Een gebied ter grootte van België staat in brand. Bewoners hebben last van ademhalingsproblemen.

Nieuws Bosbranden

Noodtoestand in vijf Siberische regio’s: gebied zo groot als België staat in brand

Een gebied ter grootte van België staat in brand. Bewoners hebben last van ademhalingsproblemen. Beeld REUTERS

De Siberische bosbranden beslaan nu een gebied ter grootte van België. Na weken van toekijken heeft president Poetin de noodtoestand laten afkondigen in vijf Siberische regio’s en is het leger ingeschakeld. Inwoners van Siberië eisen al dagen dat de autoriteiten actie ondernemen. 

Bosbranden komen iedere zomer voor in Siberië, maar worden omvangrijker door de klimaatverandering. Nergens in de wereld stijgt de temperatuur zo snel als in het arctisch gebied. In het noorden van Rusland lag de gemiddelde temperatuur de afgelopen maand 8 graden Celsius boven het seizoensgemiddelde. Op sommige plekken aan de Noordelijke IJszee werd het warmer dan 30 graden. De uitgedroogde bossen vlogen in brand door blikseminslagen, aldus het ministerie van Noodsituaties.

Donderdag stegen de eerste drie blusvliegtuigen op in de provincies Krasnojarsk en Irkoetsk. Premier Dmitri Medvedev sprak in Krasnojarsk van een ‘moeilijke situatie’. ‘Veel bossen staan in brand, er is smog en rook te zien boven veel bevolkingscentra. De prognose is niet vrolijk op dit moment.’

Brandweerlieden en burgers proberen bosbranden te voorkomen. Beeld REUTERS

Bezuinigingsmaatregel

De autoriteiten hebben de situatie zelf uit de hand laten lopen. Wekenlang weigerden ze in te grijpen. ‘De verwachte kosten voor het blussen van de branden zijn hoger dan de verwachte schade die ze zullen aanrichten’, stelde Avialesoochrana, de overheidsdienst ter bescherming van bossen. De gouverneur van Krasnojarsk zei tegen studenten van een lokale universiteit dat het ‘zinloos’ is om de branden te blussen, ‘misschien zelfs schadelijk’.

Zulke uitspraken passen bij het nieuwe Russische blusbeleid. Het ministerie van Milieu besloot in 2015 branden in ‘afgelegen en ontoegankelijke gebieden’ niet meer te blussen zolang die niet dreigen over te slaan naar bewoonde gebieden. Een bezuinigingsmaatregel die tegelijkertijd de gevaren voor brandweerlieden beperkte. 

Rook in de straten van Chita, een stad in het oosten van Siberië. Beeld AP

Inwoners van de getroffen provincies klagen over ademhalingsproblemen en zeggen dat de overkant van hun straat nauwelijks meer zichtbaar is. Hun klachten worden onderschreven door analyses van de luchtkwaliteit: de afgelopen dagen verslechterde die in verschillende grote steden tot ‘verontrustende waarden’ volgens luchtmonitoringsdienst CityAir.

Met foto’s van de rook riepen mensen de regering op om de branden te blussen. Inwoners van Krasnojarsk demonstreerden in stofkapjes. ‘Alstublieft, bescherm onze bossen, ons water en onze levens!’, schreef een ecoloog uit Tomsk in een petitie die door bijna een miljoen mensen werd ondertekend.

Milieuorganisaties halen hard uit naar het nieuwe blusbeleid. De Russische afdeling van Greenpeace zegt dat de autoriteiten nu vrijwel alle bosbranden bestempelen als ‘afgelegen brand’ en de Siberische taiga onbeschermd hebben achtergelaten.

Vuurzee

Als gevolg van de vuurzee met een omvang van 3 miljoen hectare stijgt de kans op nieuwe branden, stellen klimaatwetenschappers. Want het broeikasgas CO2 dat bij de branden vrijkomt, draagt bij aan verdere opwarming van de aarde. Bijkomend nadeel is dat de verbrande bomen geen CO2 meer opnemen.

Het ministerie van Noodsituaties erkent dat het blusbeleid dit jaar gefaald heeft. ‘Er is te lang gewacht met blussen’, zei een bestuurslid van het ministerie tegen persbureau TASS. ‘Laten we er niet omheen draaien: gemeenten en regio’s hebben de situatie niet meer in de hand, nu moet de federale overheid ingrijpen.’

Volgens het ministerie zijn de problemen het grootst in de provincies Jakoetië, Irkoetsk en Krasnojarsk: 804 bevolkingscentra zijn in rook gehuld. Gezondheidsinstellingen hebben mensen opgeroepen om zoveel mogelijk binnen te blijven, ramen gesloten te houden en luchtreinigers te gebruiken.

Poetins kijk op klimaatverandering

Luister naar de Russische president bij de recente G20-top in Osaka en je hoort geen klimaatontkenner. ‘De opwarming gaat in Rusland 2,5 keer sneller dan het wereldgemiddelde. Dit is een grote uitdaging voor ons’, zei Poetin. Hij ziet de opwarming van de aarde als de oorzaak van recente overstromingen in Irkoetsk en smeltend permafrost in Siberië. Maar wat de oorzaak van die opwarming is? Uitstoot van broeikasgassen door toedoen van de mens is ‘waarschijnlijk niet de hoofdoorzaak’, aldus Poetin vorig jaar op een energieconferentie in Rusland. ‘We weten niet wat er aan de hand is.’ Misschien zijn het wel ‘veranderingen in de kosmos of onzichtbare veranderingen’ die de temperatuur opstuwen. Hij is voorstander van het klimaatakkoord van Parijs, maar waarschuwt voor ‘blind geloof’ in groene energie. Poetin gaat er vanuit dat klimaatverandering niet te stoppen is en dat je je er maar beter op kunt voorbereiden. Naast de risico's op droogtes en overstromingen, ziet hij ook grote kansen. Door het smelten van ijs, komen er zeeroutes vrij in de Noordelijke IJszee. Olie en gas in het Noordpoolgebied worden makkelijker bereikbaar. En, ook niet onbelangrijk voor zijn ambities als wereldleider, Poetin laat nieuwe legerbases bouwen in het Noordpoolgebied. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden