Normen en waarden keren terug in metro

Op de achterste bank in de metro maakt een diep in een capuchon weggedoken passagier zich op om te gaan chinezen....

Van onze verslaggever

Hans Horsten

ROTTERDAM

De verslaafde knikt wezenloos en bergt zijn rookgerei weer op. Ruud stapt een halte verder uit. Hij was er juist op tijd bij. 'Je moet ze niet op hun gedrag attenderen als ze aan het spuiten of het roken zijn. Dan denken ze dat je hun dope wil afpakken.' Ruud is een van de elf toezichthouders in burger die de Rotterdamse vervoersmaatschappij RET sinds kort inzet om de onveiligheid en de agressie in de metro terug te dringen.

Tijdens de ritten spreken hij en zijn collega's reizigers aan op gedrag dat door medepassagiers doorgaans als asociaal wordt ervaren, zoals het bekladden van het interieur met viltstiften, het bekrassen van ramen, het gooien met etensresten of lege blikjes, of doodgewoon vieze voeten bij iemand anders op de bank leggen.

'We willen de normen en waarden weer terugbrengen in de metro', zegt Eef van As, coördinator van Civiel Mobiel, zoals het nieuwe project van de RET heet.

Van As noemt de burgercontroleur 'een wijkagent op de ondergrondse'. 'Preventie geeft een positief imago bij de reizigers. Misschien dat gebruikers van de metro dan zelf ook weer iets durven te ondernemen als andere passagiers zich irritant opstellen. Dan creëer je een collectief gevoel van veiligheid. Daar is elke metroreiziger naar op zoek.'

Hoewel de civiele macht geen opdracht heeft om lastpakken en branieschoppers met fluwelen handschoenen aan te pakken, is een subtiele benadering volgens Van As wel noodzaak.

'Je moet aanvoelen wat je wel of niet kunt zeggen in die situaties. Als je begint met ''jij moet van de RET'', kun je het hier schudden. ''Pleur op joh'', krijg je dan te horen. In feite doe je een beroep op iemands goede fatsoen. Je treft zelden iemand aan die daar volstrekt ongevoelig voor is.'

Met zijn wollen muts, leren jack, spijkerbroek en stevige stappers ziet Bas er erg casual uit. Hij is bevoegd om te verbaliseren als passagiers inbreuk maken op de Wet Personenvervoer. Vorige week greep hij voor het eerst naar zijn bonnenboekje. 'Ik heb er vier op moeten schrijven. Ze hoorden bij een groep van elf jongens. Ze sprongen over banken, beledigden iedereen en maakten er een beestenbende van. Daar viel niets te beginnen met een corrigerend gesprek.'

Op het station Graskruid in Rotterdam-Ommoord gaat hij aan boord van de metro en loopt door de wagons waar reizigers rillend de regen van zich af schudden. Drie meisjes drukken hun neus tegen het raam en kijken gebiologeerd naar het hemelwater dat in dikke druppels traag langs het glas omlaag sijpelt. Bas neemt plaats tegenover een jeugdig echtpaar dat met smaak een handvol witte druiven zit te verorberen.

De vrouw spuwt de pitjes op de grond. Als zij daarna ook de afgekloven tros op de vloer gooit, grijpt hij kordaat in. 'Mevrouw, kunt u er rekening mee houden dat u hier niet op een vuilnisbelt bent?' De vrouw begint in onbegrijpelijk Portugees terug te praten. Bas toont nog een keer zijn RET-kaart, maar de opvoedkundige boodschap smoort wederom in spraakverwarring.

Elke dag maken 360 duizend Rotterdammers gebruik van de metro. Vergeleken met dit hoge aantal passagiers valt het aantal incidenten mee. Zware delicten als geweldpleging, mishandeling of beroving komen bijna nooit voor en ook vechtpartijen zijn zeldzaam. Afgelopen zomer vielen bij een vuurgevecht op het metrostation Maashaven vijf gewonden, maar dat betrof volgens Van As 'een volstrekt geïsoleerd incident. Dat is nooit te voorkomen.'

Toch zijn veel reizigers bang in de metro, vooral in de avonduren. Geweld op televisie speelt daarbij een grote rol, vindt Van As. 'In bijna elke Amerikaanse politieserie zit wel een keer een moord of een gijzeling die zich in de ondergrondse afspeelt. Passagiers dragen die beelden mee. Hier zien ze dan vervolgens macho-jongeren en vandalen in de metro aan het werk. Dat is lang niet zo ernstig, maar versterkt wel de angst'.

De RET heeft twee maanden uitgetrokken voor het experiment met Civiel Mobiel. Daarna beslist het bedrijf of toezichthouders in burger op verschillende metrolijnen werkzaam zullen blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden