Noordieren zijn eindelijk rijp voor compromissen

Om de Berlin Arms binnen te komen, moet je nog altijd aanbellen. En de barkeeper kan ook nog steeds via een gesloten televisiecircuit bekijken wat er voor de deur gebeurt....

Van onze correspondent

Henk Strabbing

BELFAST

Er herinnert niet zo vreselijk veel meer aan de troebelen in deze bekendste protestantse pub van Noord-Ierland. Buiten nog wel. Twee huizen verder aan de Shankill Road gaapt het gat waar tot oktober 1993 een fish and chips-zaak stond. Hier stierven op een drukke zaterdagmiddag negen protestanten en de IRA-man die bezig was de bom te plaatsen toen die vroegtijdig explodeerde.

Een week later vond in het dorpje Greysteel aan de westkust de wraakactie plaats: acht mensen werden op de avond van Halloween in een pub doodgeschoten door protestantse paramilitairen. De pub heette The Rising Sun. Er is nu buiten een kleine gedenksteen aangebracht met de namen van de slachtoffers. Ook de tachtigjarige vader van de kastelein vond de dood.

Over het framework document is deze middag in de Berlin Arms maar met moeite iemand aan de praat te krijgen. Achter in de pub kweelt een zanger/organist zijn sentimentele repertoire en dat terwijl het pas maandag en nog vroeg op de dag is. Het gros der aanwezigen bestaat, zo op het oog, uit werklozen en gepensioneerden.

Het is vijf dagen nadat John Major en John Bruton in deze stad hun vredesplannen hebben voorgelegd en het is één dag nadat de Sinn-Feintop in Dublin haar instemming betuigde met dat plan als uitgangspunt voor onderhandelingen. De Belfast Telegraph ('The National Newspaper of Northern Ireland') meldt deze dag dat er slaande ruzie heerst in de top van de Ulster Unionist Party. De positie van partijleider Jim Molyneaux en andere partijbonzen wankelt, omdat ze, zeggen andere partijleden, niet hard genoeg zouden hebben geprobeerd om het Framework Document meer in unionistische zin om te buigen.

Een van de ruziezoekers: 'Als die negen Lagerhuisleden van ons een misrekening op deze schaal hadden gemaakt in het zakenleven, dan waren we nu failliet geweest. Jim Molyneaux moet de eer aan zichzelf houden en aftreden. Zijn geloofwaardigheid en reputatie zijn nu zo erg beschadigd dat er aan repareren niet te denken valt.'

Er is ook ongenoegen in de partij over de eigen voorstellen die in plaats van het framework document op tafel zouden moeten. In de Berlin Arms zegt Paul (64): 'Molyneaux is 71, die had natuurlijk al lang weg gemoeten. Maar het zou wel raar staan als ze hem uitgerekend nu gingen afzetten. Hij zou verstandig moeten zijn en zelf opstappen.' Stemt hijzelf UUP? 'Ja.'

Paul begrijpt niet waarom zijn partij het framework document van Major en Bruton in zijn geheel heeft afgewezen. 'Daar staan toch goeie dingen in? Wat David Trimble (UUP-Lagerhuislid, red.) beweert is onzin: dat de gewone unionistische kiezers het óók zouden afwijzen als ze het eerst maar eens goed hadden gelezen. Nou, ík heb het heel goed gelezen en er staan dingen in die heel goed kunnen werken. Dat nieuwe parlement mèt controleurs om de boel goed te laten werken, vind ik een prima idee. Het oude Stormont hebben wij, unionisten, toch zelf verpest door de katholieken te ringeloren?' Paul is absoluut niet verrast door de uitslag van een enquête waaruit blijkt dat de doorsnee unionist veel positiever is over het framework document dan zijn leiders.

Al eerder had Paul Arthur, hoogleraar in de politieke wetenschappen aan de Universiteit van Ulster, veralgemeend wat die andere Paul nu namens zichzelf zegt: 'De stemming is nu alom dat men bereid is te praten, om een echte dialoog te hebben. Alle partijen in het conflict moeten bij die gesprekken worden betrokken. De politiek in Noord-Ierland gaat niet langer over winnen of verliezen, maar over onderhandelingen en compromissen.'

Professor Arthur wees erop dat de tamelijk vergevingsgezinde stemming in zowel de katholieke als protestantse wijken van Belfast een scherp contrast vormen met de gevaarlijke vijandigheid ten opzichte van elkaar in 1985 toen het Anglo-Irish Agreement werd gepubliceerd waarbij Ierland voor het eerst een werkelijke rol kreeg in de affaires van het noorden. Professor Arthur noemt het opvallend dat die milde stemming juist in Belfast heerst, want daar zijn immers de meeste slachtoffers in het conflict gevallen.

Het is duidelijk dat de Sinn-Feinleiding de veranderde stemming veel beter aanvoelt dan de top van de twee belangrijkste unionistisch partijen. Gerry Adams riep in Dublin tamelijk rechtstreeks de protestanten op hun tegenspartelende leiders te negeren. De unionisten merken nu ook tot hun schrik dat de Britten een steeds grotere haast hebben om tot heuse onderhandelingen te komen.

Zondag nog waarschuwde minister Mayhew dat eerst alle IRA-wapens moeten worden ingeleverd, voordat Sinn Fein mee aan tafel mag, maar op andere gebieden gaan de Britten gewoon door met hun taktische terugtocht. Uit doorgaans goede bronnen van het Britse ministerie van Defensie kwam maandag het bericht dat na Pasen zou worden begonnen met het terugtrekken van het Britse leger uit Noord-Ierland. Dat zou, zo meent het Britse opperbevel, de IRA ertoe kunnen verleiden met het inleveren van die wapens te beginnen.

Martin McGuinness, de tweede man van Sinn Fein (maar volgens veel Noordieren een van de IRA-leiders, zo niet de opperbevelhebber zelf) wil niet meer met hoge Britse ambtenaren praten maar met ministers en liefst met John Major zelf. McGuinness zei in Dublin hoogst zelfverzekerd dat het binnen enkele weken zover zou zijn. In Londen werd dat niet tegengesproken.

Nog steeds prijkt aan het begin van de Shankill Road die smalende muurschildering van het 'tweede bataljon' van de Ulster Freedom Fighters. Dat zegt: IRA ran away in '69, IRA surrendered in '94. Dat van '69 is correct, maar dat van '94 lijkt er niet op. De IRA heeft zich allesbehalve overgegeven, heeft zelfs het heft behoorlijk in handen.

De stemming in het stadscentrum van Belfast is veel opgewekter sinds het eenzijdige bestand van de IRA ook door de protestanten werd overgenomen. Het Britse leger is van de straat verdwenen en bij de ingang van de grote winkelcentra wordt de inhoud van tassen niet meer gecontroleerd. Het Hotel Europa, zo vaak doelwit van bommen, is ingrijpend gerestaureerd. De stad geniet de vrede.

Maar het verleden is nooit ver weg. Een paar dagen geleden werden de vier loyalistische moordenaars van Greysteel veroordeeld tot de man acht keer levenslang. Toch liet de toekomst zich ook hier al zien. De rechter bepaalde uitdrukkelijk niet hoe lang deze mannen minimaal zouden moeten zitten. Was dat ter voorbereiding op een straks algehele amnestie?

Een IRA-lid dat dubbelspioneerde voor de Royal Ulster Constabulary werd op dezelfde dag tot zes jaar veroordeeld wegens misdrijven die hij voor zijn RUC-contacten verborgen had gehouden. 'Beano' Casey (40) komt misschien al over twee jaar vrij, maar zijn advocaat suggereerde 'dat hij voor de rest van zijn leven voortdurend over zijn schouder zal moeten kijken.'

De vrede is bovendien betrekkelijk. Moorden gebeurt dan niet meer, maar er wordt, zowel door de IRA als de protestantse loyalisten, nog wel degelijk lijfelijk geweld toegepast. Herhaaldelijk worden tegenstanders in elkaar geramd.

En er zijn er zovelen die het nooit kwijt zullen raken. Toen in mei 1994 Fred Anthony door een autobom werd gedood, braken door de ontploffing de beide beentjes van zijn driejarige dochtertje Emma. Ze kreeg een stuk schroot in haar hoofd. Dat zit er nog. Emma kan nu weer lopen en zit op de kleuterschool, maar ze slikt nog steeds medicijnen tegen de pijn. Emma's moeder Ann werd bij de aanslag licht gewond, evenals haar toen negenjarige broertje Gareth. Hij wordt psychiatrisch behandeld. Dat zal nog heel lang nodig zijn, zeggen de artsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden