NieuwsHuisvesting statushouders

Noordelijke gemeenten voldoen niet aan plicht om statushouders te huisvesten

Sommige gemeenten in Groningen en Drenthe hebben vorig jaar niet voldaan aan hun wettelijke plicht om statushouders te huisvesten. De reden: het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft door een landelijke beleidsslag onvoldoende mensen toegewezen.

Onderweg naar het AZC van Ter Apel. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen (vanaf dat moment heten ze statushouders) hebben recht op een woonruimte. Ze worden verdeeld over 355 Nederlandse gemeenten. Dat gebeurt door middel van een ‘taakstelling’: het Rijk bepaalt elk half jaar op basis van de asielinstroom hoeveel statushouders de gemeenten moeten huisvesten. Zij zijn hiertoe wettelijk verplicht.

De meeste gemeenten hebben door krapte op de woningmarkt moeite om aan die taakstelling te voldoen. Maar in de noordelijke plattelandsgemeenten Delfzijl, Loppersum, De Wolden en Midden-Drenthe worden volgens het Dagblad van het Noorden om een heel andere reden minder statushouders gehuisvest dan wettelijk opgelegd: ze worden niet toegewezen door het COA.

Dat heeft de nodige consequenties, stelt Dennis Bouwman (PvdA), wethouder van de gemeente Midden-Drenthe. ‘De achterstallige taakstelling komt boven op de taakstelling voor dit jaar.’ Voor Midden-Drenthe (ruim 33 duizend inwoners) kan dit betekenen dat het voor het eind van dit jaar in één keer 28 statushouders moet huisvesten.

Bouwman: ‘Dat legt een grote druk op onze toch al krappe woningmarkt, met als risico dat het draagvlak voor de opvang van statushouders kleiner wordt.’ 

Dat draagvlak is bij meerdere gemeenten punt van discussie, omdat statushouders vaak voorrang krijgen bij de toewijzing van een sociale huurwoning. Enkele gemeenten hebben de voorrangsregeling onlangs geschrapt omdat het tot scheve gezichten leidde bij inwoners die al jarenlang op een wachtlijst stonden. 

Inhaalslag

Het COA, dat de taak heeft statushouders aan gemeenten te koppelen, wijt het beperkte aantal toewijzingen in de noordelijke gemeenten aan het feit dat bij andere gemeenten - die in 2018 ver achterliepen op hun taakstelling - een inhaalslag is gemaakt. Die mogelijkheid werd dat jaar landelijk ingesteld, als tijdelijke maatregel om achterstanden weg te werken. 

‘Gemeenten met een achterstallige taakstelling hebben meer statushouders toegewezen gekregen, wat betekent dat er automatisch minder statushouders zijn gegaan naar gemeenten die wél aan de taakstelling voldeden’, zegt Werner van Bastelaar, woordvoerder van het COA. 

Wat volgens Van Bastelaar ook meespeelt, is dat de werkgelegenheid in de regio en de beschikbare woningen niet altijd goed aansluiten bij de te huisvesten statushouders. ‘Als een gemeente een bepaald aantal eengezinswoningen ter beschikking heeft, terwijl we veel alleenstaande mannen moeten huisvesten, dan is er geen match. En iemand die in Syrië als tandarts heeft gewerkt, ga je niet in een regio plaatsen waar een overschot aan tandartsen is - om maar even een fictief voorbeeld te noemen.’

Als een gemeente niet voldoet aan haar wettelijke taak om statushouders te huisvesten, dan kan de provincie als toezichthouder ingrijpen en de huisvesting regelen. De kosten kunnen worden verhaald op de gemeenten - wat in de praktijk nog nooit is gebeurd. Gemeenten die buiten hun schuld niet aan de taakstelling voldoen, zullen vanzelfsprekend geen financiële gevolgen ondervinden.

Asielzoekerscentra vol

Dat sommige noordelijke gemeenten geen statushouders toegewezen hebben gekregen, is opmerkelijk omdat de asielzoekerscentra vol zitten. Vorige week nog liet het COA weten dat het op zoek is naar 5.000 nieuwe plekken. Dit heeft onder meer te maken met de verhoogde toestroom van asielzoekers, de lange wachttijden bij de immigratiedienst IND en het gebrek aan sociale huurwoningen.

Op dit moment is ongeveer tachtig procent van de inwoners in de opvanglocaties asielzoeker, wat betekent dat zij nog een procedure moeten doorlopen. De overige twintig procent is statushouder en wacht op toewijzing van een woning.

Steeds meer gemeenten willen af van voorrang statushouders op de woningmarkt
De voorrang die asielzoekers met een verblijfsvergunning krijgen bij de zoektocht naar een sociale huurwoning staat op de tocht. Vier gemeenten willen het beleid aanpassen, omdat het niet langer valt te verkopen aan hun inwoners die ook een woning zoeken. In 26 andere gemeenten is door lokale fracties een discussie erover aangezwengeld, blijkt uit een rondgang van de Volkskrant langs 186 Nederlandse gemeenten.

COA per direct op zoek naar nieuwe opvangplekken voor asielzoekers
Vanwege de groei van het aantal asielzoekers − met name uit Syrië − en nareizende familieleden is het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) per direct op zoek naar nieuwe opvangplekken. De huidige asielzoekerscentra zitten vol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden