NOS-plan te lief voor publieke omroep

Het plan van de NOS om de publieke omroep meer profiel te geven en concurrerend te maken, is in feite een voortzetting van de verzuiling met andere middelen....

TOM BAARS

SINDS kort staat de publieke omroep weer volop in de schijnwerpers door het plan van de NOS om haar een nieuw smoel te bezorgen. De reden is dat de publieke omroepen beter moeten concurreren met de commerciële omroepen en dat de zappende kijker moet worden vastgehouden. Instrumenten hiervoor zijn een scherper profiel en een minder stoffig imago. Het plan houdt in dat Nederland 1 amusementszender wordt en 'Het Net' gaat heten, Nederland 2 wordt de gezinszender onder de vlag 'Ons Net' en Nederland 3 krijgt het label 'Mijn Net' en gaat de serieuze programma's en de satire doen.

Op het eerste gezicht lijkt dit een goed plan, alleen al omdat er weer eens iets gebeurt, zoals Fokke Obbema concludeert (de Volkskrant, 26 januari). Enige inspectie laat zien dat de weeffouten van het huidige systeem blijven voortbestaan en misschien nog wel verergeren.

Zo weet iedereen dat Nederland 1 vrij kleurloos is en met het programma Netwerk enige identiteit probeert te krijgen, dat de samenwerking tussen EO en TROS op Nederland 2 niet optimaal is en dat Nederland 3 het meest een eenheid vormt, hoewel de combinatie van nieuws en sport in het programma Nova wat geforceerd overkomt.

Worden deze manco's verholpen als de programma's van de VARA over meer zenders worden gespreid? De programmamakers, met Witteman als spreekbuis in De Plantage bij Groenteman, vinden in ieder geval van niet. Zij willen een fusie van de omroepen op Nederland 3 om te voorkomen dat versnippering over de andere zenders plaatsvindt. Dit versneld afstand doen van hun autonomie, zou ze later wel eens flink kunnen opbreken zoals Hans van Beers, oud-VPRO voorzitter en bedenker van de NOS-plannen, terecht opmerkt.

Uitgaande van de sterktes en zwaktes van het huidige publieke bestel, ligt het meer voor de hand om de AVRO en de EO stuivertje te laten wisselen. Nederland 1 wordt dan bevolkt door KRO, NCRV en EO, eventueel aangevuld met de IKON. Deze zender kan zich profileren met praatprogramma's, bezinning en religie en met het ontbreken van seks en vloeken. Kortom: als een fatsoenlijke zender die het vertrouwen van de kijkers waard is, om in NCRV-termen te spreken.

Synergie kan worden behaald met het indammen van het fundamentalisme van de EO en het wat principiëler worden van de KRO. Zo'n zender is in staat om minstens 10 procent van de kijkers aan zich te binden. Nederland 2 heeft dan als grote bespelers de AVRO en de TROS en kan zich op amusement en sport gaan toeleggen. Synergie kan hier ontstaan doordat de AVRO zich wat meer op de hogere middenklasse richt en de TROS op de lagere midden-klasse.

BNN en eigenlijk heel Veronica, zouden op deze zender de jeugd voor hun rekening kunnen nemen. Daarmee kan het oude idee van ATV (AVRO, TROS en Veronica) weer nieuw leven worden ingeblazen, nu niet buiten maar binnen het publieke bestel. Zo'n zender kan 20 procent van de kijkers trekken, zelfs zonder Veronica en het WK-voetbal.

Blijft over Nederland 3 voor NOS/NPS, VARA en VPRO met nieuws, achtergronden, cabaret en satire. Deze omroepen kunnen op dezelfde voet verder gaan, wellicht zonder sport in Nova. Door zich verder in de actualiteit te specialiseren en kwaliteit te blijven leveren, kunnen ze hun 10 procent marktaandeel behouden ondanks de concurrentie van RTL 5 en Net 5.

In totaal is de publieke omroep op deze manier goed voor minstens 40 procent van de kijkers en krijgt Marcel van Dam, die zo'n contructie 10 jaar geleden al bepleitte, alsnog zijn zin. Belangrijker is echter dat deze opzet haar wortels in de samenleving heeft, want Nederland is weliswaar ontzuild maar de fundamenten van het zuilenstelsel liggen er nog. Zoals het CDA gefuseerd is uit protestantse en katholieke partijen, zo kan er ook een zender ontstaan met een algemeen christelijke grondslag, waar het CDA, de kleine christelijke partijen en op den duur misschien ook partijen van andere geloven hun thuis vinden.

Nederland 2 zal meer banden hebben met de VVD via het liberalisme van de AVRO en het populisme van de TROS. Nederland 3 heeft vanwege haar kritische journalistiek banden met de progressieve partijen PvdA, D66 en GroenLinks. Zo kunnen alle gezindten weer een onderdak krijgen in omroepland, zij het in gegroepeerde vorm.

Conclusie: een nieuw gezicht zal de publieke omroep goed staan, maar daar zijn wel echte veranderingen voor nodig die het goede behouden en de contructiefouten weghalen. Daarom: liever een facelift dan cosmetica.

Tom Baars is bedrijfsinformatiekundige en politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden