Noorse blik

Haar afstudeervoorstelling leverde vorig jaar meteen de Ton Lutz Prijs voor de beste regie op. Zaterdag gaat haar nieuwe voorstelling Ten Liefde in première. De Noorse regisseur Maren Elisabeth Bjørseth ( 1984 ) maakt snel naam in Nederland.

Je wilde leren regisseren. 'Ja. Van m'n 16de tot m'n 19de zat ik op een gecombineerde theater- en middelbare school. Naast regulier onderwijs kreeg je ook les in theater, theorie én praktijk. Ik had geluk met een heel eigenwijze, rare en ook erg goede docent, die in Frankrijk de Jacques Lecoq-opleiding had gedaan. Ik was vol van theater. Maar ik koos altijd voor de kleinste rollen; in plaats van op toneel te staan, keek ik liever vanaf de zijkant hoe het geheel zich ontwikkelde, om bij te sturen, te 'maken'. Dat dat eigenlijk regisseren was, realiseerde ik me pas later.'

In Trondheim haalde je je Bachelor Theater aan de University of Science and Technology.

'Dat is het 'Delft' van Noorwegen, zeg maar. Maar ze hebben ook een theateropleiding die, als enige in het land, praktijk en theorie op universitair niveau verenigt.'


En toen dacht je: Amsterdam!

'Ik was er al eens geweest, met schoolreis, ook naar de toneelschool nota bene. Destijds dacht ik niet direct: wauw! Al met al is het meer een samenloop van omstandigheden. Ik had vier jaar in Trondheim gewoond, leuk, mooi, knus en gezellig. Maar ik kende inmiddels wel zowat alles en iedereen die daar iets met theater deed. Ik wilde verder, en niet als autodidact, zoals dat vaak gaat in Noorwegen. Er is maar één regieopleiding waar eens in de vijf jaar drie mensen worden toegelaten. Ik zou nog jaren moeten wachten. Toen ben ik gaan googelen: directors course. En een van de eerste scholen die opkwamen, was Amsterdam. Mijn auditie ging in het Engels, maar het leek me ook leuk nog een andere taal te leren spreken. (Ironisch:) Moest ook wel. Nederlands, waarom niet. Kun je overal gebruiken, superhandig!'


Toch wel een stap. De opleiding duurt vier jaar.

'Klopt. De opleiding slokte alles op. De eerste tijd kost het zo veel energie, puur proberen te begrijpen wat er gezegd wordt. Voor mezelf had ik gesteld: als ik de propedeuse haal, ga ik door, anders ga ik terug. Dat ik niemand kende hier, hielp wel. Afleiding had ik niet, ik zat in een bubbel. En het ging goed. Ik heb geleerd dat theatermaken voor mij vooral gaat om 'samen maken.' Ik schets de kaders en daarbinnen weet ik het ook niet, ben ik ook bloot. Ik wil graag dat iedereen meedenkt, dat de geluidsontwerper zich bemoeit met de kostuums, de vormgever wat zegt over de regie, de acteur over de plek van een stoel. Iedereen is ook bezig met het geheel. Dat vergt veel van de groep: er is geen 'af' plan.'


En dan is je afstudeervoorstelling meteen een succes.

'Het voelde bijna als per ongeluk. Ik weet nog dat ik een paar dagen voor de première met Marjolijn, vormgeefster, uit een repetitie kwam en zei: 'dit wordt niks, we halen het niet.' Omdat werkelijk alles samen moet komen, echt een gesamtkunstwerk moet zijn; techniek, timing. Als dat niet gebeurt, is het niks.'


En als dat wél gebeurt, wat is het dan?

'Inhoudelijk gaat 't me toch altijd om kleine mensen en hun problemen, die ik graag extreem uitvergroot. Waardoor je denkt: 'shit, dat doe ik ook'. Of: 'ja, dat is nou precies wat zij altijd zegt'. Zoiets. In Een poppenhuis willen de personages niets liever dan de schone schijn ophouden naar de buitenwereld. In Ten liefde is er sprake van twee niet zo piepjonge geliefden, die hun uiterste best doen maar toch niet tot elkaar kunnen komen. Daarop wil ik inzoomen, dat wil ik vangen in een vorm die puur theatraal is, met licht, muziek. Ik wil beslist geen film maken. Al citeer ik graag uit Wag The Dog: 'You can't change the world, but you have to keep on trying.' Het gaat allemaal naar de klote, terugdraaien lukt niet meer, maar laten we er het beste van maken terwijl we er zijn. Dat is (ook) waar mijn personages naar streven.


Ik zeg het vaker: ik kom uit Noorwegen en ik ben een sociaal-democraat. Als we allemaal beter ons best doen, wordt de wereld een betere plek. Al kunnen we 'm niet fixen. Daar geloof ik in.'


Politiek geëngageerd?

'Vind ik een moeilijke term. Van mezelf vind ik dat ik het ben, ook als ik toneel maak, maar niet in de zin van: ik ga nu een pleidooi houden, hopsa, in your face. Voor mij werkt het beter als ik via fantasie of verbeelding iets kan vertellen. Laatst werd ik geraakt door Somedaymyprincewill.com. Goed gespeeld, goed verhaal, grappig, ontroerend. Ik heb iets geleerd, een andere kijk, een nieuw inzicht gekregen. Nee, ik heb niet de wereld veranderd, daarna. Maar ik geloof stellig dat een voorstelling een oefening in empathie kan zijn.'


Je hebt veelal Noorse schrijvers gekozen. Mis je je land?

'Ibsen, Halle, Tiller, nu je het zegt. Daar heb ik niet bij stilgestaan. Wel werd in mijn eerste jaar vaak gegrapt dat ik vast zou afstuderen op Ibsen, haha. Mis ik Noorwegen? Ik ga er binnenkort een paar projecten doen. In oktober een stuk van een jonge schrijfster in de kleine zaal van een groot theater in Oslo. En daarna een voorstelling in Trondheim. Het voelt, hoe zeg je dat, als op zo'n ding in een speeltuin, een wip. Eerst was ik een vreemde in Nederland, nu ben ik het in Noorwegen, professioneel gezien. Een tijdje terug wilde ik alles, daar én hier. Maar een beetje kiezen moet wel. Dat had ik zelf nog niet zo door, maar anderen zeiden: het wordt teveel. Dus ik heb 't allemaal wat opgeschoond. Ik blijf voor nu in Nederland.'


En nu eerst Ten liefde van Ko van den Bosch, met Lieke-Rosa Altink en Jochum ten Haaf.

'Het is een mooi, fragmentarisch liefdesverhaal. Het heeft wel een begin en een einde, maar daarbinnen gaat het van hot naar herrie. Dat is Ko, daar moet je aan wennen. Ik zei ook: 'jongens, we gaan eerst een paar weken lekker zwemmen'. Inmiddels voelen we vaste grond onder de voeten.'


Ten liefde


Ko van den Bosch schreef met Ten liefde een eigenzinnige, rauwe bewerking van Romeo en Julia, die eerder (1999) onder regie van Ola Mafaalani in een lunchpauzevoorstelling van theater Bellevue, Amsterdam in


première ging. Romeo en Julia zijn hierin rond de 40. Zij worden niet tegengehouden door hun rivaliserende families, maar door het leven zelf, dat gaandeweg vastloopt in alcohol, andere relaties en hun geschiedenis. De voorstelling werd destijds enthousiast ontvangen, onder meer als 'een theatraal juweeltje dat zindert van een hartverscheurende alledaagsheid.'


Ten Liefde, 28/9 t/m 5/10, Frascati. Daarna tournee. Frascati.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden