Noodlot of nalatigheid: hoe kon de schelpenzuiger Frisia kapseizen?

De vader van de omgekomen 19-jarige matroos eist gerechtigheid

In 2010 kapseisde de schelpenzuiger Frisia bij Terschelling. Een 19-jarige matroos kwam om. Zijn vader verwijt de rederij dood door schuld. Vanaf maandag buigt de rechtbank zich erover.

'Ik ben bang dat-ie zinkt. De bak zit vol en het kan niet lang meer duren zo.' De stem van schipper Jan Tuin (46) laveert tussen wanhoop en berusting.

Tien minuten eerder heeft hij zich over de marifoon gemeld bij de verkeerspost in de vuurtoren op Terschelling. De schelpenzuiger HA38 Frisia maakt water. Over het voorschip stroomt het naar binnen. Het schip helt steeds verder naar voren. Tuin heeft een extra pomp nodig in het ruim - zo redt hij het niet, klinkt het over VHF Kanaal 2.

Dan, om 04.28 uur, verbreekt de HA38 de verbinding met de Brandaris.

Machteloos

Een reddingsactie is dan al gestart. Maar kort na 4.30 uur kapseist de Frisia en verdwijnt het schip van de radar. De bemanning van het toegesnelde baggerschip Ostsee kan schipper Tuin nog net uit het water vissen. Maar ze staan machteloos als ze stuurman Jannes Lap (49), wiens reddingspak niet past, zien verdwijnen in de golven.

Matroos Steven van den Broek, 19 jaar, is dan al verdronken. Verstrikt in het touwwerk is hij met het schip ten onder gegaan. Drie dagen later wordt hij door duikers gevonden. Hij voer amper twee maanden.

Maandagavond 13 december is de Frisia klaar met schelpen vissen op de Gronden van Stortemelk, ten noorden van zeegat tussen Vlieland en Terschelling. De vangst wordt gebruikt als isolatiemateriaal, voor drainage en fietspaden in natuurgebieden. Schipper Tuin zet de terugreis in naar Lauwersoog.

Fatale keuze

Een collega-schipper waarschuwt nog: kies een andere koers. Het is koud, net boven het vriespunt, en de krachtige wind maakt golven tot twee meter hoog. Maar Tuin wil de volgende morgen zijn lading lossen. Door ijsvorming in Friese kanalen kan dat alleen als hij buiten het Waddeneiland om vaart, over open zee.

Het blijkt een fatale keus, die hij nooit had mogen maken. Ook de schipper overleeft de scheepsramp uiteindelijk niet. Hij overlijdt twee dagen later in het ziekenhuis in Leeuwarden aan de gevolgen van onderkoeling.

In 2012 presenteert de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) een ontluisterend feitenrelaas. De Frisia was niet zeewaardig. Ruimten die droog moesten blijven, konden vollopen doordat goede afsluitingen ontbraken. Waterloospoorten bleken afgesloten met keggen en purschuim - vermoedelijk om meer vracht te kunnen vervoeren. De lenspomp had bovendien een veel te kleine capaciteit.

De schelpen worden duur betaald

De rederij liet het allemaal gebeuren, oordeelt de OVV. 'Een structurele en aantoonbare veiligheidsaanpak ontbrak. Door deze bedrijfsvoering kon het gebeuren dat een onveilig schip naar zee vertrok.' Schipper Tuin bleek onbevoegd en reddingsuitrustingen aan boord niet op orde. Ook het toezicht van de overheid faalde: ondanks geconstateerde gebreken en een eerder vaarverbod voorzag de Inspectie Verkeer en Waterstaat de Frisia van het benodigde certificaat.

Niet de vis, maar de schelpen worden duur betaald, parafraseert de Onderzoeksraad Herman Heijermans - de scheepsramp met de Frisia als een hedendaagse Op hoop van zegen.

Wie haalt de vis uit zee? - Wie waagt z'n leven elk uur van de dag?

Barend, heftig: Nee - al ransel je me dood! - 'k Ga niet mee met 'n schip dat niet zeewaardig is!...

Kniertje: ...Kan jij dat beoordele? Het 't schip niet op de helling gelegen?...

De vader van matroos Steven, Erik van den Broek, wordt met het omslaan van elke pagina van het onderzoeksrapport 'woester en woester', vertelde hij onlangs aan het Dagblad van het Noorden. Tot die tijd dacht hij dat zijn zoon het slachtoffer was van een noodlottig ongeluk. Maar: 'Pagina na pagina technische gebreken, écht van god los.' Uiteindelijk besluit hij aangifte te doen tegen de rederij.

Vanaf morgen, bijna zeven jaar na dato, buigt de rechtbank in Amsterdam zich drie dagen over de zaak. Het Openbaar Ministerie verwijt directeur Van der Ploeg van rederij De Rousant in Zoutkamp en diens bedrijfsleider dood door schuld. Zij willen hangende de zaak niet reageren.

Erik van den Broek is niet uit op wraak of geld, vertelde hij het Dagblad van het Noorden. 'Wat ik belangrijk vond was dat de reder nog een twintigtal schepen op zee had, met jonge jongens aan dek. Ik hoop dat deze rechtszaak de veiligheid vergroot van bemanningen. Dat werkgevers hun verantwoordelijkheid nemen.'

Schelpenpaden Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.