Reportage

Noren in Drentse gevangenis krijgen cipiers met humor

Noorwegen mag 242 gevangenen onderbrengen in een Drentse gevangenis. Zo houden Nederlandse bewaarders hun baan en hebben de Noren een oplossing voor hun cellentekort.

Staatssecretaris van Justitie Fred Teeven (rechts) en de Noorse minister van Justitie Anders Anundsen in een cel van PI Norgerhaven in Veenhuizen. Foto Van Den Bergh Freek

Ik ga straks een grap maken, heeft staatssecretaris Teeven zijn collega uit Noorwegen voorbereid. En nu is het zo ver. 'De Noren letten altijd goed op het geld', zegt Teeven. 'Dat is natuurlijk de reden waarom de Noren zo rijk zijn.' Tegen de Noorse minister: 'Dit was dus de grap.'

Maar zoals elke grap heeft ook deze een kern van waarheid. Nederland en Noorwegen zetten maandag hun handtekening onder een overeenkomst waarover scherp is onderhandeld door de Noren.

Vanaf september komen er 242 zware jongens uit Noorwegen naar Nederland. Noorwegen zal kost en inwoning van de wetsovertreders vergoeden, evenals de salarissen van het gevangenispersoneel. Daar is het land een bedrag van 25,5 miljoen euro aan kwijt. Maar ze geven geen cent extra. Nederland verdient niets aan de verhuur van de inrichting in Veenhuizen.

'Het voordeel voor Nederland', benadrukt Teeven steeds, 'is dat er werkgelegenheid behouden blijft in het gevangeniswezen.' Hij rekent het voor: op elke gedetineerde is één bewaarder nodig. Dat zijn dus een kleine 250 banen. Teeven kan er een gebaar mee maken dat voor het kabinet niet onbelangrijk is, nu de werkloosheid maar niet wil afnemen.

Banen op de tocht

Ook in het gevangeniswezen staan er banen op de tocht. Teeven besloot aan het begin van zijn ambtstermijn negentien inrichtingen te sluiten. Hij had minder cellen nodig: criminelen worden vaker op een meerpersoonscel gezet en de criminaliteit daalt.

Sindsdien verkondigt Teeven aan elke buitenlandse Justitieminister die het horen wil dat er in Nederland cellen te huur zijn. België ging eerder al in op het aanbod, en maandag maakte Teeven bekend dat ook de Zwitsers interesse hebben.

Voor de Noren zijn de Nederlandse cellen een uitkomst. Het Scandinavische land kent een wachtlijst voor de gevangenis. Meer dan duizend criminelen lopen vrij rond, omdat de gevangenissen vol zitten.

Een nieuwe strafinrichting is niet zomaar gebouwd, legt de Noorse minister Anders Anundsen uit, vanwege de strenge regels die in het land gelden. Er zit niets anders op dan de gevangenen te exporteren.

De Nederlanders lieten de Noren de koepelgevangenis in Arnhem zien, het detentiecentrum op Schiphol en de oude penitentiaire inrichting Norgerhaven, honderd jaar geleden 'met verpleegden gebouwd', zoals een gevelsteen memoreert.

Die laatste gevangenis had de voorkeur van de Noren. Teeven en Anundsen brengen er maandag na de ondertekening een bezoek. Ze gaan met de boevenbus, ook al antiek, want 'dat is leuk', aldus Teeven.

De Noorse minister Anders Anundsen (L) van Justitie en staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie schudden elkaar de hand na het ondertekenen van een verdrag in de gevangenis Norgerhaven in Veenhuizen. Foto ANP

Grote binnentuin

Ook Anundsen is tevreden, vooral vanwege de grote binnentuin. In Noorwegen, en straks ook hier, geldt een mild gevangenisregime. Zonder eenzame opsluiting, met privébezoek en langere dagen buiten de cel.

De criminelen die naar Nederland komen, moeten een lange straf uitzitten, maar de beruchtste onder hen, zoals Anders Breivik, blijven in Noorwegen. Ook illegale misdadigers, die na hun straf Noorwegen zouden moeten verlaten, kunnen in Nederland terecht. Buiten de gevangenispoorten komen Noorse gevangenen niet. Als ze aan het eind van hun straf op proefverlof mogen, moeten ze terug naar Noorwegen.

Veenhuizen wordt zo deels weer de gesloten strafkolonie die het dorp ooit was. En dat is precies wat tegenstanders van het plan in Noorwegen tegen de borst stuit. Ze vinden principieel dat een samenleving zelf verantwoordelijk is voor de criminelen die ze voortbrengt. Nu worden de banden met die samenleving bijna doorgesneden: hoe kan het Nederlandse personeel helpen bij de resocialisatie in Noorwegen? En hoe kan familie nog op bezoek komen?

De Noorse minister is niet gevoelig voor de bezwaren. 'Noorwegen is een heel groot land', reageert hij op de kritiek. 'Het noordelijkste puntje is even ver weg als Rome.' Aanvankelijk wilde hij wel Noorse cipiers meesturen - maar dat was voor Nederland dan weer onbespreekbaar.

Het zal ook met Nederlands personeel goed gaan, denken ze in Veenhuizen. 'Verreweg de meeste gevangenen zijn nu ook van een andere nationaliteit', zegt een man van het Interne Bijstandsteam in Norgerhaven. 'We spreken Duits met ze, Engels, een enkeling spreekt Frans. Het maakt niet uit, de bejegening blijft hetzelfde. Met ontspannenheid en humor. Dat typeert Norgerhaven.'

Meer over