Nooit meer PvdA stemmen, maar wat dan?

Het was W. F. Hermans die vaststelde – in Houten leeuwen en leeuwen van goud – dat de ‘mammoettankers’ vol theorieën die socialisten hebben afgescheiden, in twee woorden zijn samen te vatten: ‘Meer poen’....

Ik liet mij indertijd (1979), zoals veel linkse jongeren, graag schaterlachend geselen door het striemende cynisme van onze grootste verbitterde uit de literatuur. Ik was het hartstochtelijk met hem eens. En bleef hardnekkig links.

Deze week moest ik aan Hermans denken, toen ik alle digitale Stemwijzers invulde, telkens ietsje anders en allengs wanhopiger, want de uitslag wilde maar niet overeenstemmen met mijn heimelijke sympathie. Ik maakte van onderwijs mijn ‘speerpunt’ en werd teleurgesteld. Zelfs op de Stemwijzer voor studenten schitterde de PvdA bovenaan, op de voet gevolgd door de ChristenUnie – een beste, brave partij waarin ik als niet-gelovige niet zal infiltreren.

Meer poen, daar zat ’m het probleem. Twee of vier miljard voor onderwijs – schuldbewust gul zijn de partijen. Een zoethoudertje hier, een smartengeldje daar. Gratis schoolboeken of hogere lerarensalarissen. Ook in de verkiezingsprogramma’s had ik vergeefs gezocht naar uitgewerkte ideeën en onderbouwde gedachten over onderwijs.

Het CDA komt met het gratuite ‘meer vrijheid’ voor de onderwijsinstellingen, waarvan vele pijnlijk hebben getoond hoe ze die vrijheid gebruiken. In het hbo en het mbo kan de onderwijsconsument nu kiezen tussen het nieuwe leren of het nieuwe leren, omdat dat de scholen veel geld oplevert en de leraar weinig last, met een dramatische niveauverlaging als resultaat. GroenLinks belooft lieve vaagheden als ‘meer individuele aandacht’ en ‘werken in het onderwijs aantrekkelijk maken’. Het PvdA-programma is van een verbijsterende niksigheid. Eerdere miskleunen worden haastig gerepareerd: ‘selectiekwaliteit havo- en vwo- examen herstellen’, stapelen van diploma’s bevorderen’. Alleen de SP waagt iets over de inhoud op te merken: ‘Meer aandacht voor vakkennis bij lerarenopleidingen’; ‘kwaliteit lerarenopleidingen omhoog’. Duwtje voor de SP op mijn privé-Stemwijzer.

Het stuitendste voorbeeld van meer-poen-denken kwam van Wouter Bos. Die stelt voor om de studiefinanciering af te schaffen. In het partijprogramma wordt het verhuld als ‘verruiming van mogelijkheden om te lenen’, maar het komt erop neer dat de student álles mag lenen en terugbetalen. Want, zo verkondigt Bos voor zaaltjes met boze studenten, nu betalen de slager en de loodgieter mee aan de studie van de dokter, de advocaat en de consultant, die bakken met geld gaan verdienen. Dat is niet eerlijk. Tóch?

Niet het idee, maar de argumentatie is van een tragische domheid. Nog even afgezien van kleinigheden: menig slager en loodgieter verdient een salaris waarvan academici uit de culturele hoek alleen maar kunnen dromen. Leraren en verpleegkundigen zullen, hoeveel opleidingen ze ook stapelen, nóóit een geweldig salaris verdienen, en worden door Bos ontmoedigd. Maar we hadden het niet over poen. Zou die slager geen studerende kinderen hebben?

Een goede opleiding is niet alleen een werktuig om straks een fijn salaris binnen te slepen. En ook niet louter een middel tot zelfontplooiing. Iedereen heeft baat bij een bloeiende kenniseconomie. Zo’n 80 procent van de bevolking profiteert van bedenksels en uitvindingen van die hoogopgeleide, kostenverslindende 20 procent. Ze wonen erin, rijden erover, laten zich erdoor genezen en lezen er boeken van. Zoals een meerderheid ook profiteert van de minderheid die goed varkens kan uitbenen of leidingen lassen.

‘Het geluk van de PvdA’er is sterk gebaseerd op materiële zaken, hetgeen voor socialisten opvallend is’, ontdekten twee wetenschapsters die de psychologische kenmerken van de kiezers onderzochten. Gelukkig bewijst Bos, met Hermans, dat het klopt. Kunst waarvan de slager nooit geniet, moet die arme man dááraan meebetalen? Oneerlijk! Nooit meer PvdA stemmen, neem ik mij voor.

Maar wat dan? De GroenLinkser doet veel aan yoga. Twee keer heb ik het geprobeerd, dat heerlijke yoga, en beide keren viel ik na twee minuten in een diepe slaap. Ik zal de Stemwijzers net zo lang manipuleren tot ik beet heb.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden