Nou, Mark, kom maar op

Stel dat alle wetenschappers op de wereld eensgezind zouden waarschuwen voor een ongekende ramp. Een ramp die geen aardbewoner onberoerd zal laten en miljoenen de dood zal injagen. Als die wetenschappers ons bovendien vertellen dat het zover niet hoeft te komen, mits we snel een paar dingen veranderen die ons nu slechts enkele procenten van ons inkomen kosten. Zou dat voorpaginanieuws zijn? Blijkbaar niet.


De voorpagina van de Volkskrant was op 14 april gewijd aan de crisis in Oekraïne, net als pagina 4 en 5. Maar niet alleen oorlogsdreiging aan de Europese grenzen bleek nieuwswaardiger dan de aankondiging van de grootste door mensen veroorzaakte ramp aller tijden. Dat gold ook voor de dit jaar vroeg piekende hyacinten, een boottocht van burgemeester Van der Laan over de Hudson en het gedrang in het vernieuwde Rijksmuseum. Pas op pagina 16 viel linksonder in de hoek te lezen 'Klimaatpanel: ingrepen nodig om 'tweegradendoel' te halen'.


Dat voor het eerst in zeven jaar het klimaatpanel van de Verenigde Naties, het IPCC, met een boodschap aan de beleidsmakers komt, is kennelijk geen groot nieuws. En inderdaad, dat het klimaat verandert door menselijk handelen, dat wisten we al. Of je zou het nieuws moeten vinden dat al die klimaatsceptici het de laatste jaren dus toch bij het verkeerde eind hadden.


Maar is het niet nieuwswaardig dat zo ongeveer alle regeringsleiders op aarde hun belofte verbreken om de temperatuurstijging te beperken tot maximaal twee graden Celsius? Een belofte vastgelegd in talloze akkoorden, van Kyoto tot Brussel en Den Haag. Toch steeg de uitstoot van broeikasgassen de laatste tien jaar sneller dan ooit tevoren. Rampspoed voorkomen vereist actie.


Dat die verandering niet bepaald in de lucht hangt, bewees de fractieleider van de liberale regeringspartij Halbe Zijlstra, in wiens handen het liberalisme een eendimensionale vrijheidsstrijd is tegen een onderdrukkende overheid. Op deze pagina's schreef hij (O&D, 11 april): 'Voor liberalen zullen belastingtarieven altijd te hoog zijn, laat daar geen misverstand over bestaan.'


Dat de overheid in bepaalde behoeftes beter kan voorzien dan de markt ('wegen, politie en scholen') wil hij tandenknarsend nog wel toegeven. Maar dat de overheid daarnaast via belastingen ook nog eens zonnepanelen wil stimuleren en energiegebruik ontmoedigen, dat gaat hem veel te ver: 'Weet de overheid werkelijk beter wat een goede keus is dan de mensen zelf?'


Economen denken doorgaans dat de overheid hierbij inderdaad behulpzaam kan zijn. 'De mensen zelf' nemen namelijk vaak niet alle gevolgen van hun handelen in ogenschouw. 'Externe effecten' noemen economen dat, gevolgen voor derden die de veroorzaker niet voelt. Klassieke voorbeelden zijn het doen van onderzoek (positieve externe effecten) en milieuvervuiling (negatieve externe effecten). Het gevolg is dat er zonder ingrijpen vanuit het algemeen belang te weinig van is (onderzoek) of juist te veel (milieuvervuiling).


Dit is een vrij onomstreden economisch leerstuk en een breed geaccepteerde grondslag voor overheidsingrijpen. De overheid kan vervolgens werken met ge- en verboden of, wat de meeste liberalen prefereren, met het prijsinstrument: subsidie voor wenselijk gedrag (onderzoek doen), belasten van onwenselijk gedrag (milieuvervuiling).


Zijlstra's tegenstelling tussen de 'vrije' en de 'maakbare' samenleving is dan ook een valse. Vrijheid voor velen vereist juist een optredende overheid. De nachtwakerstaat waar Zijlstra met zijn simplistisch-liberalisme op aanstuurt, betekent de totale vrijheid voor enkelen ten koste van velen.


Ondertussen wordt de vrije samenleving wel degelijk bedreigd, ditmaal door Vladimir Poetin. De crisis in Oekraïne toont het probleem, als vrijheid je lief is, van de afhankelijkheid van gas uit Rusland, net als die van olie uit het Midden-Oosten.


Columnist Thomas Friedman hoopt dat het conflict met Rusland een stimulans zal blijken voor duurzame energie, zoals dat het geval was met de oliecrisis in de jaren 'zeventig. 'Nou, Vladimir, kom maar op', spoorde hij (vanuit de VS) Poetin aan de gastoevoer naar Europa te stoppen.


De EU zou haar daadkracht niet moeten laten afhangen van de kwaadwillendheid van Poetin en hoe dan ook haar energieafhankelijkheid verminderen. De vrije samenleving draait op duurzame energie. De snelste manier naar een meer zelfvoorzienende Europese energievoorziening is het beprijzen van het vrijheidsdividend van groene energie. De belastingen zijn daarvoor het geëigende instrument. Ik zeg: 'Nou, Mark, kom maar op'.

Rens van Tilburg

is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden