Column

Nooit gedacht dat ik naar Front National zou terugverlangen

Ariejan Korteweg in Den Haag

Onbegrijpelijk, zegt fractiegenoot Wybren van Haga over de overstap van Rob de Jong, leider van de plaatselijke VVD, naar de PVV. Ik was geschokt, vertelt Frits Garretsen, die als SP-raadslid vaak met De Jong oppositie voerde.

Geert Wilders.

In Haarlem typeren ze De Jong als een scherp debater, man met humor, betrouwbare collega ook. Garretsen zat met hem in de vertrouwenscommissie voor de nieuwe burgemeester. Dat De Jong toen al het gedachtegoed van de PVV moet hebben gekoesterd, vindt hij nu moeilijk te verkroppen.

Er wordt gespeculeerd over de motieven. De overstap kan te maken hebben met groeiende intolerantie jegens homo's, met het gevoel ook dat de VVD niet genoeg opkomt voor Nederlandse verworvenheden. In zijn verklaring schrijft De Jong: 'Bovenal het feit dat onze vrijheden steeds meer onder druk staan heeft mij er toe bewogen mijn koers te verleggen.' Hij heeft een Surinaamse vriend, vertelt Van Haga. 'Maar ik geloof niet dat hij op straat traumatische ervaringen heeft gehad.'

Ook gesneefde ambities worden gesuggereerd. 'Te licht bevonden om voor de VVD mogelijk de Tweede Kamer in te gaan', meldde het hoofd voorlichting van de VVD-Kamerfractie nadat de overstap bekend werd. Navraag leert dat De Jong bij de regionale scoutingscommissie polste hoe zijn kansen lagen en geen bemoedigend antwoord kreeg. Wel werd hij in het verleden goed genoeg bevonden om wethouder te worden.

Alle reden nieuwsgierig te zijn naar de drijfveren van De Jong, de eerste sinds Wilders zelf die VVD voor PVV verwisselt. Met zijn 31ste plek op de kandidatenlijst is hij bovendien de hoogste nieuwkomer die niet al voor de PVV actief is. In Haarlem staat De Jong niet als mediaschuw bekend. Maar toen ik hem vorige week belde, zei hij dit: 'Ik wil best praten. Wel even dit weekeinde afwachten. Dan bepaalt de partij het mediabeleid.'

Toen ik De Jong na het weekeinde opnieuw aan de telefoon kreeg, wist ik eigenlijk al wat voor antwoord zou komen: 'We houden het in dit stadium graag centraal. Mocht het later kunnen, dan bent u de eerste.' Weer een die zich monddood laat maken.

Rob de Jong.

Geert Wilders en Marine Le Pen worden vaak als één pot nat beschouwd. Overeenkomsten genoeg: ze benadrukken het volkseigene, willen uit de Europese Unie, maken moslims het leven moeilijk.

Het grote verschil: met het Front National kun je praten. Met Le Pen zat ik in een café in Hénin-Beaumont. Op haar hoofdkantoor in Nanterre, waar de koffie werd gebracht door haar Algerijnse assistente, kon ik haar uitgebreid interviewen. Ik volgde haar nichtje Marion Maréchal-Le Pen, toen die campagne voerde in Carpentras. Stond tussen honderden Front National-leden die op het congres in Tours de Marseillaise bulderden. Zat tussen drommen jongeren die naar concertzaal Zenith in noord-Parijs kwamen om Le Pen te zien.

Al die aanhangers kon je aanspreken. Sommigen waren wantrouwig. De meesten wilden maar al te graag uitleggen waarom ze in Le Pen geloven en waarom de andere partijen één grote corrupte bende vormen. Je kunt FN-burgemeesters en raadsleden opzoeken, overlopers van andere partijen aan de tand voelen, onnozele tweets en racistische uitspraken aan de kaak stellen. De top van het FN duikt op in tv-debatten en kranten.

Marine Le Pen. Beeld EPA

Er is, kortom, benaderbaarheid en interne controle. Le Pen is door duizenden FN-leden gekozen als partijleider. Ze moet verantwoording afleggen en wordt teruggefloten als de koers niet bevalt.

Allemaal mechanismen die bij de PVV niet bestaan. Wie zich daar kandideert als volksvertegenwoordiger, moet als een kartuizer monnik zwijgplicht beloven en kruipt vervolgens onder een geluiddichte koepel. De centralistische tactiek die Wilders ooit omarmde uit angst voor de chaos van de LPF, plaatst de partij meer en meer in een isolement, dat een verstikkende uitwerking lijkt te hebben op de gedachtevorming. Waar het Front National zich geleidelijk afkeert van de meest rabiate opvattingen van vader Le Pen, wordt de PVV radicaler.

Rob de Jong, tot voor kort gewaardeerd VVD-raadslid, is aangeschoven onder de koepel. Straks wordt hij wellicht Kamerlid voor een partij die het zijn volksvertegenwoordigers verbiedt verantwoording af te leggen aan hun kiezers. Kleine troost voor hem: mocht de kadaverdiscipline niet bevallen, dan heeft hij als ambtenaar - hij is stafhoofd bij de provincie Noord-Holland - 0 terugkeergarantie. Een luxe die de meeste PVV'ers niet kennen.

Nooit gedacht dat ik nog eens naar het Front National zou terugverlangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.