Nieuwsspanningen presidentsverkiezing Wit-Rusland

Nooit eerder stond Wit-Ruslands alleenheerser zo alleen

Tienduizenden Wit-Russen gaan de straat op om te protesteren tegen president Loekasjenko, die al 26 jaar aan de macht is en met harde hand probeert dat zo te houden. Maar zijn steun brokkelt in rap tempo af. 

Tijdens de protesten worden mensen gearresteerd. Alleen in de afgelopen drie dagen werden er al meer dan 300 mensen opgepakt.Beeld REUTERS

De Wit-Russen doen niet wat ze volgens hun president horen te doen in verkiezingstijd. In plaats van thuis kalm af te wachten, staan ze op straat. Massaal. Klappend, toeterend, soms gewoon zwijgend. Zolang maar duidelijk is dat ze niet zomaar instemmen met een zesde termijn van alleenheerser Aleksandr Loekasjenko.

Spanning voorafgaand aan een presidentsverkiezing, in Wit-Rusland is het nieuw. Bij voorgaande verkiezingen kwam de spanning pas na de uitslag, als mensen woedend de straat opgingen om te demonstreren tegen verkiezingsfraude en vervolgens werden afgevoerd door de oproerpolitie. Maar deze verkiezing is fundamenteel anders.

Met nog ruim drie weken tot de stembusgang van 9 augustus staan er al tienduizenden mensen te demonstreren en zijn er honderden aangehouden. Bijna dagelijks zijn er opstootjes met de politie. Alleen in de afgelopen drie dagen werden er meer dan 300 mensen opgepakt.

De Wit-Russen demonstreren tegen de opsluiting en uitsluiting van oppositiekandidaten. In de afgelopen weken zagen ze alle kansrijke tegenstanders van Loekasjenko in de cel verdwijnen. Eerst een vlogger die campagne voerde met als logo een pantoffel tegen ‘kakkerlak’ Loekasjenko. Toen de belangrijkste oppositiekandidaat, oud-bankier Viktor Babariko, op beschuldiging van ‘witwassing’. Een derde tegenstander mag ook niet meedoen wegens ‘fouten’ in de documenten voor zijn kandidaatstelling.

Donderdag maakten de campagneteams van de drie kandidaten bekend de handen ineen te slaan. Ze verenigen zich achter de enige kandidaat die voorlopig niet uitgesloten is van deelname: Svetlana Tichanovskaja, de vrouw van de gearresteerde vlogger.

‘Buitenlandse poppenspelers’

Volgens Loekasjenko zitten alle oppositiekandidaten met touwtjes vast aan ‘buitenlandse poppenspelers’. Maar waar hij bij vorige verkiezingen naar het Westen wees, probeert Loekasjenko dit keer de schuld te geven aan ‘Russische inmenging’ nu zijn relatie met president Poetin verslechterd is – Poetin maakte begin dit jaar een eind aan gigantische energiekortingen voor Wit-Rusland toen Loekasjenko niet bereid bleek tot vergaande integratie met Rusland.

Alleen gelooft niemand de beschuldiging van Russische inmenging, ook het Westen niet. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie kwalificeerde de opsluiting van Babariko als ‘politiek gemotiveerd’ en volgens de EU-delegatie in Minsk ondermijnt de uitsluiting van kandidaten ‘de algehele integriteit en democratische aard van de verkiezingen’.

Bovenal geloven de Wit-Russen de beschuldigingen niet. Dinsdag vormden duizenden mensen een rij van twee kilometer lengte voor het hoofdkantoor van de kiescommissie om klachten in te dienen. Maar ze werden al snel uiteen gedreven door agenten van de oproerpolitie.

Die lijken het laatst overgebleven bolwerk te vormen van Loekasjenko’s aanhang. Na 26 jaar aan de macht kan Loekasjenko niet meer rekenen op de steun van Wit-Russen die hem in de jaren negentig prezen voor de relatieve stabiliteit na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Waar demonstraties eerder vaak beperkt bleven tot acties van jongeren in Minsk, gaan nu mensen van alle leeftijden de straat op, ook in kleine steden. Tegelijkertijd groeit de groep die nooit fan is geweest van de voormalige kolchoz-directeur Loekasjenko: de Wit-Russen die zijn opgegroeid na het communisme.

‘Ik wil gewoon kunnen leven in een rechtsstaat, waarin je niet zomaar gearresteerd kunt worden op straat en waarin de economie groeit’, zegt Andrej Tkatsjov (33), een fotomodel dat meedoet aan de demonstraties. ‘Veel jongeren vertrekken uit het land. Dat zou niet zo moeten zijn.’

Politieagenten dragen beschermende maskers terwijl ze een demonstrant arresteren tijdens een protest in Minsk.Beeld EPA

De directe aanleiding om mee te doen aan de demonstraties was voor hem Loekasjenko’s beleid tijdens de coronacrisis: de president deed het virus af als een ‘psychose’ die het best te bestrijden is door wodka te drinken – zo probeerde hij Wit-Rusland te behoeden voor maatregelen die de wankele economie zouden kunnen beschadigen. Als gevolg daarvan sloegen de Wit-Russen zelf maar de handen ineen om het virus te bestrijden.

‘Dit oude systeem past zo slecht bij al die progressieve Wit-Russen om me heen’, zegt Joelia Voltsjok (30), een fotojournalist die mede-journalisten opgepakt zag worden bij demonstraties. ‘Het is alsof we allemaal al jaren in veel te kleine schoenen lopen.’

Opiniepeilingen staan onder strikte controle van de regering en blijven meestal geheim. Maar een uitgelekte peiling toonde in april aan dat Loekasjenko de steun had van maar een derde van de ondervraagden. Niet veel voor een alleenheerser die de inhoud bepaalt van alle tv-zenders en kranten. En die peiling was nog voor de arrestaties. Niet eerder stond Wit-Ruslands alleenheerser zo alleen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden