Nooit excuses voor moord in Rawa Gede

In Rawa Gede doodden Nederlandse soldaten 60 jaar terug 431 mannen. Het Indonesische dorp hoopt op compensatie...

Van onze correspondent Michel Maas

RAWA GEDE Het Javaanse dorp Rawa Gede is zo klein dat de mensen er aan één naam meer dan genoeg hebben. Grafstenen dragen de namen van Kandi, Selim, Rasud, Naman, Mail, Sebel, Belan, Ale, Suminta, en ongetwijfeld weet iedereen in Rawa Gede nog altijd wie daarmee worden bedoeld. Zij stierven meer dan zestig jaar geleden, in de vroege ochtend van 9 december 1947, neergemaaid door de machinegeweren van Nederlandse militairen. Nederland heeft nooit zijn excuses gemaakt, nooit heeft het dorp om excuses gevraagd.

Het monument dat de slachtoffers van die bloedige dag herdenkt, is bijna te groot voor Rawa Gede. De marmeren piramide torent uit boven de huizen van het dorp en boven het ereveld waar de doden in keurige rijen zijn begraven. Op die ene ochtend stierven 431 mannen, als vee bijeengedreven door de Nederlandse soldaten, die ze, van achteren, executeerden met de ‘Bren’.

‘Dit mag je zonder meer een oorlogsmisdaad noemen’, zegt de Nederlandse advocaat Gerrit Jan Pulles. Hij is naar Rawa Gede gekomen, en het halve dorp kijkt toe hoe hij nabestaanden en overlevenden van de slachtpartij ondervraagt. Dat is een gezelschap van tachtigplussers: negen vrouwen en een man. De vrouwen verloren bijna allemaal hun echtgenoten, hun broers en vaders.

De man is Saih, 85, een van de weinige mannen die het bloedbad overleefden. Hij vertelt hoe de Nederlanders rond middernacht met driehonderd man het dorp tussen de rijstvelden omsingelden. In de vroege ochtend begonnen zij te schieten. ‘Toen het schieten begon ben ik het huis uit gerend, naar de kali, de rivier. Daar werd ik opgepakt. Wij werden op de kade gezet: twaalf mannen, onder wie mijn vader. Op andere plaatsen hadden ze dertig, zestig man. Wij waren een kleine groep. Wij zaten met het gezicht naar een hek, en achter ons de ‘Bren’. Zij vroegen ons waar de soldaten waren. Er waren geen soldaten in het dorp. Ze vroegen waar Lukas Koestario was, een Indonesische generaal. Die was er ook niet. Niemand gaf antwoord, ze werden kwaad, en schoten.’ Het machinegeweer ratelde en Saih kreeg een kogel in zijn rug. ‘Toen kwamen ze, en schoten één voor één een kogel in elk lichaam.’ Saih had geluk: de kogel die hem had moeten doden ging alleen maar door zijn arm.

In Indonesië is Rawa Gede een van de historische plaatsen geworden in de geschiedenis van de strijd tegen de Nederlanders. De slachtoffers hebben een kleine heldenbegraafplaats gekregen. Elk jaar op 9 december is er een grote herdenking van de doden, waarbij altijd minstens tien Indonesische generaals aanwezig zijn, en ook op 17 augustus, de Indonesische ‘Bevrijdingsdag’, is het dorp een van de belangrijke herdenkingsplaatsen op Java.

In Nederland was de moord vergeten tot 1995, toen een televisiereportage er de aandacht op vestigde. Sindsdien duikt de kwestie keer op keer weer op, onder meer door de stichting ‘Komite Utang Kehormatan Belanda’ (‘Comité Nederlandse ereschulden’), die haar elk jaar opnieuw oprakelt. Deze stichting heeft nu advocaat Pulles ingeschakeld, die in Rawa Gede nu zijn tien cliënten bezoekt, en ze hun duimafdruk onder de handgeschreven ‘machtiging’ laat zetten, waarmee hij de Nederlandse staat aansprakelijk gaat stellen voor hun lot. Dat verwacht hij in september te zullen doen.

Daarna kunnen er twee dingen gebeuren, aldus de advocaat: de staat voor de rechter dagen, of met de staat gaan onderhandelen over een mooiere oplossing. ‘Nederland heeft als het om Indië gaat altijd de houding gehad van: een streep eronder. Zelfs minister Verhagen zegt nu weer: het is te lang geleden. Punt. Nou, wij vinden dat je in deze zaak niet zomaar een punt kunt zetten. Het moet mogelijk zijn deze zaak op een fatsoenlijke manier en waardig af te handelen’, aldus Pulles. ‘Wat is te lang geleden?’ vraagt hij. Er zijn voorbeelden te over van naties die zelfs na heel lange tijd compensatie geven aan slachtoffers van een fout verleden. ‘De Duitsers hebben het net in Oost-Europa gedaan, de Japanners hebben het gedaan, de Amerikanen met de indianen, de Australiërs met de aborigines*’

Hij zoekt compensatie. ‘Dat kunnen excuses zijn, maar ook geld. Deze weduwen hebben een heel arm bestaan gehad. Tal van Indische Nederlanders en slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog hebben een pensioen gehad. Dus waarom deze mensen niet?’ Het bezoek van de advocaat, en de kleine gift die zij van de stichting krijgen, is voor de slachtoffers al reden om hun zondagse kleren aan te trekken en de bezoekers uitbundig te bedanken. Dat is al meer dan waarop deze bewoners van het arme Rawa Gede durven hopen. Voor alles wat zij méér krijgen, zullen zij nóg dankbaarder zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden