Noord-Ieren mogen fictief parlement kiezen

Onderhuids broeien in Noord-Ierland nog altijd de sektarische spanningen tussen protestanten en katholieken. Woensdag zijn er verkiezingen in deze bizarre democratie....

Na de politiekordons, gepantserde Cadillacs en metaaldetectors in vesting Londen biedt het centrum van Belfast een ontspannen, lieflijke en vredelievende aanblik. De stad is in kerstsfeer. De drukte in de winkelstraten is groot. Er is bijna geen agent te zien, slechts campagnevoerende politici.

Woensdag vinden er verkiezingen plaats voor het deelparlement: de assemblee in Stormont, het indrukwekkende parlementsgebouw buiten de stad. Het worden de eerste 'vredesverkiezingen' genoemd. Met het Goede Vrijdagakkoord van 1998 kreeg Noord-Ierland zijn eigen bestuur, waarmee een einde werd gemaakt aan het door katholieken gehate direct rule van de Britten.

Maar sinds die tijd is het hommeles. Vier keer werd het zelfbestuur al opgeschort. En al ruim één jaar werkt het parlement helemaal niet meer, omdat de protestanten niet langer in een coalitieregering met de katholieke republikeinen willen zitten zo lang de IRA niet alle wapens inlevert.

De Britse premier Tony Blair en zijn Ierse collega Bertie Ahern kondigden op 21 oktober nog een doorbraak aan. Maar de wens was de vader van de gedachte. De coalitieregering kon niet worden hersteld, dus ook niet het zelfbestuur en het parlement. Noord-Ierland kiest daarom morgen een fictief parlement dat vooralsnog niet bijeen zal komen.

Niettemin zijn de belangen groot en worden de campagnes serieus aangepakt. Iedereen wil sterk staan – zo niet in het parlement, dan wel in de onderhandelingen over het herstel van het zelfbestuur.

De grenzen zijn dit keer niet het enige onderwerp. Soms lijkt Noord-Ierland zelfs een beetje een gewone democratie geworden. Vier politieke leiders, die elkaar tien jaar geleden nog naar het leven stonden, buigen zich in een verkiezingsforum over netelige ethische kwesties: bijvoorbeeld het recht van ouders om zelf het geslacht van hun kind te bepalen.

Maar Noord-Ierland is noch een gewone democratie noch een gewoon land. In Marks & Spencer mogen katholieken en protestanten in dezelfde schappen graaien, in de woonwijken leeft ieder in zijn eigen getto. Hier wapperen in de katholieke wijken de Ierse en zwarte vlaggen, hier zijn in de protestantse wijken de gewelddadige muurschilderingen van de loyalisten te zien.

Het verkiezingsdebat is al gauw ongewoon. Twee minuten na de eensgezindheid over de ethische kwestie noemt Ian Paisley's handlanger Ian Dodds zijn politieke tegenstander Martin McGuinness 'iemand die probeert mensen te vermoorden'.

Ook de campagnevoerders op straat zijn soms heetgebakerd. Afgelopen donderdag werd een partijkantoor van de UUP met verfbommen bekogeld. Vorige week dinsdag gingen de protestanten zelfs bijna onderling op de vuist toen de 77-jarige Ian Paisley provocatief campagne ging voeren voor het hoofdkantoor van David Trimble's UUP, de gematigde protestantse partij.

Paisley stookt het vuurtje graag op. Hij noemt Trimble 'een leugenaar' en vindt dat de UUP de protestantse zaak verloochent en uitverkoop houdt aan Sinn Féin – de republikeinse partij van de voormalige IRA-leden Gerry Adams en Martin McGuinness – die in zijn ogen een bende misdadigers zijn. 'Ze zijn niet geschikt voor de regering. Punt uit.'

Maar zelfs Paisley's achterban wil niet terug naar de dagen van Britse militairen op straat, hongerstakende republikeinen in de Maze-gevangenis en de dagelijkse bomaanslagen en liquidaties die over en weer 3600 mensen het leven kostten.

Sinds het bestand bloeit de economie. Het vredesproces mag dan in het slop zitten, de status quo wordt als een groot goed ervaren. Zo lang het sektarisch geweld zich beperkt tot woorden en verfbommen, maakt niemand zich echt druk over de stagnatie in het vredesproces.

Henry McDonald – biograaf van UUP-leider Trimble – constateert zelfs enige apathie. 'Veel mensen interesseert het niet of we zelfbestuur hebben of niet. Zo lang er maar geen bommen afgaan.' De grootste ergernis zijn nu de hoge kosten van het zelfbestuur. De Noord-Ieren betalen jaarlijks 30 miljoen pond voor een niet werkend regeringsapparaat.

Jongeren halen hun schouders op over de verkiezingen. Het interesseert ze weinig. Zondagavond in een karaoke-bar waar katholieken en protestanten om de beurt de microfoon grijpen, zeggen de meesten niet te stemmen. 'Je moet je registreren. Dat kost mij te veel moeite.' Carolyn Mason stemt zoals haar familie stemt: op de republikeinen van Sinn Féin. David Roy komt uit een unionistische familie. 'Die grote partijen moet ik niet. Misschien stem ik. Ik weet niet of ik tijd heb.'

Chris Gilligan, docent aan de University of Ulster, stelt dat het wantrouwen tussen unionisten en nationalisten heeft plaatsgemaakt voor een wantrouwen in het politieke proces zelf. 'Tijdens de burgeroorlog wist iedereen waar de partijen voor stonden. Nu weet niemand dat. Mensen zullen tegen partijen stemmen in plaats van vóór. Ik denk dat het daardoor zowel aan de katholieke nationalistische kant als aan protestantse unionistische kant een nek-aannek race wordt.'

Sinn Féin hoopt groter te worden dan de gematigde SDLP die wordt geleid door de oncharismatische Mark Durkam. Mick Fealty – hoofdredacteur van een populaire politieke website – zegt dat de aandacht echter vooral gericht zal zijn op de unionisten. 'Of Sinn Féin of de SDLP de grootste katholieke partij wordt, maakt niet zoveel uit: ze zijn allebei voor het vredesproces. Als Paisley's DUP groter wordt dan Trimble's UUP, dan belandt Noord-Ierland in een zwart gat. De DUP zal het recht hebben de premier aan te wijzen en die zal willen heronderhandelen over het Goede Vrijdag-akkoord – iets wat voor de nationalisten onbespreekbaar is.'

Fealty sluit niet uit dat Trimble in dat geval als UUP-leider zal opstappen. 'De unionisten verkeren in een diepe crisis. Iedereen wacht eigenlijk tot Paisley doodgaat. Maar misschien leeft die man nog tien jaar. Pas na zijn dood zullen de unionisten echt één front kunnen gaan vormen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden