Normen en waarden geen vak

Er moet geen apart vak waarden en normen op scholen komen. Dat is een van de aanbevelingen van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in het maandag verschenen rapport Waarden, normen en de last van het gedrag....

Van onze verslaggevers Martin Sommer Hans Wansink

Scholen moeten wel meer aandacht besteden aan het aanleren van goed gedrag en essentiële waarden van de rechtsstaat, democratie en burgerschap. De raad verwacht bezwaren tegen 'een opgelegde staatspedagogiek', als dat een verplicht vak zou worden.

De aanbeveling is typerend voor de zakelijke manier waarop de WRR op verzoek van premier Balkenende rapporteert over het morele gehalte van de Nederlandse samenleving. De regering wilde weten welke waarden onze samenleving bindt en waar conflicten rijzen. De WRR spitste zijn rapport toe op normoverschrijdend gedrag en het omgaan met cultuurverschillen en uiteenlopende waarden en normen.

Volgens de WRR is de overdracht van waarden niet in de eerste plaats een overheidstaak, maar die van maatschappelijke instellingen als scholen, sportverenigingen en buurtgroepen. Zij moeten meer ruimte krijgen voor de pedagogische dimensie van hun werk. De raad beschouwt de pluriformiteit van waarden als het belangrijkste morele kapitaal van de samenleving. Nederland is een open en dynamische samenleving met als bijbehorende waarden: persoonlijke autonomie, recht en redelijkheid, gelijkheid en universaliteit, rechtvaardigheid en geloof in de toekomst. De raad voelt er niets voor te treden in de gewetensvrijheid van de mensen.

Volgens de WRR is de steun voor de essentiële waarden van de democratische rechtsstaat groot. Er is geen reden tot ongerustheid. Problemen van onprettig, onbehoorlijk, onduldbaar of onwettig gedrag zijn niet het gevolg van een algemene daling van het normbesef. Wel is de criminaliteit toegenomen. De raad wil echter het algemeen levende gevoel van onbehagen over toegenomen wangedrag niet bevestigen. Ook het feit dat de islam de tweede godsdienst van Nederland is geworden, heeft volgens de WRR niet geleid tot onoverkomelijke aanvaringen tussen verschillende waardenstelsels.

Het rapport, dat onder leiding van de socioloog Kees Schuyt werd geschreven, stelt vast dat de aandacht voor handhaving van normen de laatste jaren is toegenomen. Als reactie op de alles-moet-kunnen-mentaliteit van de jaren zestig en zeventig nam de tolerantie voor normafwijkend gedrag af, en kwam daarvoor een grotere gevoeligheid voor overlast in de plaats. De WRR houdt zich verre van gemoraliseer en heeft een uitgesproken liberaal uitgangspunt voor zijn rapport gekozen. 'Waarden schuilen in de hoofden en de harten van mensen en laten zich eenvoudigweg niet verbieden.' Opvallend is dat aandacht voor het gezin als instituut van waardenoverdracht ontbreekt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden