Noodlijdend Venezuela is paradijs voor bitcoins

'Zelfs de politie accepteert steekpenningen in bitcoins'

De Venezolanen hebben zich gestort op de virtuele munt bitcoin. Doordat stroom er vrijwel gratis is, loont de zogeheten 'mijnbouw' waarmee nieuwe bitcoins worden gemaakt. Maar het socialistische regime zit de handelaren op de hielen.

Een bitcoinmijnwerker toont zijn machines. Foto Manaure Quintero

Joel Padrón was de eerste Venezolaan die in de gevangenis belandde vanwege de bitcoin. 'De autoriteiten hebben mij gebruikt voor hun mediacampagne', aldus de 32-jarige ondernemer. 'Ze probeerden me te criminaliseren om zo het gebruik van bitcoins in te dammen.' Het had een averechts effect. Het gebruik van de virtuele munt is alleen maar toegenomen in het noodlijdende land. 'Zelfs de politie accepteert steekpenningen in bitcoins.'

Venezuela is ongewild uitgegroeid tot een bitcoinparadijs. De goedkope elektriciteit maakt het land zeer geschikt voor bitcoinmijnbouw (zie kader). En hoewel de waarde van de virtuele munt verre van stabiel is, kiezen steeds meer Venezolanen ervoor hun razend snel verdampende bolivars om te zetten in bitcoins. Voor het socialistische regime, dat het monopolie heeft op valutahandel, is de opmars van de oncontroleerbare munt een doorn in het oog.

Aanvankelijk was Padrón sceptisch toen een vriend hem vertelde dat hij veel geld kon verdienen door bitcoinapparaten in zijn kantoor te installeren. Het was 2015, Padróns importbedrijf liep vanwege de economische crisis in het land al een tijdje matig. 'Ik wist weinig van bitcoins', aldus Padrón. 'Maar ik besloot het te proberen, ik kon de inkomsten goed gebruiken.'

Bitcoinapparaten zijn krachtige computers die een stofzuigerachtige herrie maken. Zwarte bakbeesten, met een wirwar aan snoeren. Padrón plaatste negen apparaten in een kamertje achter in zijn kantoor in Valencia. 'Je hoeft ze alleen maar aan te zetten', aldus Pádron. 'De rest gaat vanzelf.' Zijn machines kostten 2.000 dollar per stuk. 'De opbrengst aan bitcoins was ongeveer 300 dollar per maand per apparaat', vertelt hij. 'Na zeven maanden ging ik winst maken.'

Spotgoedkope stroom

In landen waar elektriciteit tegen marktprijzen wordt verkocht, zou Padróns winst beperkt zijn geweest, of zelfs negatief hebben uitgepakt. Want bitcoinmijnbouw staat garant voor een torenhoge energieconsumptie. De machines vreten stroom en produceren ontzettend veel warmte. Om die hitte onder controle te houden, moeten meerdere airconditioners non-stop aan staan.

Maar in het socialistische Venezuela is elektriciteit zwaar gesubsidieerd, stroom is praktisch gratis. 'Mijn energierekening bedroeg 3 dollar per maand', aldus Pádron. 'Het geld stroomde binnen.' Venezuela groeide uit tot een hotspot voor bitcoinmijnwerkers. 'Ik was met negen apparaten een kleine speler', aldus Padrón. 'Er zijn complete mijnbouwcentra uit de grond gestampt.'

Ook het gebruik van bitcoins als betaalmiddel heeft de afgelopen jaren een vlucht genomen in Venezuela. 'Precieze cijfers zijn niet te geven, maar we zien het aantal gebruikers van onze site snel stijgen', zegt Rodrigo Souza, eigenaar van Surbitcoin.com, een website die bitcoins verhandelt. Twee jaar geleden had Souza's site nog geen 500 Venezolaanse gebruikers, nu zijn dat er al 100 duizend. 'En er komen er maandelijks gemiddeld 120 bij.'

Een van de armere wijken in Caracas, de hoofdstad van Venezuela. Door de goedkope stroom groeide Venezuela uit tot een hotspot voor bitcoinmijnwerkers. Foto Hollandse Hoogte

Torenhoge inflatie

De bitcoin biedt oplossingen voor verschillende problemen in Venezuela. Het is een aantrekkelijk alternatief voor de lokale munt bolivar, die praktisch waardeloos is geworden. 'De Centrale Bank is opgehouden met het publiceren van inflatiecijfers, maar schattingen lopen uiteen van 500 tot 800 procent', zegt Jose Manuel Puente, econoom aan het Instituut voor Hogere Beleidsstudies (IESA) in Caracas. 'Venezuela heeft al vier jaar de hoogste inflatie ter wereld.'

Het papier van een briefje van honderd is al meer waard dan het bedrag dat erop staat. Wie geld over heeft, en over gezond verstand beschikt, wisselt bolivars zo snel mogelijk in voor een hardere munt. Maar dat is nog niet zo makkelijk in het socialistische land.

In 2003 besloot toenmalig president Hugo Chávez de koers van de bolivar vast te leggen en de staat het alleenrecht te geven op valutahandel. Toegang tot dollars en andere deviezen is sindsdien zeer beperkt, illegale handel is strafbaar. De bitcoin is een virtuele munt en valt juridisch beschouwd buiten het verbod. Met een overboeking op internet kun je snel en eenvoudig bolivars wisselen voor bitcoins.

Cijfers: wat schuift een bitcoin?

Aanschaf van machine kost per stuk 2.000 dollar (ruim 1.800 euro)
Hoeveelheid er zijn wereldwijd 16 miljoen bitcoins in omloop
Opbrengst van een machine is ongeveer 300 dollar per maand per apparaat; het minimum maandloon in Venezuela is gemiddeld 32 euro
Gebruikers Surbitcoin.com heeft zo'n 100 duizend gebruikers, twee jaar geleden waren er dat nog geen 200. Maandelijks komen er gemiddeld 120 Venezolaanse gebruikers bij

Kopen in het buitenland

De munt biedt ook een uitkomst voor Venezolanen die geld genoeg hebben om producten in het buitenland te kopen. Geen overbodige luxe in een land met extreme schaarste. Voedsel, medicijnen, auto-onderdelen, het is allemaal steeds moeilijker te bemachtigen. 'De schaarste bedraagt 80 procent', aldus Puente.

'In 2014 gebruikte ik bitcoin voor het eerst',zegt Ruben, een 27-jarige Venezolaan die om veiligheidsredenen niet met zijn achternaam in de krant wil. 'Ik had onderdelen nodig voor mijn auto, maar daar was in Venezuela niet aan te komen. Een vriend vertelde me over bitcoin, twee weken later had ik alle onderdelen in huis.'

Na Rubens succesvolle debuut volgden meer aankopen. 'Dat doe ik via een tussenbedrijf', zegt hij. 'Ik laad mijn bitcoins op een virtuele creditcard en als ik iets wil kopen maakt het tussenbedrijf er dollars van. Ik kan de kaart gebruiken op iedere site die Visa of Mastercard accepteert.' Ruben heeft er zijn werk van gemaakt. 'Ik importeer telefoons en tablets, en verkoop die in Venezuela weer door. Betalingen in bolivar zet ik om in bitcoins.'

Venezolanen zijn de afgelopen jaren zeer creatief geworden in het omzeilen van de overheidsregels. Een veelgebruikte methode om aankopen te doen in het buitenland is het openen van een Paypal-account. Je betaalt op de zwarte markt bolivars aan iemand die over een bankrekening in de Verenigde Staten beschikt. Die zet dollars op je Paypalaccount, tegen de dagkoers van de zwarte markt. Met dat geld kun je op internet bijvoorbeeld medicijnen bestellen en op laten sturen.

Bitcoin is een veiliger en minder omslachtig alternatief. 'Het grote voordeel van bitcoin is dat je niet op de zwarte markt hoeft af te spreken met duistere figuren', aldus de Venezolaanse bitcoinexpert Randy Brito. 'Je hoeft geen geld over te maken naar onbekenden, of te wachten tot de dollars eindelijk op je Paypalrekening staan. Bitcoin sluit iedere vorm van oplichting uit.'

Bezoek van geheime dienst

Bitcoin staat volledig los van de staat en het bankwezen, niemand kan de munt controleren. Juist in een land met een autoritair bewind als Venezuela is dat een groot voordeel. 'Als Paypal erachter komt dat iemand vanuit Venezuela transacties doet, is het verplicht het account te sluiten', zegt Brito. 'Dat probleem heb je met bitcoin niet.'

De Venezolaanse autoriteiten leggen zich niet zomaar neer bij het anarchistische betaalmiddel. In maart vorig jaar kreeg mijnwerker Padrón onverwacht bezoek van de geheime dienst. In die tijd waren er ernstige elektriciteitstekorten in Venezuela, op veel plaatsen viel langdurig de stroom uit en de bevolking werd geacht zo veel mogelijk energie te besparen.

'Die agenten wilden weten waarom ik zoveel energie verbruikte', aldus Padrón. Ze ontdekten de apparaten, namen de boel in beslag en arresteerden Pádron. Hij werd beschuldigd van diefstal van elektriciteit en het illegaal invoeren van de bitcoinapparaten. 'Beide aanklachten zijn onzin', zegt hij boos. 'Ik betaalde mijn energierekening gewoon en van de machines kon ik de aankoopbonnen overleggen.'

De door de regering gecontroleerde media noemden Padrón 'een vijand van de revolutie die met de verderfelijke bitcoin de regering wil ondermijnen'. Na drie maanden kwam de ondernemer vrij, na op aanraden van zijn advocaat schuld te hebben bekend. 'Ik wil nu asiel aanvragen in de VS', zegt hij. 'Ik heb geen bitcoinapparaten meer, maar ik ben doodsbang dat ze opnieuw achter me aankomen. Ik kom nauwelijks mijn huis uit.'

Na Padróns arrestatie volgden er meer. Eind januari rolde de Venezolaanse geheime dienst een netwerk van 11 duizend bitcoinapparaten op in Valencia. Twee mannen zijn gearresteerd en beschuldigd van cybermisdaad, het financieren van terrorisme, diefstal van elektriciteit en fraude. 'Het woord bitcoin komt nooit voor in de aanklachten', aldus Brito, de bitcoinexpert. 'De munt is officieel niet verboden in Venezuela, dus ze moeten iets anders verzinnen.'

Brito heeft niet het idee dat de regering een einde wil maken aan bitcoins in Venezuela. 'Het gaat hen om de controle , zoals ze alles willen controleren', zegt hij. 'De meeste bitcoinmijnwerkers die worden betrapt, mogen doorgaan met hun activiteiten maar moeten een percentage van de opbrengst afstaan aan de politie. Of de agenten nemen de apparaten in beslag om daar vervolgens zelf geld mee te verdienen.'

De schrik zit er in elk geval goed in onder mijnwerkers. 'Ze zijn bang', aldus Ruben, die veel mijnwerkers in zijn vriendenkring heeft. 'Vroeger gebeurde het open en bloot, nu zijn ze ondergronds gegaan.'

Sombere vooruitzichten

Desondanks blijft de bitcoinmijnbouw lonken. De inkomsten zijn aantrekkelijk in een land waar het minimummaandloon 100 duizend Bolivar bedraagt, 32 euro volgens de koers op de zwarte markt. 'Ik ken mijnwerkers die overal apparaten neerzetten', aldus Souza, de eigenaar van Surbitcoin.com. 'Thuis, op het werk, bij hun moeder.'

De economische vooruitzichten in Venezuela zijn aardedonker. 'Om de economie weer op gang te krijgen moet de regering de controle op prijzen en wisselkoersen loslaten', aldus econoom Puente. 'Maar deze regering zit gevangen in een ideologische kooi en zal geen structurele economische hervormingen doorvoeren.' Volgens Puente zal het herstel lang en pijnlijk worden. 'Maar niets doen is erger. Deze crisis heeft geen bodem, we kunnen nog veel dieper zakken.'

In het huidige politieke klimaat zal het gebruik van de bitcoin als betaal- en spaarmiddel blijven toenemen. Bitcoin heeft een sterk fluctuerende koers, maar is de laatste jaren een redelijk veilige investering gebleken. Ruben heeft onlangs ook zijn ouders overtuigd. 'Ze zagen hun pensioen snel verdampen door de inflatie', zegt hij. 'Eerst waren ze huiverig om bitcoins te kopen, maar nu hebben ze al 60 procent van hun spaargeld omgezet.'

Cryptogeld

De virtuele munt bitcoin bestaat sinds 2010 en wordt gebruikt voor betalingen op internet. Het 'cryptogeld' is ontwikkeld door Satoshi Nakamoto. Dat is een pseudoniem. De ware identiteit van Nakamoto is nog steeds onbekend.

Bitcoin is onafhankelijk van overheden en banken. Je kunt bitcoins online kopen en opslaan op je computer. Vervolgens kun je met het elektronische geld andere gebruikers betalen, of het via een tussenbedrijf opladen op een virtuele creditcard en aankopen doen op internet.

Er zijn 16 miljoen bitcoins in omloop, in 2140 wordt het van tevoren vastgestelde maximum van 21 miljoen bereikt. Nieuwe bitcoins ontstaan doordat krachtige computers ingewikkelde cryptografische codes kraken. Dit proces heet bitcoinmijnbouw. De computers verifiëren de wereldwijde bitcointransacties en bij een bepaalde hoeveelheid goedgekeurde transacties komt een nieuwe bitcoin vrij. Dat is de betaling voor de 'mijnwerkers', de eigenaren van de apparaten.

De hoeveelheid bitcoins die per transactie wordt vrijgegeven, wordt steeds kleiner, tot er in 2140 geen bitcoins meer bijkomen. Dan zullen de mijnwerkers alleen nog inkomsten delven uit de commissie die bitcoingebruikers betalen over hun transacties. Om de mijnbouw rendabel te houden, en de verificatie van transacties te garanderen, is het dus van belang dat het aantal bitcoingebruikers blijft groeien.

Bitcoin is vooral bekend vanwege het gebruik ervan door criminelen. Door het anonieme karakter is het een ideaal betaalmiddel voor hackers, witwassers, wapenhandelaars en kinderpornoconsumenten. Maar langzaam kruipt de munt uit de duistere krochten van het internet. Bedrijven als Microsoft en Dell accepteren de munt inmiddels als betaalmiddel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.