Noord-Korea verandert om zichzelf te blijven

DE IMPASSE in Korea is doorbroken. Wat nog maar kort geleden een hersenschim leek, wordt binnenkort realiteit: een direct gesprek op het hoogste niveau tussen Noord en Zuid, voor de eerste keer sinds de splitsing van het schiereiland in 1945....

Wat de Zuid-Koreaanse president Kim Dae-jung heeft bewogen, is wel duidelijk. Sinds zijn aantreden streeft hij naar ontspanning met het stalinistische Noorden, dat zijn agressieve ideologie voortdurend dreigde te onderstrepen met zijn buitenproportionele leger, zijn raketten en zijn nucleaire ambities. Vrede en veiligheid zijn voor Zuid-Korea de hoogste nationale prioriteit .

Naar de beweegredenen van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il - de titel van president is nog altijd in het bezit van zijn zes jaar geleden overleden vader - kan men slechts gissen. Het regime is immers zo gesloten als een oester. Wat er naar buiten komt is gezwollen propaganda. In dit klimaat van obsessieve geheimhouding is de hoogste leider met nevelen omgeven. Toch is het gissen de laatste tijd gemakkelijker geworden. Er valt namelijk voor het eerst in het gedrag van het bewind een lijn te ontdekken.

De opening naar Zuid-Korea staat niet op zichzelf. De laatste maanden doet Pyongyang niets anders dan toenadering zoeken: tot de VS, Japan, Europa, Australië, de Filipijnen en tot regionale organisaties. De banden met China, Rusland en Vietnam zijn aangehaald. Nog nooit is de Noord-Koreaanse diplomatie zo actief geweest. Kim Jong-il wil zich verzoenen met de buitenwereld. Waarom?

Sinds vijf jaar heerst in Noord-Korea hongersnood. De omvang van de ramp is, zoals alles in deze Democratische Volksrepubliek, onduidelijk. Ramingen in het Westen lopen op tot twee, drie miljoen slachtoffers. Er zijn berichten dat het grootste deel van de voedselhulp niet terechtkomt bij de bevolking, maar bij de autoriteiten en het leger.

De oude ideologie van zelfbedruiping is failliet. Voor het herstel van de economie heeft het regime dringend behoefte aan geld en investeringen, en die kunnen alleen komen van het buitenland. Maar geen enkel buitenland is bereid in zee te gaan met een agressief Noord-Korea. Met een land dat de rest van de wereld naar de schroothoop van de geschiedenis verwijst, is het geen goed zakendoen.

Ook de gebruikelijke Noord-Koreaanse manier van onderhandelen komt niet prettig over: chanteren, dreigen met geweld en aan alles een prijskaartje hangen. Wil de wereld dat Pyong yang zich koest houdt? Dat kan, maar dan zal hij moeten dokken. Het is lang niet zeker dat deze financiële chantage in de komende onderhandelingen tussen Noord- en Zuid-Korea zal ontbreken.

De omvang van het Noord-Koreaanse diplomatieke offensief doet echter vermoeden dat Kim Jong-il voor het eerst uit is op echte ontspanning. Om die te bereiken werkt chantagepolitiek op de langere termijn averechts. Laten we daarom aannemen dat de Geliefde Leider, ondanks de persoonsverheerlijking die hem deelachtig wordt, zijn verstand heeft gebruikt.

Ook hij moet bedacht hebben dat het handhaven van de militaire spanning geldverslindend is, dat hij een oorlog nooit zal winnen en dat het geld dat nu naar het militaire apparaat gaat beter kan worden besteed aan de economische ontwikkeling. Ontspanning is ook de beste manier om zich te verzekeren van buitenlandse hulp. De moeder van iedere ontspanning is voor Noord-Korea een vredesakkoord met het Zuiden.

Betekent deze opening dat het Noord-Koreaanse regime van plan is ook in eigen land de teugels te laten vieren? Geen sprake van. Het lijkt er eerder op dat het einde van het isolement is bedoeld om het regime vast in het zadel te houden. De wederopbouw van de economie moet politieke vernieuwing niet bevorderen, maar juist voorkomen.

Pyongyang lijkt te hebben gekozen voor een Chinees scenario. Aan het eind van de jaren zeventig gooide Deng Xiaoping de gesloten Chinese economie open, maar het politieke systeem bleef potdicht. In de laatste twee decennia is China meer veranderd dan in de daaraan voorafgaande vijfduizend jaar, maar in politiek opzicht is het de zelfde totalitaire maatschappij gebleven.

Die kloof levert in China steeds meer spanningen op. Noord-Korea is daar nog lang niet aan toe. Eerst moet het de spanningen van de Koude Oorlog te boven komen, waarna de stalinisten met buitenlandse hulp nog voor onbepaalde tijd aan de macht hopen te blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden