NOS-nieuwslezeres schnabbelt bij op afscheid Wientjes - is dat slim?

AMSTERDAM - Schnabbels van journalisten, het is een glibberig pad. Waar ligt de grens, wanneer komt de onafhankelijkheid in het geding? Het jongste vraagstuk: het optreden van NOS-nieuwslezeres Astrid Kersseboom maandag als dagvoorzitter bij het afscheid van Bernard Wientjes, topman van werkgeverskoepel VNO-NCW. Kan zij vragen stellen over Wientjes' mogelijke betrokkenheid bij een badkamerkartel bij zijn vorige werkgever, zoals het Financieele Dagblad onlangs meldde?


'Ik kan vragen wat ik wil', zegt Kersseboom. 'Er zijn geen restricties afgesproken. Anders had ik het niet gedaan. Ik zal de kartelaffaire niet uit de weg gaan.'


Toch is het onverstandig zo'n klus te doen, zegt media-ethicus Huub Evers. 'Je moet de schijn van belangenverstrengeling altijd voorkomen. Kersseboom denkt dat zij de zaken gescheiden kan houden, maar daar heeft de kijker geen boodschap aan. Als je het risico loopt over de instantie waar je bent ingehuurd ooit nog een Journaal-item te maken, moet je de schnabbel weigeren.'


Wat ze met de schnabbel verdient, wil Kersseboom niet zeggen. 'Het honorarium ligt ver onder de marktprijzen. Ik hoor weleens van collega's die 5 duizend, 10 duizend of zelfs 15 duizend euro per klus verdienen. Daar zit ik ver onder.'


In het verleden raakte menig journalist in opspraak door nevenactiviteiten. NOS-nieuwslezer Gijs Wanders verdiende in twee jaar tijd bijna 200 duizend euro bij uitkeringsinstantie UWV, ongeveer twee keer zo veel als zijn werkgever hem betaalde. Zijn collega Annette van Trigt verdiende in een jaar 45 duizend euro bij het UWV. Beiden hadden dit niet gemeld bij hun hoofdredacteur Hans Laroes. De NOS verscherpte de regels, het uitgangspunt werd: 'nee, tenzij'. Charles Groenhuijsen werd ontslagen toen hij de NOS de 'schnabbel-gestapo' noemde.


Schnabbels moeten altijd voorgelegd worden aan de hoofdredactie en de afdeling communicatie, zegt Marcel Gelauff, huidig hoofdredacteur van NOS Nieuws. 'Is het in strijd met de belangen van de NOS, dan doen we het niet. We zagen geen bezwaar bij Astrid.' Als er morgen een item in het Journaal is over Wientjes, moet dat geen probleem opleveren, denkt Gelauff. 'Zij maakt het item niet, ze presenteert het alleen. En zij kan de journalistieke taak best los zien van zo'n klus.'


Een andere voorwaarde voor een nevenactiviteit is dat die niet structureel is. Mediatrainingen en adviseurschappen zijn sowieso niet toegestaan. Gelauff: 'Het zou raar zijn als het door onze steun moeilijker wordt om onze eigen taak uit te voeren. Je gaat niet je tegenstanders helpen.'


Ook reclame is voor een journalist van de publieke omroep uit den boze: de mediawet verbiedt publieke omroepen dienstbaar te zijn aan het maken van winst door derden. Bij commerciële zenders is de grens vager. Zo vindt Humberto Tan het geen probleem om het gezicht te zijn van de Rabobank. Het kostte hem wel zijn plek als ochtendpresentator bij BNR.


Het programma Reporter onthulde in 2004 een lijst journalisten die bijverdienden op ministeries. Daarop stonden onder meer Frits Wester (RTL), Paul Witteman, Jeroen Pauw (VARA), Ferry Mingelen, Philip Freriks, Jack van Gelder (allen NOS) en Fons de Poel (KRO). Ze gaven mediatraining, zaten congressen voor, deden debatten of adviseerden de overheid.


Witteman besloot na de ophef te stoppen met schnabbelen. Met 40 duizend euro aan bijverdiensten per jaar was hij een van de grootste spelers in het schnabbelcircuit. Jeroen Pauw is nog altijd in te huren als dagvoorzitter via zijn eigen bedrijf Talent Kitchen, waar ook journalisten als Eva Jinek en Paul Jansen zijn in te huren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden