Nooit te oud om af te leren

De meest renderende en rechtvaardigste manier om de minder rendabelen voor de arbeidsmarkt geschikt te houden is het geschikt maken van de arbeidsmarkt

Marcel van Dam

Bij de beoordeling van anderen zien mensen zichzelf als maatstaf. Onderzoek leert dat mensen anderen waarderen naar de eigenschappen die men zelf heeft. Het blijkt moeilijk te aanvaarden dat anderen het moeten doen met minder stabiliteit, minder ambitie, minder ijver, minder sociale vaardigheden; en willen moet je ook maar kunnen. Gelukkig is men nooit te oud om af te leren. De neurobiologie en de sociale wetenschappen laten zien dat van alle kenmerken van mensen een normaalverdeling, een bell curve, is te maken en dat negatief beoordeelde kenmerken zich kunnen concentreren bij dezelfde mensen.

Complexer
Met kracht van argumenten kan gesteld worden dat naarmate onze samenleving complexer wordt en hogere eisen stelt, mensen met weinig vaardigheden er moeilijker in kunnen participeren. Dat geldt zeker voor de arbeidsmarkt waar economische normen en waarden domineren en mensen met minder vaardigheden moeite hebben om op een passend welvaartsniveau in eigen levensonderhoud te voorzien.

De problemen van deze groep economisch minder rendabelen doen zich op de arbeidsmarkt vooral voor bij het al of niet gedwongen toe- en uittreden. De grote non-participatie vanaf het zestigste jaar, vooral van laagopgeleiden die weinig mogelijkheden hebben hun ‘fitness’ te vergroten, is een teken dat het aanbod van geschikt werk voor die categorie tekort schiet.
Als er voor de laagopgeleiden aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt niets verandert, is uit een oogpunt van rechtvaardigheid meer te zeggen voor een verlaging van de AOW-leeftijd dan een verhoging. Alleen al vanwege de veel kortere levensverwachting betekent een verhoging van die leeftijd uit bezuinigingsoverwegingen dat de zwaarste lasten op de zwakste schouders worden gelegd.

Rechtvaardigst
De meest renderende en rechtvaardigste manier om de minder rendabelen voor de arbeidsmarkt geschikt te houden is het geschikt maken van de arbeidsmarkt. Het Wetsontwerp duurzame inzetbaarheid in arbeid is een minder geslaagde poging dat te doen. De reikwijdte en effectiviteit zijn twijfelachtig omdat bij dit wetsontwerp geredeneerd wordt vanuit de zwaarte van een bepaald beroep. Maar sommige mensen pronken met de zwaarte van hun beroep. Voor anderen is het leven zelf te zwaar, laat staan hun beroep. Daartussen zitten oneindig veel schakeringen, ook variërend naar leeftijd.

Veel effectiever zou het zijn energie en geld te stoppen in het ontwikkelen van zo veel mogelijk functies, banen en baantjes in een zo groot mogelijk variëteit naar duur en eisenpakket. Op basis van wensen en mogelijkheden van de minder rendabelen en het nut ervan voor werkgevers. Jaarlijks zou per regio, net als het telefoonboek, een Boek van Banen en Baantjes moeten worden verspreid, en een wegwijzer om er voor in aanmerking te komen. Voldoende aanbod is cruciaal.

Minder productief
Een ander structureel probleem is dan nog niet opgelost: oudere werknemers, vooral die met een lage opleiding en een laag inkomen, worden vaak minder productief. Dit probleem wordt door een hogere AOW-leeftijd alleen maar vergroot. Loonsverlaging, demotie, moet worden verworpen omdat het in onze meritocratische cultuur wordt ervaren als afwaardering. Maar van werkgevers kan in ons systeem evenmin worden gevergd dat ze werknemers die verlies opleveren langdurig in dienst houden.

Daarvoor moeten zij worden gecompenseerd op een niet-bureaucratische manier, zonder werknemers een negatief etiket op te plakken. Dat kan door werkgevers een soort (deel-)AOW te geven voor het aantal 60-plussers met een inkomen beneden de 35.000 euro dat men in dienst heeft. De meerkosten van die regeling kunnen worden bestreden uit een verhoging van de vennootschapsbelasting. Per saldo blijft de lastendruk voor het bedrijfsleven als geheel constant.

Om voor werkgevers het in dienst nemen of houden van 65-plussers na hun pensionering te bevorderen zou vanaf die leeftijd de ontslagbescherming moeten komen te vervallen. Ook de loondoorbetalingsplicht bij ziekte zou van korte duur kunnen zijn. Voor 65 plussers is een minimumbestaanszekerheid immers gegarandeerd. WW en WIA premies zijn al niet meer verschuldigd.
De besparingen op uitkeringen en de extra belastinginkomsten als gevolg van de hogere participatie spekken de staatskas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden