Nieuws Libië

Noodtoestand in Libië na bloedige gevechten tussen regeringsgezinde milities

In Tripoli, de hoofdstad van Libië, zijn tientallen doden gevallen bij gevechten tussen regeringsgezinde milities die hun macht de afgelopen twee jaar hebben verkregen met steun uit het Westen. President Fayez al-Serraj heeft de noodtoestand uitgeroepen.

Een raketinslag brengt verwoestingen aan in Tripoli. Beeld REUTERS

Libië is sinds de val van dictator Moammar Kadhafi in de greep van een burgeroorlog, maar gevechten van deze omvang zijn er in Tripoli de afgelopen jaren niet meer geweest. Vier milities die nu met elkaar slaags zijn geraakt, golden tot vorige week als pijlers onder de regering-Serraj. Serraj, die hen nu aanduidt als ‘illegale bendes’, liet deze milities met opzet sterker worden, in de hoop dat ze hem zouden beschermen tegen politieke tegenstanders. Hiermee dreigt hij nu in zijn eigen zwaard te vallen.

Bij schietpartijen en mortieraanvallen in Tripoli zijn de afgelopen week 47 doden gevallen, waarvan volgens de Verenigde Naties 14 burgers. Vierhonderd gevangenen, vaak aanhangers van voormalig dictator Moammar Kadhafi, wisten in het tumult te ontsnappen uit de Ruhaimi-gevangenis. Het vliegveld van Tripoli moest worden gesloten. In meerdere stadswijken zouden gezinnen uit hun huizen gevlucht zijn. António Guterres, secretaris-generaal van de VN, roept in een verklaring op om het geweld te staken.

In stilte voorbereid

De gevechten in Tripoli begonnen op het eerste gezicht onverwacht toen de zogenaamde ‘Zevende Brigade’, uit het zuiden van de stad, stadswijken gingen aanvallen waar collega-milities zich ophouden. Het afgelopen jaar was het naar verhouding rustig in Tripoli: hulporganisaties en westerse diplomaten durfden zich er juist weer vaker te laten zien. Ook de Nederlandse ambassade in Tripoli heropende in 2017 gedeeltelijk. Op 10 december staan in Libië presidentiële en parlementaire verkiezingen gepland.

Maar een Duitse denktank, de Stiftung Wissenschaft und Politik, waarschuwde al afgelopen voorjaar dat de milities in stilte een oorlog voorbereiden over de macht in de Libische hoofdstad. De rol van deze milities is nauw verbonden met de regering van president Serraj. Voordat Serraj – die in ballingschap leefde voordat hij na interventie van de VN president werd – voet aan de grond in Libië durfde te zetten, zocht hij de bescherming van de milities die nu met elkaar vechten.

Aanvankelijk waren deze milities slechts enkele van de honderden die in Libië zijn ontstaan na de val van Kadhafi. Maar eenmaal aan de zijde van de door het Westen gesteunde regering-Serraj en een speciale VN-afdeling die in Tripoli is gevestigd, begon hun invloed te groeien. Niet alleen door Serraj, maar ook in Europa, werden ze steeds vaker aangeduid als ‘het leger’, ‘de politie’ of ‘de autoriteiten’, zoals Den Haag de militie in Tripoli omschreef die vorig jaar een Nederlandse hulpverleenster ruim twee weken vasthield. Libië heeft geen echt leger of een politie: het enige gezag komt van deze gewapende groeperingen.

Criminele organisaties

Waar de milities in 2016 nog vooral hun inkomen haalden uit ontvoeringen, verdienen ze dat volgens een recente studie van het Amerikaanse onderzoeksbureau Small Arms Survey inmiddels ook met het afpersen van bankiers en het grootschalig witwassen van geld.

Met andere woorden: de milities van Tripoli zijn uitgegroeid tot ‘machtige criminele organisaties’, die steeds meer bepalen wat er in Libië gebeurt. Serraj staat te zwak om hun invloed in te dammen.

Italië werd vorig jaar beschuldigd van het betalen van geld aan Libische milities om te voorkomen dat vluchtelingen Europa bereiken. De milities hebben namelijk de regie over delen van de Libische kustwacht en de detentiecentra voor migranten. Twee detentiecentra voor migranten zijn de afgelopen dagen ontruimd vanwege de gevechten. Volgens Artsen zonder Grenzen brengen de gevechten de levens van achtduizend migranten in gevaar. ‘Libië is geen veilige plaats voor migranten.’

Libië is een land met meerdere regeringen: behalve de internationaal erkende regering van Serraj in Tripoli zit in de oostelijke havenstad Benghazi ook nog de concurrerende regering van veldmaarschalk Khalifa Haftar. Na interventie van de Franse president Emmanuel Macron zijn beide machthebbers akkoord gegaan met verkiezingen in december. De milities in Tripoli, die in feite de macht hebben in het door Serraj geregeerde deel van het land, waren niet uitgenodigd toen dit akkoord werd bereikt in Parijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.