INTERVIEW

'Nooit aan de btw morrelen. Nooit!'

PvdA'er Willem Vermeend, oud-staatssecretaris, weet alles van belastingstelsels ombouwen. Zijn huidige collega Eric Wiebes kan er trouwens ook wat van, vindt hij.

Willem Vermeend. Beeld Guus Dobbelman

'Compliment!', zegt Willem Vermeend. 'Als oud-staatssecretaris, als oud-collega zeg ik tegen Wiebes: compliment. Echt waar.' Vermeend heeft weinig tijd nodig om de deze week door staatssecretaris Wiebes van Financiën gepresenteerde kabinetsplannen voor een nieuw belastingstelsel te doorgronden. De hoogleraar fiscaal recht, columnist, internetondernemer en -investeerder heeft het zelf ook gedaan, een nieuw stelsel bouwen. Rond de millenniumwisseling, samen met de huidige baas van ABN Amro, Gerrit Zalm, toen minister van Financiën.

'In mijn tijd had ik het makkelijker. Ik had sowieso een meerderheid van mijn eigen partij PvdA plus VVD en D66. Wiebes heeft geen meerderheid.'

De huidige VVD-staatssecretaris stelt drie pakketten voor. Het eerste is grosso modo een belastingverlaging van 5 miljard euro, in pakket twee zit een btw-verhoging en het derde biedt gemeenten de mogelijkheid meer belasting te heffen. Tegenover die twee lastenverzwaringen staan even grote lastenverlichtingen. Zou alles worden uitgevoerd, 'dan gaan werkende huishoudens tot 2.000 euro per jaar minder inkomstenbelasting betalen', stelt Wiebes.

'Laat ik eerlijk zijn, gegeven de omstandigheden: slim', oordeelt Vermeend. Hij spreekt louter staccato in zinnen waar alle spaties uit zijn weggevallen - 'laatkeerlkzijngevendomstandhedenslim'. 'Een slim pakket. Waardering.'

Staatssecretaris van Financiën Eric Wiebes. Beeld anp

Maar is dit een stelselherziening?

'Ik ga een voorspelling doen en die komt uit: pakket één haalt het, de rest sneuvelt. Dat is, ja, ervaring. Louter het eerste pakket is geen stelselwijziging. Het geheel wel, ingrijpend zelfs. Maar die twee andere, de gemeentebelasting en de btw, gaan het niet redden. Die gemeentebelastingen omhoog: een meerderheid in de Kamer wil dat niet. Dat idee was al weg voordat Wiebes het kon presenteren.

'En die btw: we hebben in Nederland relatief veel kleine bedrijven en die kun je bijna niet compenseren voor een btw-verhoging. Ze komen ook nog eens net allemaal uit de crisis - de reparatiesector, de horeca die het al zo moeilijk heeft.'

De theorie zegt: hogere btw gecompenseerd met een even grote lastenverlichting is goed voor de economie en werkgelegenheid.

'Het verschuiven van belastingen werkt niet. Wat echt werkt is pure lastenverlichting op arbeid, die dus niet elders gecompenseerd wordt. Zoals in het eerste pakket zit. Dat dat 35 duizend banen oplevert, lijkt me realistisch. Een belastingverlaging compenseren door bij bijvoorbeeld de btw het benodigde geld weg te halen, levert geen banen op. Word jij blij als je meer in je loonzakje krijgt maar tegelijk meer btw betaalt?'

Willem Vermeend. Beeld Guus Dobbelman

Dus? Afblijven van de btw?

'De btw is de opvallendste belasting. Ik weet het uit ervaring: Zalm en ik wilden de btw verhogen. Man man man, je wilt niet weten wat je over je heen krijgt. Nooit zo veel brieven gehad. De btw maakt iedereen verdrietig. We krabbelen net nu een beetje op. Dan moet je niet met een btw-verhoging aankomen. Bovendien - psychologie - voelen mensen dat als een ondermijning van hun hernieuwde vertrouwen in de economie.'

Geen btw, geen gemeentebelasting, dus: geen stelselwijziging?

'Je moet het anders formuleren: er kan geconstateerd worden dat er geen draagvlak bestaat voor een brede stelselherziening. Maar dat eerste pakket haalt het in de Eerste Kamer - geen enkel probleem - want daar kun je niet tegen zijn. Er zit iets voor de lagere inkomens in, voor de werkenden. En voor de werkgevers, dat is goed voor de werkgelegenheid.'

'Te complex'

Lees hier het artikel van Robert Giebels, Tjerk Gualthérie Van Weezel over de complexiteit van het plan.

Lees hier het artikel van Robert Giebels en Frank Hendrickx over het belastingplan en de gevolgen voor de burger.

Maar niet voor de ouderen.

'Nee, opvallend vond ik dat. Dat had er wel in gemoeten. Verbazingwekkend dat dat er niet in zit.'

U zei in maart tegen de Tweede Kamer: geef iedereen à 5 miljard lastenverlaging en maak de rest inzet van de verkiezingen.

Een schaterlach. 'Nu gebeurt precies wat ik heb gezegd. Bij de kabinetsformatie wordt de echte stelselherziening afgesproken. Dit heeft tijd nodig. Ik heb er met Gerrit drie jaar over kunnen doen. Ook omdat de toenmalige leiders van PvdA en VVD - Wim Kok en Frits Bolkestein - hadden afgesproken dat ik en Zalm op onze post zouden blijven om dat nieuwe stelsel af te bouwen.'

Daarin zat de vermogensrendementheffing die Wiebes nu wil afschaffen.

'Nee, hij maakt hem realistischer. Ik heb vanaf het begin gezegd dat je het huidige fictieve rendement van 4 procent steeds moet aanpassen aan de werkelijke rente met een voortschrijdend gemiddelde. Dat stelt Wiebes nu ook voor.'

Maar een groot deel van de Kamer wil juist het werkelijk behaalde rendement belasten.

'En wat als je verliest op je vermogen? Als je het op reële basis doet, dan moet je ook rekening houden met verliezen. Dat wordt vergeten. Als we dat hadden gedaan in mijn tijd... ooooh... met al die crisisjaren vanaf 2008... dan had de staat miljarden verloren. Daar hadden we járen last van gehad.'

Als pakket 1 het redt en 2 en 3 niet, wat missen we dan?

'Vereenvoudiging, dat zit er nu niet in en moeten ze regelen bij de echte herziening in de formatie. Dus vereenvoudiging rondom de toeslagen, de btw, de autobelasting, dat is allemaal heel complex geworden.

'Maar je moet daar wel dit bij bedenken: voor de burger is die vereenvoudiging helemaal niet belangrijk. Het enige wat telt - dat heb ik geleerd van mijn stelselwijziging - is dat er onderaan de streep voor iedereen een plusje koopkracht zit. Evenwichtige plusjes voor iedereen, anders gaat het mis. Man man man, wat heb ik dat moeten repareren, later. Dan bleek een groep er toch niet op vooruit te gaan en hup, ging ik dat lek weer dichten.'

En die vereenvoudiging?

'Oh ja. Als je nu je aangifte doet, dan is driekwart al ingevuld. Dát ziet de burger als een vereenvoudiging. Wiebes is nu goed bezig met digitalisering. Dat daarachter processen schuilgaan die flink kunnen worden vereenvoudigd, dat interesseert de belastingplichtige niks. Welke toeslagen hij krijgt, dat ziet hij niet eens meer.'

De VVD wil af van het 'toeslagencircus', want zeggen ze, het is rondpompen van belastinggeld als 7 miljoen mensen tegelijk geld betalen en krijgen. Wat is een grotere vereenvoudiging dan alle toeslagen af te schaffen?

'Dat is wel erg makkelijk. Ik moet het nog zien welke partij de toeslagen wil afschaffen. Want dat betekent behoorlijk forse koopkrachteffecten voor heel grote groepen: lage inkomens met kinderen, huurders. Je hebt 10 miljard nodig om dat te repareren. Niet doen. Laat die computer het allemaal doen.'

U noemde de auto, wat doen we daarmee?

'Daar moet je nooit aan komen. Ik heb dat destijds gedaan door het grijs kenteken aan te pakken, dat fiscale voordeel voor bestelwagens. Ooh man, als ik daaraan terugdenk, krijg ik weer nachtmerries. Van alle dossiers die ik in mijn hele politieke leven op mijn bureau heb gehad was 'de auto' de moeilijkste: de ANWB op mijn dak, de RAI, de Bovag, alles! De auto, daar krijg je pijn in je hoofd van! En van de btw.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden