Nooit slachtoffer geweest

Ze heeft overwogen haar wijnbar in Rotterdam dan maar dicht te gooien. Maar Elou Akhiat heeft niet voor niets haar hoofddoek afgelegd.

Uva Dolce, de wijnbar die Marokkaans-Nederlandse Elou Akhiat (41) in februari aan de Rotterdamse Bergweg opende, was een geladen locatie geworden voor haar. 'Een pijnplek, die mij veel leed heeft bezorgd.'


Eind mei stond ze op het punt er de brui aan te geven. Het was stil geworden in de bar die, nadat Akhiat met de dood was bedreigd, enkele weken nationaal in het nieuws was. 'Ik ben met mijn bar van een stilteperiode, naar tumult, weer terug naar de stilte gegaan. Ik ben ook nog ziek geworden van alle stress.'


Maar een opmerking van een politieagent, die Uva Dolce 'een Rotterdams juweeltje' noemde, motiveerde haar door te gaan.


De politie was uitgerukt, nadat een melding binnen was gekomen van een gevecht dat was uitgebroken aan de Bergweg. 'De politie dacht dat het om Uva Dolce ging, kwam met gillende sirenes aangereden. Er cirkelde zelfs een helikopter boven de straat. Maar het incident speelde zich af aan de overkant van de bar.


'Ik was daar op dat moment zelf niet aan het werk. Een politieagent vertelde me later dat ze als de bliksem in actie waren gekomen, omdat ze niet wilden dat Uva Dolce iets zou overkomen.' Kort daarvoor was schrijver Said el-Haji, die haar vanaf het begin van de 'wijnbaraffaire' had gesteund, weer eens bij haar langs geweest. Ze vertelde hem dat ze bijna geen klandizie had en overwoog de bar te sluiten.


'Hij schrok. Zei dat, na alles wat ik had meegemaakt, ik niet zomaar kon stoppen. Dat zou een nederlaag zijn. Toen dacht ik weer aan de fijne momenten die er ook waren geweest. Ik heb van veel mensen respect gekregen. Die herkenden me op straat, op de markt. 'Je bent toch van de wijnbar? Tof wat je hebt gedaan.' Ik begrijp ook wel dat ze niet allemaal naar mijn bar blijven komen. Je moet aan klantenbinding doen. In de horeca heb je daar wel twee tot drie jaar voor nodig. Ik moet meer gaan flyeren in de stad.'


Het interview vindt plaats op een donderdagavond tijdens het WK voetbal. In de bar hangen een groot televisiescherm en drie kleinere tv's. Buiten zijn oranje linten gespannen en ook binnen zijn oranje accenten aangebracht. Alle barkrukken en tafeltjes blijven die avond praktisch leeg. Een treurig tafereel.


'Dat is nu wel anders dan tijdens de protestborrels. Ik heb inmiddels geleerd dat er mensen zijn die je echt willen steunen, een minderheid. En dat er veel meelifters zijn, die kicken op publiciteit. Die even hun neus laten zien, van wie je verder nooit meer wat hoort.'


De periode dat zij in het nieuws was, van begin februari tot pakweg half april, omschrijft ze als 'één grote blur'. 'Je verliest jezelf. Ik ging op de automatische piloot. Ik werd helemaal opgeëist, door de media, de politiek, door wildvreemde mensen die op de bar afkwamen. Het was hollen, rennen, vliegen, ik had geen tijd om na te denken.'


Toen ze de bar opende op 8 februari, kon ze niet bevroeden dat ze onderdeel zou worden van een nationale polemiek die al ruim een decennium woedt over de islam, vaak toegespitst op de positie van Marokkanen. Onbevangen gaf ze een interview aan de gratis krant Metro, die haar schetste als 'het vleesgeworden voorbeeld van integratie'. De krant presenteerde haar als controversieel: een Marokkaanse, die tot zes jaar geleden gesluierd rondliep, opent een wijnbar, terwijl alcohol in haar cultuur niet is toegestaan.


Op de sociale media werd heftig gereageerd op dat interview. Discussies liepen uit de hand. Akhiat werd - op internet - tientallen keren met de dood bedreigd. Op 10 februari kopte Metro: 'Moslims willen vrouw dood na start wijnbar.' Burgemeester Aboutaleb koos haar kant, noemde de bedreigers 'lafhartig'. Lokale politici kwamen in Uva Dolce een glas op haar heffen. Diverse acties werden voor haar opgezet, zoals protestborrels en een oproep een dag te vasten uit solidariteit.


'Opeens ben je alleen nog maar die bedreigde bardame. Ik werd neergezet als een slachtoffer van mijn cultuur. Mijn vader was een strenge imam, door wie ik was uitgehuwelijkt. Ik ben niet uitgehuwelijkt, ben vrijwillig getrouwd. Mijn relatie is stukgelopen, dat is iets heel anders. Mijn vader zat klem tussen zijn vaderrol en de eer. Hij gelooft in mij. Ik hou van hem.


'Mijn broertje, die niet bij de opening was, werd omschreven als een radicale moslim. Hij is gelovig, maar niet radicaal.


'De teneur was dat ik gered moest worden. Maar slachtoffer ben ik nooit geweest.


'Dat alles maakte me zo boos, dat ik een en ander bij Pauw & Witteman wilde rechtzetten. Ik wilde voor mijzelf en Uva Dolce opkomen. Ik wilde laten zien dat ik de regisseur ben van mijn eigen leven. Ik had geen zenuwen of niks. Ik ben daar gaan zitten. Nu zou ik dat niet meer durven.'


Privé kreeg ze zware klappen te verduren, zegt ze. 'Mensen van wie ik het niet had verwacht, hebben me zwaar teleurgesteld.' Namen wil ze niet noemen. Ze wil mensen niet publiekelijk te kijk zetten.


'Iemand met wie ik ben opgegroeid zei, nadat ik contact had gehad met Aboutaleb, dat ik alles uit mijn duim had gezogen. Dat ik het deed voor aandacht van de media. Iemand anders trok aan de bel bij Jeugdzorg, ik zou mijn kinderen (van 15, 13 en 10 jaar, red.) in de steek laten.'


Die had ze, omdat ze zelf moest onderduiken, tijdelijk bij een familielid ondergebracht. 'Mijn kinderen kregen te horen dat ik een slechte moeder was, hen in de steek liet. Ze wilde de notaris bellen om de kinderen op haar naam te laten zetten. Na drie dagen heb ik mijn kinderen daar weggehaald en ben ik, ondanks de bedreigingen, noodgedwongen weer in mijn eigen huis getrokken.


'Jammer dat jullie dit moeten meemaken, heb ik tegen mijn kinderen gezegd. De wereld is helaas zo. Het gaat prima nu, we zijn een hecht team.'


Vriendschappen zijn kapot gegaan en ook haar gezondheid. 'Ik heb een afwijking aan mijn schildklier. Dat is door alle stress gaan opspelen. Dan wordt er ook nog tegen je gezegd: dat is een straf van Allah.'


Maar er zijn ook nieuwe vriendschappen ontstaan en ze was bij leuke evenementen. Op 10 mei schonk ze wijn op het Meer Marokkanen-feest', dat als reactie op de 'minder Marokkanen'-uitspraken van PVV-leider Geert Wilders in Amsterdam was georganiseerd door een groep van Akhiats geestverwanten. Eerder die week las ze, bij een intiemere en inhoudelijker bijeenkomst over de 'minder-Marokkanen-ophef', eigen gedichten voor. 'Ik heb zo'n tien minuten opgetreden. Er werd gehuild.'


'Ik dicht al sinds mijn dertiende. Ik had ingevingen, die moest ik opschrijven, omdat ik ze anders zou vergeten. Wat ik heb geschreven, heb ik jaren geleden laten bundelen, voor 16 gulden. Ik heb thuis twee gebonden exemplaren liggen. In 2005 heb ik, onder een pseudoniem, opgetreden op het Dunya Festival in Rotterdam. Ik wilde worden beoordeeld op mijn werk. Ik wilde niet dat ze zouden zeggen: 'Wat een leuke Marokkaanse en wat heeft ze een grote woordenschat.'


Dragend en tergend


Zijn de absolute daden


In een simpele wereld.


Hoop is angst


Angst is hoop.


God is angst


Angst is god.


Wees gewapend!


De schaduw van je vijand


Volgt je.


Een heimelijk spel van prooi en jager


(twee fragmenten uit Akhiats gedichten)


Ze is ook begonnen aan een boek over haar leven. 'Geschreven vanuit de emotie, vanaf de minuut dat ik voor het eerst als baby mijn ogen opensloeg. Nietzsche zei het al: kunst is lijden. Het verhaal moet een foto worden van mijn leven, zo beschreven dat je het door mijn ogen mee beleeft.


'Ik heb me heel lang opgesloten gevoeld in mijn cultuur. Alleen in mijn eigen kamertje in mijn gedachten, kon ik zijn wie ik was.


'Ik droeg een hoofddoek tot mijn 33ste. Tot ik in januari 2007 iemand leerde kennen die zei: 'Die hoofddoek staat je niet, die hoort niet bij je.' Ik werd meegenomen naar de kapper, de schoonheidsspecialiste, de nagelstudio, kocht nieuwe kleding. Het was voor mij evolutie en revolutie tegelijk, de dag van de bevrijding. Vanaf die dag ben ik mijn werkelijke zelf.'


Dat is een zakenvrouw, die haar inspiratie put uit de cultuur. Liefst zou ze in Uva Dolce culturele activiteiten organiseren. 'Ik wil artiesten uitnodigen, die een eigen klantenkring meebrengen. Wijn en cultuur: twee vliegen in één klap. Probleem is dat bekende artiesten nog niet komen en onbekende te weinig gasten trekken.


'Een leuke Marokkaans-Nederlandse dj, Redeau-Ré, draaide gratis voor mij in Uva Dolce met zijn eigen apparatuur. Een jonge gast van 25 jaar, rechtenstudent. Hij is supergoed, maar niet echt bekend.


'En in april trad de Rotterdamse bariton Gianni Nanni op die met zijn gitaar en prachtige stem Engelse en Italiaanse covers brengt. Maar de mensen kennen hem niet.'


Voor dergelijke evenementen klanten mobiliseren via Facebook is voor Akhiat geen optie meer. 'Er zijn te veel mensen die daar paraderen, zonder enige intentie ergens aan deel te nemen. Fakebook noem ik het inmiddels. Die personen liken evenementen, meten zich een andere identiteit aan. Ze zeggen te gaan, naar het Meer Marokkanen-feest bijvoorbeeld, maar komen niet. Dat feest was gezellig, goede muziek en Marokkaanse wijnen, maar het is een veel kleiner evenement geworden dan op Facebook leek te ontstaan.'


De mist in haar hoofd over de mediahype rond haar bar is inmiddels opgetrokken. Volgens haar verwoordde de schrijver El Haji het helderst wat toen gebeurde. Hij schreef in de zaterdagbijlage Vonk van de Volkskrant dat in die affaire talloze strijdpunten bijeenkwamen: het individu versus het collectief, openheid versus geslotenheid, behoudzucht versus verandering, privé versus publiek, vrijheid versus controle en vrouw versus man.


'Ik viel op omdat ik, een moeder met een islamitische identiteit die wijn schenkt, afwijk van het collectief. Waarom mag een islamitische man wel wijn schenken en een vrouw niet? Mannen hebben bars, shisha lounges, serveren onbelemmerd alcohol. Om over mijn activiteiten zo'n ophef te maken, vind ik seksistisch en achterhaald. Je hebt tegenwoordig ook vrouwelijke mariniers, zelfs bij de Seals.'


Positief vindt ze dat de affaire mensen aan het denken heeft gezet. 'Je zag discussies ontstaan over de vraag wat haram (verboden volgens de islam, red.) is en wat niet. Marokko heeft een wijncultuur, is die haram? Vraagtekens werden bij verboden gezet. Het debat mag fel worden gevoerd, maar niet agressief. Wat ik heb ervaren, denk ik, is dat onmacht en wanhoop tot agressie leiden.'


Binnenkort in deze serie:


De schaatskampioene die ging handelen in ijzerwaren


De pedofiel die zijn vereniging verloor


De documentairemaker die werd ontvoerd


Een serie over mensen van wie het leven op z'n kop staat. Tweede aflevering: De Marokkaans-Nederlandse vrouw die een wijnbar opende


De wending

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.