de effectenhandel, en de directie van Nusse Brink. Het controlebureau zorgde toen voor een oplossing: bank MeesPierson wilde wel de taak van de Kas-Ass overnemen.

Het controlebureau schoot tekort in het toezicht op het rekeningensysteem dat vervolgens tussen MeesPierson en Nusse Brink werd afgesproken. Dat systeem, zo bleek bij de ondergang van Nusse Brink in 1993, liet ruimte voor misbruik van geld van cliënten. Maar daarmee is allerminst aangetoond dat ook die ondergang zelf aan het controlebureau te verwijten valt. Voorlopig staat dat wapenfeit uitsluitend op het conto van de directie van Nusse Brink, die ten onrechte speculeerde op dalende beurskoersen.

Het beurstoezicht is gebaseerd op het principe van zelfregulering. Daarover valt altijd te discussiëren, maar dan moet er wel een goede aanleiding voor zijn. Wie verder kijkt dan Nusse Brink ziet eerder argumenten om de huidige situatie ongewijzigd te laten.

Van het controlebureau kan niet gezegd worden dat het affaires liefst in de doofpot stopt, zoals critici van zelfregulering graag suggereren. De HCS-affaire en de Borsumij-affaire zijn beide ontstaan door toedoen van het controlebureau. De impact van beide affaires geeft aan dat de controleurs er blijk van hebben gegeven niet benauwd te zijn om grote reputaties aan te pakken.

Het alternatief voor zelfregulering is een zwaardere rol voor de overheid. Het controlebureau komt dan onder toezicht van een onafhankelijke overheidsinstantie, de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE). Dat zou kunnen, maar de timing van die stap is ronduit lachwekkend. Want het is de overheid die momenteel juist het meest opzichtig faalt in zijn toezicht op beursfraude. Het openbaar ministerie en de Economische Controle Dienst (ECD) blijken niet in staat te zijn om het werk van het controlebureau af te maken. Vorige week luidde justitie de noodklok over het gebrek aan mankracht. Het controlebureau is daarentegen, op kosten van de beursleden, fors uitgebreid.

Theoretisch mag het juist zijn om het controlebureau onder de STE te plaatsen, maar in de praktijk zal dat een misbaksel blijken. Het permanente gebrek aan middelen en mankracht bij de overheid betekent dat een verdere versterking van het controle-apparaat er dan niet meer in zit. En daar is de kwaliteit van het toezicht bepaald niet mee gediend.

Fokke Obbema

Peter de Waard

Afgesproken werd dat justitie en de beurs ook geen gegevens aan derden zouden geven. 'We hadden het woord van Wortel en van Van Ittersum.' Een van die partijen heeft de afspraak geschonden. De frustratie bij Borsumij daarover is groot. 'Enige opzet lijkt niet afwezig', meent Noordam. 'Onze warrant-transacties stonden in de krant precies op de dag dat wij onze aandeelhoudersvergadering hielden. Dat kan toch geen toeval zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden