NOOIT ONOPGEMERKT (Gerectificeerd)

In de grimmige strijd tegen terreur en criminaliteit tast de overheid steeds vaker de persoonlijke levenssfeer van burgers aan, waarschuwen privacy-beschermers....

Heerlen ligt er eenzaam bij. De junks die vroeger als nachtdieren zaten weggedoken op de stoep zijn verdwenen. Winston doet de deur dicht van zijn huis aan de Uilestraat en begint een wandeling door de stad. Het is een heldere, koude dag in juni 2007. De kerkklok slaat zeven keer - tijd genoeg om de trein naar Amsterdam te halen.

Aan een balkon bungelt een witte kunststof bol. Het wakend oog. Winston zwaait naar de bol; iemand moet zien hoe hij langswandelt, want de camera draait mee. Hij stelt zich een ambtenaar voor in een blauw beveiligersuniform, omgeven door televisieschermen. De hele stad aan zijn voeten.

Aan het eind van de straat hangt zo'n zelfde bol. Winston steekt het Pancratiusplein over en gaat er nu op letten: een vast exemplaar hoog op een witte muur. Dan een lantaarnpaal met bovenin een tros camera's: twee vaste, een bol en een apparaat dat hij niet kan thuisbrengen (zie kader, 1: cameratoezicht). Naast de kerk nog een paal - bovenin is een krans van stalen punten gemonteerd zodat vandalen niet omhoog kunnen klimmen. De gevel van het Chinees-Indisch restaurant Jasmin Palace, de oude muziekschool op de Emmastraat -er is geen ontkomen aan.

Winston had zich een rustige stad voorgesteld, toen hij vorig jaar vanuit Amsterdam verhuisde om hier Spaans te gaan doceren aan het Grotius College, en rustig is het. De buurman zei dat het door de camera's komt. De dealers zijn g e v l u ch t .

Het Grotius is dicht vanwege een vakantie. Dat geeft Winston de kans naar Amsterdam te gaan. In de Nieuwe Kerk opent vandaag de expositie Stralend Andalusië - de aankomst van koning Juan Carlos was gisteravond op televisie te zien. De koning werd omringd door beveilingsmannen vanwege de terroristische aanslag in Barcelona, vorige maand. De Spaanse ambassade had Winston uitgenodigd; hij had er een paar jaar gewerkt als vertaler.

Winston heeft geen haast. Stopt bij leesboetiek Marina aan de Willemstraat, waar een stapel kranten op de stoep ligt met witte plastic banden eromheen; het Limburgs Dagblad.

Hij leest de opening: Heerlen blij met cameratoezicht (2). De stad heeft de grootste cameradichtheid van het land: 130 ogen houden het centrum volledig in de gaten en volgens een evaluatie door een onderzoeksbureau, voelen bewoners en ondernemers zich stukken veiliger.

Misschien moest hij de beelden van vandaag eens opvragen. Dat mag, staat in de krant. Leuk om te zien: Winston Smeets steekt de straat over zonder te letten op het rode voetgangerslicht. 'Ai', zegt de agent die naast hem staat. De agent, een jonge vent met piekhaar, vraagt om legitimatie (3) , maar die heeft Winston niet meegenomen. Zijn nieuwe biometrisch paspoort ligt thuis op tafel - een vernuftig ding is het met een van afstand afleesbare chip die zo'n beetje al z'n personalia bevat, inclusief foto, vingerafdrukken en Burger Service Nummer (4). De agent had het paspoort eenvoudig kunnen scannen, maar nu moeten ze naar het politiebureau aan de Spoorsingel, die niet ver weg is en op de route ligt.

Winston legitimeert zich met een vingerafdruk (

5). Iemand maakt een foto. De agent loopt naar een computerscherm en overlegt met een collega. 'U krijgt een procesverbaal voor het negeren van een stoplicht', zegt hij. 'Bovendien zien we in de computer dat uw hondenbelasting nog niet is betaald (6). Wilt u dat snel doen?'

Winston maakt excuses. Als hij weg is, trekt de agent zijn gelaatsprofiel nog eens na in de computer. 'Die man was vorig weekend bij een demonstratie van Marokkanen in Amsterdam', zegt hij tegen zijn collega. 'Hij is er gefilmd. Natrekken maar? (

7). Een videobeeld toont Winston op de Dam, waar hij kijkt naar een groep jongens die een spandoek dragen. 'Wij zijn geen terroristen', staat erop (

8).

Heerlen Centraal gonst van de forensen. De intercity van 7.57 naar Haarlem staat op spoor 1. Winston houdt zijn ov-chipkaart (9) voor een leesapparaat. Nooit meer kaartjes kopen - hij was eraan gewend geraakt. Een computer berekent de prijs en schrijft die af van zijn creditcard. Laatst kreeg hij post van de NS, met een aanbieding voor een abonnement. Kennelijk weten ze dat hij zo'n beetje elk weekend naar Amsterdam afreist.

Eindhoven is gepasseerd als de mobiele telefoon begint te trillen. Het is Lennaert, zijn boezemvriend, die mee gaat naar de Nieuwe Kerk. 'Het wordt wat later', zegt hij. Lennaert is sinds vorige maand senior-advocaat bij Verdonck & Wagenberg en heeft het druk. 'Die zaak van die heroïnedealer waar ik je over vertelde kost meer tijd dan ik dacht', zegt hij. Winston moet lachen als Lennaert hem vertelt dat het gesprek wordt afgeluisterd (10). 'Leuk vak heb jij', zegt Winston. 'Je zou er paranoia van worden.' 'Serieus!', zegt Lennaert terug. 'Als ze willen, weten ze precies waar jij nu bent. Daar hebben ze speciale apparaten voor. (11) Gebeurt steeds vaker bij klanten van me, die denken dat een prepaid telefoon veilig is.' (12) Tussen Den Bosch en Amsterdam Amstel kan Winston het boek over de Spaanse islam inkijken, dat hij in de bibliotheek had geleend (13), en zijn laptop openklappen om drie e-mails te beantwoorden. De laatste is voor een vriendin in Marrakech, waar hij die zomer op bezoek gaat. Ze heeft een huis gekocht in de Medina en Winston mag het helpen opknappen. (14) De metro stopt op hetzelfde perron als de trein. Winston houdt zijn ov-chipkaart voor de lezer, stapt uit bij halte Nieuwmarkt en wandelt tussen een kluwen toeristen naar de Dam.

Overal zijn camera's en als er één met hem meedraait, begint Winston zich bekeken te voelen. Niet op letten, denkt hij. Het is allemaal voor de vorm.

Bij de Nieuwe Kerk is het niet druk. Koning Juan Carlos is al binnen; buiten staan twee cameraploegen, vier zwarte limousines en een pluk beveiligingsmannen. Het meisje achter de balie neemt zijn uitnodiging aan en kijkt op de monitor. Boven de balie hangt een camera, die het gezicht van Winston leest. Achter de balie staan vier beveiligers. 'Het is een hit', zegt één van de vier. Ze overleggen, en keren zich dan naar Winston. 'Helaas meneer, wij moeten u de toegang weigeren. U bent herkend tijdens een demonstratie en u zult begrijpen dat wij, gezien de veiligheidssituatie van de koning, erg streng moeten zijn.' Dat hij de demonstratie bij toeval passeerde, maakt niet uit. 'U zult begrijpen dat wij ook onze opdrachten krijgen.'

Moet hij boos worden? Hij belt Lennaert die vlakbij is en ze besluiten hun dag niet te laten verpesten. Ze wandelen terug naar het metrostation, worden daar preventief gefouilleerd door een paar agenten, drinken koffie in een internetcafé en rijden met de Saab van Lenneart terug naar Heerlen. Lennaert neemt gas terug als hij een politieauto ziet, in de berm van de ring rond Amsterdam. De wagen heeft een catch ken aan boord, een camera die kentekens leest en koppelt aan politiebestanden. Winston zet zijn mobiele telefoon uit.

Onderweg op de A2 tellen ze de camera's. Wie zitten daarachter? Wat weten ze van Winston Smeets? Hij begint zich zorgen te maken, maar besluit de incidenten van vandaag los van elkaar te zien. Een ketting van toevalligheden die hem overkomt.

Ze rijden Heerlen in en Lennaert parkeert in de garage van de Uilestraat. Winston Smeets stopt pizza's in de oven en ontkurkt een fles wijn.

Dan gaat de deurbel. Het zijn twee mannen die Winston nog nooit heeft gezien. 'Recherche', zeggen ze. 'Mogen we even binnenkomen?' Ze zetten zich aan de eettafel van Winston en pakken de zwarte loodgieterstas uit die ze hebben meegenomen. Stapels documenten en foto's stallen de mannen voor zich uit -e-mailverkeer, bestanden van de bibliotheek, lijsten van zijn mobiele telefoongebruik. 'Goed', zegt een van de rechercheurs. 'Laten we beginnen met uw interesse in Marokko en de Spaanse koning.'

Alle gebeurtenissen in dit verhaal zijn volgens deskundigen in 2007 technisch en juridisch mogelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden