Analyse

Nostalgie naar het Frankrijk van gisteren

François Mitterrand (1916-1996) was een monarchale president. Hij is nog altijd populair en inspireert François Hollande. Heimwee naar het Frankrijk van gisteren?

Peter Giesen
null Beeld EPA
Beeld EPA

'Ik ben de laatste grote president van Frankrijk', zei François Mitterrand aan het einde van zijn leven tegen de journalist Georges-Marc Benamou. Hij benijdde zijn navolgers niet. De macht van de president zou steeds verder worden ingeperkt door Europa en de toenemende globalisering, voorzag de socialistische president.

Vandaag is het twintig jaar geleden dat François Mitterrand op 79-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van kanker. Zijn opvolger François Hollande zal zijn graf in het West-Franse Jarnac bezoeken. Volgens Franse media is Mitterrand een bron van inspiratie voor Hollande. Zijn regeerperiode leek aanvankelijk totaal mislukt, maar in 1988 werd hij toch herkozen door zich vaderlijk te profileren met de slogan La France Unie ('Frankrijk verenigd').

Verzoenende opstelling

Dat is precies de kaart die Hollande in 2017 wil spelen, schreef de Journal du Dimanche: met een verzoenende opstelling wil hij een opening creëren richting de kiezers in het centrum die grote moeite hebben met felle, confrontatiegerichte politici als Sarkozy en Le Pen.

Twintig jaar na zijn dood blijft Mitterrand de Fransen fascineren. Volgens een opiniepeiling bewaart tweederde goede herinneringen aan zijn presidentschap, van 1981 tot 1995. Vijf jaar geleden was dat overigens nog driekwart: blijkbaar kan ook de herinnering verrechtsen.

De afgelopen maanden verscheen een flinke stapel nieuwe boeken over het oud-staatshoofd, waaronder een Dictionnaire Amoureux de Mitterrand ('een liefdevol woordenboek') van zijn oude minister van Cultuur Jack Lang. Die merkte in 1981 al op dat Frankrijk 'van de duisternis overging in het licht door de verkiezing van Mitterrand'.

Oud president François Mittérrand. Beeld epa
Oud president François Mittérrand.Beeld epa

Historici zijn geneigd wat strenger over de president te oordelen. Zijn economisch programma mislukte, hij werd geplaagd door een reeks schandalen, waaronder het opblazen van het Greenpeace-schip Rainbow Warrior en zijn vriendschap met de oude politiechef van Vichy, aangeklaagd wegens oorlosgmisdaden.

Maar François Mitterrand blijft populair, ook omdat hij zo Frans was, van zijn kennis van literatuur en geschiedenis tot zijn liefde voor de ortolaan, het zangvogeltje dat met bot en al wordt verorberd. Hij beantwoordde aan het Franse verlangen naar een monarchale president, een autoriteit die ver boven de gewone stervelingen zweeft. Dat imago cultiveerde hij zorgvuldig. Hij kwam altijd te laat en tutoyeerde slechts zijn beste vrienden. Een bekende die vond dat het onderhand tijd werd om 'jij' tegen elkaar te zeggen, kreeg te horen: 'Zoals u wilt.'

Mitterrand kende ook het liefdesleven van een Franse koning. Een lange reeks minnaressen, een schaduwgezin met maîtresse Anne Pingeot en dochter Mazarine, die een appartement van de staat kregen en bewaakt werden door politiemensen van het Elysée. Mitterrand, geboren in het jaar van de slag van Verdun, was een exponent van het 'Frankrijk van gisteren', zoals Georges-Marc Benamou schrijft in het onlangs verschenen Dis leur que je ne suis pas le diable ('zeg hun dat ik niet de duivel ben'). Een land zonder paparazzi, jihadisten en serieuze populisten, waar de economie groeide en mensen zich beschermd wisten door de Republiek.

François Hollande heeft heel wat minder statuur en regeert in een veel moeilijker tijd. Toch is het begrijpelijk dat Hollande zich laat inspireren door zijn illustere voorganger. Ook Mitterrand mislukte aanvankelijk volkomen. Hij werd in 1981 gekozen op een zeer links gezamenlijk programma met de communisten. Binnen dertien maanden moest de franc twee keer gedevalueerd worden, steeg de inflatie naar 18 procent en liep de werkloosheid sterk op. In 1983 moest Mitterrand een bezuinigingsprogramma aankondigen, totaal in tegenspraak met zijn verkiezingsbeloften. En toch won de oude politieke kunstenaar in 1988 gemakkelijk van zijn tegenstrever Jacques Chirac.

null Beeld
Beeld

Dubbele nationaliteit

Hollande hoopt dit huzarenstukje te herhalen. Hij nam een omstreden rechts voorstel over om terroristen met een dubbele nationaliteit hun Franse paspoort te ontnemen. Even leek hij het plan weer in te slikken na heftig verzet uit zijn eigen socialistische partij. Maar uiteindelijk besloot hij het gewoon te handhaven: veel socialistische kopstukken mogen tegen zijn, veel Franse burgers pakken terroristen maar al te graag hun paspoort af. Zo verheft Hollande zich boven het partijpolitieke strijdgewoel en hoopt hij het krediet te incasseren van een president die 'in oorlog' met het terrorisme is.

Herverkiezing zal nog een hele toer worden. Hollande is nu eenmaal geen monarch. Mitterrand zelf had geen hoge pet op van zijn mogelijke opvolgers: 'Bij de socialisten zie ik vooral kleine advocaten uit de provincie.'

undefined

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden