Analyse Bankierssalarissen

Nooit meer oproer over bankierssalarissen? Vijf ideeën, van beter uitleggen tot maximumloon

Meer praten, beter uitleggen. Zo hoopt de bankenvereniging NVB woede over bankierssalarissen à la ING te beteugelen – en strenger ingrijpen van de politiek te voorkomen. Het voorstel werd woensdag kritisch ontvangen. Maar wat is dan wel de oplossing? De vijf smaken in het debat over de bankiersbeloningen, van mild tot pittig.

CEO Ralph Hamers (R) en vertrekkend president-commissaris Jeroen van der Veer (L) tijdens de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van ING. Foto ANP

1. De banken: zelfregulering

Dit nooit meer, was de conclusie van de banken na het salarisoproer begin dit jaar. De storm van kritiek die opstak nadat ING had aangekondigd ceo Ralph Hamers een loonsverhoging van meer dan 50 procent te geven, ‘voedt de publieke opvatting dat de bankensector niets heeft geleerd van de financiële crisis van tien jaar geleden’, schrijft de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Geschrokken van alle ophef trok president-commissaris Jeroen van der Veer het voorstel in. Maar het kwaad was al geschied. De politiek dreigde met harde maatregelen.

Met haar woensdag gepubliceerde ‘position paper’ probeert de lobbyorganisatie van de banken dat af te wenden. De NVB pleit voor zelfregulering. Door vooraf meer te praten met alle betrokkenen en het beloningsbeleid beter uit te leggen, kan veel onvrede worden weggenomen. Concreet zal de raad van commissarissen van een bank, die verantwoordelijk is voor het beloningsbeleid, voorafgaande aan de aandeelhoudersvergadering toelichten ‘hoe de verwachtingen van aandeelhouders, klanten en medewerkers en het maatschappelijk draagvlak zijn meegewogen.’

De eerste reacties duiden erop dat ook dit bankenplan nog wat extra communicatie behoeft. ‘Het is alsof je naar een politieke partij luistert die een zware verkiezingsnederlaag lijdt, en dan roept dat ze het de volgende keer gewoon beter moeten uitleggen’, zegt vakbondsbestuurder Gerard van Hees van FNV Finance.

2. De minister: niet goed, geld terug

‘Altijd goed als partijen uit het veld, in dit geval de NVB, zelf met voorstellen komen’, laat minister Hoekstra van Financiën woensdag weten bij monde van zijn voorlichter. Het plan is dan ook een reactie op de openbare consultatie die de minister heeft aangekondigd. Tot vrijdag heeft elke Nederlander de kans zijn stem te laten horen over de bankiersbeloningen. Daarna volgt een rondetafel, waarop Hoekstra naar verwachting eind dit jaar de knoop zal doorhakken.

Op één lijn met de banken zit de bewindspersoon niet. Dat geldt vooral voor de wens om, in het geval een bank genationaliseerd wordt, naast uitbetaalde bonussen ook een deel van het vaste salaris terug te vorderen. ‘Clawback’, heet dat. In goed Nederlands: niet goed, geld terug. Zo’n voorwaardelijk loon druist volgens de NVB in tegen de meest basale eigendomsrechten.

Ook de minister erkent dat probleem, maar hij wil toch iets doen. ‘Hierdoor worden bestuurders persoonlijk verantwoordelijk gehouden als de belastingbetaler (mede) opdraait voor verliezen van falende banken’, schreef hij in april aan de Tweede Kamer. Tenslotte is een bank als ING, zoals hij het kort daarvoor bondig formuleerde, ‘geen koekjesfabriek’.

3. Aandeelhouders: meer grip

‘Teleurstellend’, noemde directeur Rients Abma van Eumedion het bankenvoorstel woensdag in een eerste reactie op Twitter. De belangenbehartiger van grote, institutionele beleggers staat een heel ander recept voor ogen: versterk de grip van de aandeelhouders op het beloningsbeleid van banken.

Ondanks alle mooie woorden op aandeelhoudersvergaderingen is daar nu geen sprake van. De oplossing? ‘Bij normale stemmingen, dus ook over het beloningsbeleid, zou het administratiekantoor niet mogen meestemmen’, stelt Abma. Hij verwijst naar de kleine bank Van Lanschot Kempen, waar een omstreden loonsverhoging het dit jaar enkel dankzij de stemmen van het administratiekantoor haalde. ‘Maar daar zijn die beschermingsconstructies helemaal niet voor bedoeld.’ Daarnaast pleit Abma onder meer voor een breder draagvlak voor het beloningsbeleid bij banken. ‘Nu moet 50 procent van de aandeelhouders plus één akkoord gaan. Maak daar gewoon 75 of 80 procent van.’

In Groot-Brittannië is overigens voor een andere aanpak gekozen. Daar wordt sinds vorig jaar een openbaar register bijgehouden van bedrijven die hun bestuurders, ondanks protest van aandeelhouders, buitensporig belonen. Naming and shaming dus. Of het veel helpt is de vraag. Woensdag werd bekend dat nu al één op de vijf grote beursgenoteerde ondernemingen op deze dubieuze lijst prijkt.

4. De oppositie: politiek veto

Het gebeurt niet vaak dat de oppositie de minister meer macht wil geven dan hij zelf wenst. Toch is dat wat het door GroenLinks en zes andere partijen ingediende wetsvoorstel beoogt. Als het aan de oppositie ligt, moeten salarisverhogingen van bestuurders van systeembanken voortaan goedgekeurd worden door de minister van Financiën.

Hoekstra zou dus vetorecht krijgen. Dat is een stuk minder vrijblijvend dan de zelfregulering die de banken voorstellen. Volgens GroenLinks-Tweede Kamerlid en initiatiefnemer Bart Snels is dat niet meer dan terecht. ‘Anders dan bijvoorbeeld een supermarkt hebben banken een nutsfunctie. Kleine bedrijven hebben ze nodig voor kredieten, gewone huishoudens om te sparen of een hypotheek af te sluiten. Bovendien kunnen systeembanken niet failliet gaan. Dan is het logisch dat de politiek zich hiermee bemoeit.’

5. De vakbond: maximumsalaris

Twintig keer. Dat moet wat FNV Finance betreft het maximum zijn dat topmensen in de financiële sector méér verdienen dan hun laagst betaalde medewerkers. Inclusief bonussen. De vakbond riep eerder dit jaar banken en verzekeraars op deze norm vast te leggen in een heus ‘beloningspact’. Daarin zou ook moeten worden afgesproken dat de salarissen aan de top stijgen in lijn met de cao-lonen. Krijgt het ING-personeel er 2 procent bij, dan Ralph Hamers dus ook.

Voor die verhouding tussen het salaris aan de top en op de werkvloer is steeds meer aandacht. Niet voor niets moeten bedrijven sinds kort in hun jaarverslag melden hoeveel keer de baas meer verdient dan het gemiddelde personeelslid. Maar die verhouding als keiharde bovengrens nemen, zoals de FNV voorstelt? Het zal de banken een gruwel zijn. Vakbondsbestuurder Gerard van Hees vindt het daarentegen niet meer dan logisch. Hij noemt de NVB-plannen ‘in zichzelf gekeerd’. ‘In plaats van hun nek uit te steken, lijken de banken alleen maar aan hun eigen belang te denken.’ Dat terwijl het beloningsdebacle bij ING volgens hem een duidelijk signaal was. ‘Klanten liepen met duizenden weg, mensen waren woedend. Dan kun je een half jaar later toch echt niet meer aankomen met de boodschap: we gaan dit beter uitleggen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.