Nooit grof, vies of ranzig

Nu kruipt ze in de huid van Marlene Dietrich. Alleen: Jasperina de Jong is een natuurtalent, zij zingt van nature zuiver en heeft dan ook aangekondigd dat zij op dit punt niet gaat proberen La Dietrich te imiteren....

Hoor Marlene Dietrich zingen: Lola. Lola! Oft kopiert, nie erreicht. Kennen sie denn vielleicht noch ein Weib, das mir gleicht? Ze zong het in 1930 in haar eerste film Der blaue Engel en ze zou het tot haar laatste optredens in de jaren zeventig blijven zingen. Na tranentrekkers als Lili Marleen en Sag mir wo die Blumen sind was de brutale levenslust van de decadente Lola uit Berlijn het moment waarop Dietrich zich van haar ordinaire kant liet zien.

Maandag vertolkt Jasperina de Jong Lola in de Leidse Schouwburg, waar haar nieuwste project, simpel Marlene Dietrich geheten, in première gaat. In de eerste helft van de voorstelling speelt zij een zenuwachtige Dietrich die zich in haar kleedkamer voorbereidt op het optreden. In het tweede deel volgen Lola en een tiental andere Dietrich-klassiekers. Het stuk werd geschreven door de Britse toneelschrijfster Pam Gems, die ook de tekst schreef van de musical over Edith Piaf waarmee Liesbeth List de afgelopen seizoenen volle zalen trok.

De voorstelling is niet gebaseerd op de Marlene van het vooroorlogse filmdoek, maar op de zangeres die in de jaren zestig en zeventig van Las Vegas tot Tokyo gigantische successen behaalde. Gekleed in een onberispelijke smoking (met sigaret en hoge hoed) of in de beroemde nauwsluitende 'soufflé'-jurk met de suggestie van naaktheid, bracht zij Duits, Engels en Frans repertoire. Zij bleef dit doen tot ver na haar zeventigste, tot ze er letterlijk bij neer viel.

Jasperina de Jong is inmiddels 64, maar daar houdt de vergelijking ook op. Zo sexy als Marlene was, zo charmant is Jasperina. Zo onvoorstelbaar ijdel als La Dietrich was, zo nuchter is Pien. Wat allemaal geen probleem hoeft te zijn want Jasperina de Jong kan goed acteren, zie haar prachtige rol in de film Vroeger is dood naar het boek van Inez van Dullemen. Wat wel een probleem is, is dat Jasperina kan zingen. Iets wat Marlene Dietrich nauwelijks kon.

Jasperina de Jong is een natuurtalent, zij zingt van nature zuiver en heeft dan ook aangekondigd dat zij op dit punt niet gaat proberen Dietrich te imiteren. Het zou inderdaad een lachwekkend effect hebben, zeker als de sopraan Jasperina zich in de door veel alcohol verlaagde registers van La Dietrich zou begeven. Het zou ook geen recht doen aan het grote raadsel waarom Marlene Dietrich met haar toch zo beperkte vocale kwaliteiten enorme mensenmassa's wist te verleiden. Het mysterie van Marlene moet dus elders gezocht worden en de vraag is of Jasperina daar bij kan.

De carrière van Jasperina de Jong ging van start toen zij in 1960 op 22-jarige leeftijd toetrad tot de Amsterdamse cabaretgroep Lurelei. De voormalige pantomimespeler Eric Herfst had Lurelei samen met tekstschrijver Ben Rowold opgericht en zij zochten een vervanger voor Adèle Bloemendaal in hun programma Niet sexpres. Jasperina de Jong, die zich niet door een eerder advies van Wim Kan om toch vooral amateur te blijven liet weerhouden, hapte toe.

Het succes was groot en werd alleen maar groter toen Guus Vleugel de rol van tekstschrijver op zich nam. Het werd een artistieke driehoeksverhouding die zowel bij Jasperina de Jong als Guus Vleugel het beste naar boven haalde. Liedjes als God is niet dood en De geest van het verzet leidden tot Kamervragen en er waren zelfs acties van het Comité van Bezorgde Nederlanders. Of anders het prachtige Arme ouwe over de toenmalige koningin Juliana: En toch maar dapper knikken als een vriendelijke koe./ Toen dacht ik weer verdomd, het is precies mijn eigen moe. De platenmaatschappij weigerde het uit te brengen.

Na Lurelei kwamen de successen van De Jasperina-show (1970) en twee jaar later Jasperina's grote egotrip, nog steeds met Guus Vleugel en Eric Herfst. Alleen de muziek kwam in het vervolg van de onvermijdelijke Joop Stokkermans. Na de jarenzestighit De wandelclub kreeg Jasperina een tweede hitje met het ironische Dobbe, dobbe, dobbe over een sloom stel dat niet op vakantie gaat omdat er toch al genoeg buitenlanders naar Nederland komen.

Halverwege de jaren zeventig haakt Guus Vleugel af en wordt Ivo de Wijs de vaste tekstschrijver, volgens Jasperina een man die je niet blijer kan maken dan met een leeg vel papier voor zijn neus. Hij schrijft voor haar ook de succesvolle musical Fien, over haar voorganger Fien de la Mar. Meer en meer raakt Jasperina betrokken bij alle bijkomende werkzaamheden, van het zoeken naar nieuwe medewerkers tot en met het samenstellen van het programmaboekje.

Het maakt haar tot een all round vakvrouw die de ene musical na de andere toneelproductie op zich neemt. Pas in 1991 gunt ze zichzelf een rustperiode. Vier jaar later komt ze terug met een tour de chant, Morgenster, en even later speelt ze samen met operazanger Lieuwe Visser in de musical Lang leve de opera. De afgelopen twee jaar was ze te zien in een Kurt Weill-programma, in een reprise van de musical Heerlijk duurt het langst, in een jazzprogramma met Louis van Dijk, in een concertserie met de Turkse vedette Sabahat Akkariz en in de veelbesproken Vagina Monologen.

Deze enorme productiviteit heeft haar de reputatie gegeven van een hardwerkende perfectioniste, van een vrouw die evenveel van haar omgeving eist als van zichzelf. Tegelijk wordt zij gezien als een ijzige tante die nooit het achterste van haar tong laat zien, laat staan het binnenste van haar hart. Zelf denkt zij dat dit komt door haar vertolking van het Guus Vleugel-lied Mevrouw de Bruin, waarin een kakkineuze dame haar werkster ervan probeert te overtuigen dat de minderbedeelden het veel beter hebben getroffen dan de meerbedeelden.

Maar dat kan het niet alleen zijn. Het is ook iets in haar stem, in haar onfeilbare articulatie, in de keurige interpretaties die ieder woord, hoe scherp ook bedoeld, netjes, beleefd en bovenal schoon laten zijn. Nergens in haar carrière werd Jasperina grof, vies of ranzig, iets wat haar ook parten speelde in haar veel te brave Brecht/Weill-vertolkingen. Een gevolg hiervan is dat de luisteraar zich al na vijf minuten in een opgeruimde huiskamer waant met een eikenhouten dressoir en een slapende hond op de bank.

En dan nu Marlene Dietrich. Die maakte haar zinnen nooit af, zong eigenlijk altijd net naast de toon, was vaak onverstaanbaar en wist desondanks op ieder podium een sensuele energie te genereren die je zelfs vanaf cd de rillingen bezorgen. En waarom? Waarschijnlijk omdat ze een ander karakter had, een ander leven ook, kosmopolitischer, extremer en bovenal gekker. Het is het verschil tussen Las Vegas en Leiden, tussen champagne en witte wijn, tussen seks en charme.

De enige kans die Jasperina heeft is, dat zij alle burgerlijkheid die zij naar eigen zeggen een carrière lang heeft bevochten, nu eens in zichzelf bevecht. Alleen dan is er kans op nog een echte Lola, op ein Weib, das mir gleicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden