'Nooit meer pak ik een wapen op. Deze oorlog is zinloos'

Onder het vredesverdrag in Oost-Oekraïne valt ook de uitwisseling van krijgsgevangenen. De rebellen en het Oekraïense leger kijken elkaar in de ogen op een verlaten landweg.

Gevangenen van het pro-Russische kamp komen aan bij Kostyantynivka. Beeld epa

In een grote colonne rijden de rebellen, de OVSE en de pers de stad uit, maar bij het eerste checkpoint staan de rebellen plots boven op de rem. Lidija, een vrouw van middelbare leeftijd wier jurk wappert in de wind, geeft duidelijke instructies: 'Iedere auto moet de knipperlichten laten branden, niemand haalt in, iedereen blijft netjes achter elkaar rijden. De bus is er bijna.'

Dan zwiert een groene stadsbus van de rebellenbasis in de botanische tuin van Donetsk. Vierendertig Oekraïense soldaten kijken neergeslagen voor zich uit. Wekenlang zijn ze krijgsgevangenen geweest, vandaag worden ze geruild. De colonne rijdt richting Konstantinkovka over een weg die al lange tijd is afgesloten. De bruggen zijn opgeblazen, op- en afritten bestookt met raketten. Wanneer de lange bus niet langs een betonnen wegversperring komt, steken de journalisten de handen uit de mouwen. Met een man of tien kan een betonblok best worden verplaatst. De waarnemers van de OVSE, met witte hesjes en scherfvesten, kijken toe.

Oekraïense gevangenen bij Kostyantynivka. Beeld epa

Teddybeer en appels

Bovenop een heuvel buiten de stad staat het Oekraïense leger. De twee teams van de OVSE, de ene onder rebellenbegeleiding, de ander onder begeleiding van het Oekraïense leger, lopen voorzichtig naar elkaar toe. Dan volgen de onderhandelaars. Aan Oekraïense kant een kleine kale sergeant, Joeri. Namens de rebellen Lidija en een jonge vrouw, misschien haar dochter. Ze groeten en omhelzen elkaar hartelijk, Joeri krijgt van Lidija een teddybeer en een zak appels. 'Komen jullie onze kant op? Nee, dit keer zijn jullie bij ons te gast! Nee, bij ons!'

Een rebellenleider in zwart leren jack slaat het tafereel gade. 'Ik wil gewoon die gevangenen eens zien, en de Oekraïners recht in de ogen kijken', zegt hij. In groepen van tien stappen de krijgsgevangenen de bus uit. De naamlijsten worden nagelopen. De rebellen dragen 34 Oekraïense soldaten over, de Oekraïense leger 38 gevangengenomen rebellen. De telling klopt, legt Joeri uit, want eerder werden er door de rebellen nog eens drie gewonde soldaten overgedragen. De rebellenleider kijkt argwanend. 'Die Oekraïners zien er tenminste uit als echte soldaten. Onze jongens daar - hij wijst naar de rij die met gebogen hoofd de Oekraïense bus uit stapt - lijken meer boeren. Alsof ze zo tijdens het rooien van de aardappelvelden zijn getrokken.'

In een groen camoeflagepak stapt Alexander de groene bus uit. Na weken gevangenschap is hij eindelijk vrij. 'Ik hoop dat we elkaar ooit nog eens tegenkomen, in andere tijden', zegt hij tegen de rebel die de bus bewaakt. Dan drukt hij een Oekraïense soldaat een kameraad de hand. 'Nooit meer pak ik een wapen op', zegt hij. 'Met mij gaat alles goed, ik ben niet gemarteld door de rebellen. Maar dit is een zinloze oorlog. Nooit meer zal ik vechten', zegt hij. Zijn infanteriebrigade is omsingeld geweest en later gebombardeerd. 'Ik weet niet hoeveel jongens er om het leven zijn gekomen. Heel veel. Ik kan me ook niet meer herinneren hoe lang ik vast heb gezeten, maar we zijn goed behandeld.'

'Op de plaats, rust!' klinkt het plots. De ongeschoren Oekraïense soldaten heffen voorzichtig de borst omhoog. Bij sommigen doet het pijn. 'Lang leve Oekraïne!' roept een zwaarbewapende militair. Als antwoord zou er een een luid 'Leve de helden!' moeten klinken, maar de soldaten mompelen het voorzichtig, binnensmonds. Er is niets om trots op te zijn. Wanneer de vrijgelaten rebellen in de bus naar huis zitten, stapt een camerateam van de Russische staatstelevisie naar binnen. 'Kom op jongens, voor het eerste kanaal, laat je horen!' De bus juicht. 'Hoera! Bedankt! Bedankt!' De verslaggever lacht. 'Goed zo jongens. Welkom thuis.'

Een Oekraïense gevangene wordt begroet bij zijn vrijlating. Beeld epa

Terugtrekking wapens

Zowel de Oekraïense strijdkrachten als de pro-Russische rebellen zijn begonnen artillerie en andere zware wapens terug te trekken van de frontlinie in het oosten van Oekraïne. Woordvoerder Andriy Lysenko van het Oekraïense leger heeft dat maandag meegedeeld. Volgens hem zijn de beschietingen door de rebellen afgenomen en kwam Oekraïne niet meer onder vuur te liggen vanuit Rusland. Wel is de terugtrekking door de rebellen 'niet zo massaal als we hadden verwacht', aldus Lysenko.

De Oekraïense regering en de pro-Russische separatisten spraken zaterdag af dat er een 30 kilometer brede bufferzone komt. De maatregel is een uitvloeisel van het vredesplan van de Oekraïense president Petro Porosjenko. Hij werd 5 september gedwongen een staakt-het-vuren af te kondigen, nadat zijn strijdkrachten zware verliezen hadden geleden.

Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.