Noord-Brabant vecht tegen de verstening

De twaalf provincies hebben ieder hun eigen profiel. Waar ligt de kracht en waar de zwakte? In de aanloop naar de statenverkiezingen van 3 maart een serie korte portretten van de provincies....

ZEG Brabant en tien tegen één volgt de reactie: 'Dat is het land waar het leven goed is.' Nog een cliché: in Brabant wonen meer varkens dan mensen. Dat klopt overigens, al is hun aantal sinds de varkenspest en de herstructurering wel afgenomen.

Brabant grossiert in beelden die iedereen voor ogen heeft. Zijn prachtige bossen, heidevelden en stille zandweggetjes, Bourgondisch Brabant, gemoedelijk Brabant. Maar de beeldvorming is onderhevig aan erosie.

De Brabanders zijn trots op hun provincie. En ze hebben, net als hun Vlaamse buren aan de andere kant van de grens, een enorme bouwlust. Alleen gedijt natuurschoon slecht in een landschap van asfalt en stenen.

Dat is namelijk het andere Brabant. 'We zijn de economische motor van Nederland', zegt de Tilburgse ondernemer J. Melis. De voorzitter van de CDA-statenfractie is er maar wat trots op. Maar die snelle economische groei heeft een keerzijde: het lieflijke Brabant wordt in rap tempo aangetast.

'Langs de doorgaande wegen rijgen de bedrijfsterreinen zich aaneen. Nergens zijn de gevolgen van ongebreidelde suburbanisatie zo zichtbaar als hier. Talrijk zijn de dorpen die vormeloos uit hun jasje zijn gegroeid en de steden die maar geen stad lijken te worden', staat in het Brabant Manifest, waarmee achttien prominente 'Brabanders' twee jaar geleden de aanzet gaven voor een brede discussie over de toekomst. Onder hen: Ruud Lubbers, Rudi Fuchs, Wouter van Dieren, Herman Wijffels, Ben Knapen.

Drie maanden geleden deed de provincie er nog een schepje bovenop, met de publicatie van Brabant Onverbloemd, uitgesproken meningen over het ruimtegebruik in Brabant. Tweehonderd geïnterviewden mochten prijsschieten op het land waar het leven goed was. De één stelt vast: 'Brabant verwordt steeds meer tot de Randstad, maar ontkent dit.' Een ander: 'De natuur verkeert in een terminale fase. Brabant is een ecologisch rampgebied.'

De bundel bevat veel kritiek op de schier onstuitbare groei van steden en dorpen. 'Domme rijtjeshuizen in de dorpen' wisselen af met grauwe 'blokkendozen' op de industrieterreinen. 'Het buitengebied versteent', is de alom gehoorde noodkreet.

Gedeputeerde P. van Geel (ruimtelijke ordening) neemt de kritiek ter harte, maar wijst defaitisme van de hand: 'Mijn indruk is dat uit alle opmerkingen een gevoel van urgentie spreekt: het is nog niet te laat om keuzes te maken. Brabant is mooi, en heeft veel kwaliteiten. Maar er moet snel ingegrepen worden voordat het echt allemaal verpest is.'

In Brabant, in de combinatie van oppervlakte en aantal inwoners de grootste provincie van Nederland, speelt zich een bikkelhard gevecht om de ruimte af. Het steeds schaarsere platteland wordt belaagd door bedrijven die willen uitbreiden, dorpsbewoners die willen bouwen, projectontwikkelaars die hun kans ruiken, boeren die proberen te overleven en milieubeschermers die de laatste stukjes natuur koesteren. 'Elk jaar worden drieduizend voetbalvelden volgebouwd met bedrijfsterreinen en woningen', tekent Van Geel de ernst van de situatie.

Economisch gaat het goed met Brabant, heel goed. De provincie kent al jaren de snelste groei in Nederland. Het is de sterkst geïndustrialiseerde provincie van het land: 20 procent van de nationale industriële productie vindt hier plaats. Vooral de agglomeratie Eindhoven timmert aan de weg.

Volgens T. Hurks, voorzitter van de Kamer van Koophandel in Eindhoven, heeft 'onze regio' net zoveel economische potentie als Amsterdam met Schiphol en Rotterdam met de haven. Alleen wordt de economische kracht nauwelijks vertaald in politieke invloed. Brabant telt slechts tien Kamerleden, terwijl alleen al vanuit Amsterdam 23 volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer zetelen. Hurks is bezorgd over de 'slechte doorverbinding' tussen Oost-Brabant en Den Haag.

De Brabanders willen erkenning van hun economische prestaties. 'Brabant op eigen kracht', luidt de ietwat provocerende titel van het verkiezingsprogramma van het CDA. En commissaris der koningin F. Houben, anders zo bescheiden en beminnelijk, schreeuwde kort geleden nog van de daken 'buitengewoon boos' te zijn over de verdeling van de overheidsgelden voor wegenprojecten. Die boosheid wierp vruchten af, want de regering stelde de plannen ijlings bij ten faveure van (onder meer) Brabant.

Het is de stem van de geëmancipeerde Brabander die opkomt voor zijn rechten. Zelfbewust, maar vriendelijk. 'De mensen zijn aan de ene kant warm, gezellig en hartelijk, en aan de andere kant staan ze voor: geen gezeur, kom op, handen uit de mouwen, er moet gewerkt worden', aldus Y. van Rooy, bestuursvoorzitter van de Tilburgse universiteit.

Haar voorlichter M. Ackermans is nog kernachtiger: 'De Brabander leeft graag gemakkelijk, wat heel iets anders is dan oppervlakkig. Deden meer mensen dat maar, dan was het in dit land niet zo stressig en hakketakkerig.'

Peter de Graaf

Kerngegevens Noord-Brabant:

Aantal inwoners: 2.287.000

Oppervlakte: 494.700 hectare

Samenstelling Provinciale Staten (79 zetels): CDA 25 zetels VVD 22 PvdA 11 D66 6 AOV/Unie55+ 5 GroenLinks 3 SP 3 BOF 1 SGP/GPV/RPF 1 NNP 1 Brabantse Democraten 1

Gemiddeld bruto-jaarinkomen per inwoner: 35.400 gulden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden