Noord-Korea gaat voor het eerst in twee jaar weer praten met Zuid-Korea

Pyongyang en Seoul gaan met elkaar in gesprek over deelname van een Noord-Koreaans kunstschaatspaar aan de Spelen. Is deze 'kunstschaatsdiplomatie' het begin van serieuze ontspanning?

Jeroen Visser
Het grensdorp Pammunjom. Beeld AFP
Het grensdorp Pammunjom.Beeld AFP

Krijgt Zuid-Korea zijn zin en worden de komende Winterspelen in eigen land de 'Vredesspelen' die 'de wereld samenbrengt'? De hoofdrolspelers in het conflict over het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma grijpen het sportevenement in ieder geval aan om de spanningen tijdelijk te verminderen.

De bevestiging van Pyongyang, vrijdagochtend via de net weer operationele hotline, dat het dinsdag een delegatie naar de grens zal sturen voor onderhandelingen over deelname aan de Winterspelen is de laatste in een serie van ontspannende bewegingen. Zelfs de Amerikaanse president Trump, die dialoog met Noord-Korea vorig jaar nog afdeed als 'zinloos', twitterde dat 'gesprekken een goede zaak zijn'.

Enkele uren daarvoor hadden hij en president Moon na een telefoongesprek bekendgemaakt dat de jaarlijkse grootschalige lenteoefening van beide legers wordt uitgesteld tot na de Spelen. Dat was een belangrijk signaal aan Noord-Korea, dat de oefeningen ziet als een daad van agressie. Overigens niet helemaal zonder reden: aan de exercities vlak bij de grens doen tienduizenden militairen mee en een van de gesimuleerde gevechtsacties is het uitschakelen van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un.

Doorbraak

Hiermee ligt de weg open voor inschrijving van Noord-Korea voor de Spelen. Al in september wist het Noord-Koreaanse kunstschaatspaar Ryom Tae-ok en Kim Ju-sik zich op muziek van The Beatles te kwalificeren, maar tot nu toe had Kim de twee als troef achter de hand gehouden. De vraag is waarom hij die nu inzet.

Deelname van Noord-Korea is namelijk vooral een wens van Zuid-Korea, dat het ziet als een veiligheidsgarantie voor het evenement. Het laatste wat de organisatie kan gebruiken is wapengekletter tijdens het toernooi, dat op minder dan 100 kilometer van de grens wordt afgewerkt.

Daarnaast ziet president Moon de door Kim geboden opening als een doorbraak. De centrum-linkse president, kind van Noord-Koreaanse vluchtelingen, gelooft dat alleen dialoog tussen Noord en Zuid het conflict over het groeiende wapenarsenaal van Pyongyang structureel kan oplossen. 'Ik ben als een ijsbreker, die door het dikke ijs van Koreaans wantrouwen breekt om het vloeibare gas van hoop en vrede te brengen', zei Moon deze week tijdens een bezoek aan een scheepswerf van Daewoo.

Vredelievend

Sinds zijn verkiezing in mei vorig jaar zoekt Moon toenadering, maar Pyongyang negeerde dat. De plannen konden helemaal de prullenbak in toen Noord-Korea vorig jaar met succes een intercontinentale ballistische raket testte en niet veel later zijn zesde en zwaarste kernproef deed. Tot twee keer toe besloot de VN-Veiligheidsraad tot verzwaring van de toch al niet misselijke sancties.

Het leidde ertoe dat over de naderende Winterspelen lange tijd een grauwe deken lag, zeker nadat enkele delegaties hun twijfels uitten over de veiligheid. Tot Kim in zijn nieuwjaarsspeech aankondigde dat hij 'vredelievend' is, dat hij wil dat de Spelen 'een succes' worden en dat hij 'openstaat voor dialoog' met Zuid-Korea.

Een verklaring is dat de sancties en de diplomatieke druk te zwaar worden voor Pyongyang en dat het regime wel moet onderhandelen. Zo komen volgens Trump de gesprekken nu op gang omdat hij zich zo 'sterk en ferm' heeft opgesteld.

Argwaan

Hoewel optimisten al spreken van kunstschaatsdiplomatie - een verwijzing naar de pingpongdiplomatie tussen China en de VS begin jaren zeventig - is argwaan op zijn plaats. Ook in eerdere nieuwjaarsredes was Kims toon hoopvol en leidde dat later tot niets. Het regime heeft bovendien nog nooit laten blijken dat het de economische effecten van de sancties belangrijker acht dan de ontwikkeling van het wapenprogramma.

Maandag dreigde Kim de VS, waarmee het formeel nog steeds in staat van oorlog is, bovendien nog eens met de 'nucleaire knop' op zijn bureau. Nog nooit was Noord-Korea verder weg van het opgeven van zijn nucleaire wapens een eis van de internationale gemeenschap.

Veel analisten zien in Kims zoete woordjes dan ook vooral een poging de VS op afstand te zetten en van Seoul dingen gedaan te krijgen. Wellicht dat Kim dinsdag tijdens de onderhandelingen in het 'vredeshuis' op de grens de eis op tafel legt dat de legeroefeningen permanent worden teruggeschaald. Of wellicht wil Kim de steun van Moon voor het terugdraaien van de sancties, waaronder de fors ingeperkte benzinehandel.

Een andere, aannemelijke theorie is dat Pyongyang probeert tijd te rekken door een periode van uitgestrekte onderhandelingen een strategie die het regime veel vaker heeft gebruikt. Terwijl de gesprekken nergens heengaan, werken technici gestaag door aan de vervolmaking van de kernkoppen. De Japanse minister van Defensie Itsunori Onodera waarschuwde er vrijdag voor. 'Noord-Korea wisselt provocaties af met fases van dialoog, maar hoe dan ook gaat het land door met de ontwikkeling van zijn nucleaire programma.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden