Nooit goed genoeg

Zijn eigen ervaringen vormden de inspiratie voor Schatjes!, Ruud van Hemerts debuut en grootste filmsucces. Gisteren overleed de regisseur die gevreesd werd om zijn temperament.

'Filmmaken is terreur. Het is pure dictatuur van een man die, of hij nou gelijk heeft of niet, gelijk heeft omdat hij de regisseur is.' Zo vatte de gisteren op 73-jarige leeftijd overleden Ruud van Hemert zijn visie op het vak drie decennia geleden samen in een interview met De Waarheid. Milder werd hij nooit.


De regisseur, die al enige tijd aan keelkanker leed, maakte begin jaren tachtig een grandioze entree in de Nederlandse speelfilmwereld met Schatjes!, waarin luchtmachtpiloot John Gisberts (Peter Faber) en echtgenote (Geert de Jong) uit hun villa worden geterroriseerd door het eigen kroost. De vol venijn en vaart vertelde gezinshorrorkomedie trok ruim een miljoen bioscoopbezoekers.


Van Hemert, tot dan toe zeer verdienstelijk tv-regisseur bij de VPRO (van onder meer de Fred Haché en Barend Servet shows) had zes jaar lang aan het scenario gesleuteld, geholpen door een Amerikaanse schriftelijke cursus scriptschrijven. Het idee voor de film kwam voort uit Van Hemerts eigen ervaring: 'De kinderen zaten weer vreselijk te etteren.' Als vader van (uiteindelijk) vier wilde hij op komische wijze tonen dat kinderen niet machteloos staan in het alledaagse gevecht met hun ouders.


Groot moest het, over de top: papa John die in zijn helikopter boven de villa wiekt, terwijl dochter Madelon (Akkemay Elderenbos) met de grasmaaier met kolossale letters LUL in het gazon schrijft. Toen de Nederlandse luchtmacht kort voor de opnamen liet weten toch maar geen helikopters uit te zullen lenen, omdat het hoofdpersonage John zich - aldus het ministerie van Defensie - niet gedroeg zoals het een Nederlands militair betaamt, week Van Hemert uit naar een Belgische luchtmachtbasis, waar men minder moeilijk deed. Voor het camerawerk werd Theo van de Sande ingezet, die later carrière zou maken in Hollywood.


Ook het onvermijdelijke vervolg Mama is Boos! (1986) was een groot succes. Hierin kropen papa en mama Gisberts in de openingscène uit het asfalt waar ze in de apotheose van Schatjes! waren gestort, om vervolgens in een vechtscheiding te belanden. Na zijn debuut werd er al gemopperd over het temperament van Van Hemert, die zijn acteurs tot de grond toe kon afbranden met als doel ze tot grotere prestaties te bewegen. Was het niet goed, dan liet hij zijn acteurs scènes eindeloos overspelen. Het leverde hem de bijnamen 'beest uit het Gooi' en 'bruut van Hemert' op. En de titel voor zijn autobiografie De bruut.


Ruud van Hemert, in 1938 geboren in Amsterdam, groeide op in een katholiek gezin, tezamen met broer en muziekproducent Hans van Hemert en actrice Ellen van Hemert. Vader Willy was eveneens regisseur, voor televisie (Dagboek van een herdershond, Bartje). Ruud, de middelste van het gezin, omschreef zijn jeugd in interviews kernachtig - 'klote' - en bracht diverse jaren door in jeugdtehuizen. Een ervaring die zou terugkeren in zijn werk; hij regisseerde een televisiemusical over een meisjestehuis en liet de gezinssituatie in Schatjes! escaleren nadat de ouders hadden gedreigd met uithuisplaatsing.


Van Hemerts carrière begon met een optreden als 16-jarige gymnasiast in een tv-documentaire van Jan Vrijman, waarna een theatergezelschap te Arnhem hem meteen strikte. Oerslecht, zo kwalificeerde Van Hemert zijn eigen spel. Na een jaar hield hij er uit eigen beweging mee op. Wel begon hij met filmen en regisseren voor televisie en schreef hij zich in bij de Filmacademie in Amsterdam.


Na het regisseren van de wederom succesvolle, maar tamelijk luchtige liefdeskomedie Honneponnetje (1988, met Nada van Nie) viel Van Hemerts productie stil. Zijn naam was verbonden met de horrorfilm De Johnsons, maar hij kreeg ruzie met de producent. Pas tien jaar later zou hij weer van zich doen spreken, met de literatuurverfilming Ik ook van jou (2001), naar de debuutroman van Ronald Giphart over twee literatuurverliefde studenten op vakantie, en een misgelopen liefde. De schrijver herkende zich volstrekt niet in het eindresultaat. Dat begreep Van Hemert, die in interviews liet weten dat het boek 'ongeschikt' was om te verfilmen en het daarom compleet had verbouwd. Op de set leek Van Hemert zijn imago als bruut voor zijn comeback extra kracht te hebben bijgezet. Vooral hoofdrolspeler Antonie Kamerling had het zwaar te verduren. Die had als acteur 'geen hart', aldus Van Hemert in Nieuwe Revu, kort voor de première. Toch zouden Kamerling en de regisseur nogmaals samenwerken, voor diens laatste, geflopte film Feestje uit 2004. Een aantal acteurs met wie hij werkte, kon hem zijn botheid wel vergeven, al was het maar omdat hij minstens zo kritisch was op zijn eigen aandeel; eigenlijk was het nooit goed genoeg.


De laatste jaren van zijn leven bracht hij door in Zuid-Spanje, waar hij acteercursussen gaf en scripts schreef. Plannen waren er nog voor Papa is boos!, geïnspireerd door zijn eigen scheiding. Vorig weekeinde gaf hij in De Telegraaf een afscheidsinterview: 'Ik had natuurlijk minstens twintig films moeten maken van het kaliber Schatjes! en Mama is Boos! Waardoor het er niet van gekomen is? Zeg jij het maar.'


Kaskraker


Schatjes! (1984) behoort met Flodder, De Lift, Ciske de Rat en Spetters tot de grootste publiekstrekkers van de jaren tachtig.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden