Nood vluchteling is hoog

De Iraniër die zich in brand stak en de schutter van Baflo zijn het topje van de ijsberg. Wekelijks melden zich in zijn behandelkamer nieuwe radeloze patiënten, zegt de psychiater.

Soms denkt de Iraans-Nederlandse psychiater Vishtaseb Akbarkhanzadeh: 'Shit man, ik kan die hoge verwachtingen niet waarmaken'. Asielzoekers in psychische nood reizen vanuit het hele land naar zijn particuliere praktijk in Amsterdam-West. 'Twee uur heen, twee uur terug voor een half uurtje consult. Vaak moeten ze de kosten zelf betalen, terwijl ze gratis gezondheidszorg in de buurt van hun azielzoekerscentrum krijgen aangeboden.'


De nood is hoog. Kambiz Roustayi die zichzelf op 6 april op de Dam in brand stak en de schutter van Baflo zijn 'het topje van de ijsberg', zegt psychiater Akbarkhanzadeh (50). Hij is geen rechercheur. Hij weet niet of alle verhalen tot in detail kloppen. Maar het zijn er te veel om te spreken van 'incidentjes', zoals minister Leers (Asiel) doet.


Begrijp hem niet verkeerd. Akbarkhanzadeh heeft een hoge pet op van de geestelijke gezondheidzorg in Nederland. 'Die is uitstekend, maar wordt voor vluchtelingen verkeerd ingezet.' Bovendien is er te veel op bezuinigd en pakt de reorganisatie verkeerd uit. Sinds 1 januari 2009 worden asielzoekers geacht gebruik te maken van de reguliere zorg. Ze zijn afhankelijk van een huisarts in de buurt van hun acz en van verpleegkundigen die slechts enkele uren per week in de centra zelf werkzaam zijn. Voor noodgevallen is er een telefonische hulplijn waarbij ook tolken worden ingezet.


'In dit systeem, dat vaak niet wordt begrepen en gewantrouwd, gaat veel mis', zegt Akbarkhanzadeh. 'Veel psychische klachten blijven onopgemerkt. Als het wel zou werken, stonden er niet zoveel radeloze vluchtelingen voor mijn deur.'


Ter illustratie van het wantrouwen vertelt hij het verhaal van een IraaksKoerdische jongen die twee tot drie weken geleden 'zomaar doodviel' in het azc in Almere. 'Mijn patiënt vertrouwde daarna niemand meer. Die Koerdische jongen was midden twintig, had zware hoofdpijnen en zag wazig. Maar zijn klachten werden niet serieus genomen. Hij dronk en rookte jointjes om de pijn te onderdrukken, raakte toen bewusteloos. De Koerden zijn hevig geëmotioneerd. De jongen is snel begraven. Ze snappen niet waarom zijn dood niet wordt onderzocht.'


De psychiater is zelf vluchteling, 23 jaar geleden naar Nederland gekomen. Hij volgde hier zijn opleiding en heeft op veel plaatsen in de geestelijke gezondheidzorg gewerkt. Onder andere in het azc Crailo bij Hilversum. Crailo, waar meer dan duizend vluchtelingen wachtten op een asielbesluit, werd in 2004 gesloten. Met psychiater Rolf Schwarz voerde hij actie om te voorkomen dat vluchtelingen met psychische problemen abrupt zouden worden overgeplaatst.


Sindsdien is hij actief betrokken bij de geestelijke asielzorg. Nu als vrij gevestigde psychiater. Hij heeft zo'n 500 geregistreerde patiënten, naar eigen schatting 60 procent van Iraanse afkomst. Verder staat hij Afghanen, Turken, Marokkanen, autochtone Nederlanders, illegalen en uitgeprocedeerden bij. 'Voor hulp aan die laatste categorie krijg ik geen vergoeding.' Met patiënten op afstand communiceert hij via Skype. 'Als de nood hoog is, komen ze naar Amsterdam.'


Per week krijgt hij er twee tot drie nieuwe patiënten bij, zegt Akbarkhanzadeh. Op de ochtend van het interview stapt een radeloze jonge Iraanse homo binnen. 'Hij kwam van ver, van een azc en was er twee maanden geleden op een kamer geplaatst met een andere homo. Een stelletje fundamentalistische moslims kon die twee niet verdragen. In de avonduren werd voortdurend op hun deur gebonkt. Ze werden uitgescholden, ze waren schandvlekken voor de moslimgemeenschap. Ze zijn in elkaar geslagen.'


Zijn cliënt was naar de politie gestapt en had zich beklaagd bij het Centrale Orgaan opvang Asielzoekers (COA). 'Maar de politie kan niet 24 uur per dag voor zijn deur staan. Het COA kan hem hooguit verplaatsen. Voor de psychische problematiek heeft hij gerichte hulp nodig. Die wordt hem niet geboden.'


De jongen was Iran ontvlucht en via Turkije naar een veilige omgeving gereisd. 'Europa wás dat in zijn ogen. Nu blijkt dat in de praktijk anders uit te pakken. Als ik in Europa niet veilig ben, waar kan ik dan nog heen, bleef hij herhalen. Hij slaapt niet 's nachts, vreest voor zijn leven.'


Akbarkhanzadeh kent de Iraanse en de Nederlandse context. 'Psychiatrie is, naast kennis en taal, ook cultuur en vertrouwen scheppen. Je moet oog hebben voor de specifieke emotionaliteit. Ik zoek altijd een lichtpuntje. Bij acute stress moet je met traumatische patiënten niet meteen de zaken doornemen. Je moet je richten op het nu en de toekomst.'


Hij dist het ene schrijnende verhaal na het andere op. Een jonge vrouw is verkracht in een azc. Akbarkhanzadeh smeekte de COA haar dicht bij hem in de buurt te plaatsen, zodat hij haar bij kon staan. 'Pychiaters hebben geen invloed, zijn machteloos. Ze werd in Limburg geplaatst, waar ze twee keer achter elkaar een suïcidepoging deed.' In 2010 hielp hij twee moslimgezinnen die tot het christendom zijn bekeerd. 'Ze werden bedreigd door fundamentalische moslims. Een van de mannen is in elkaar geslagen. Hulp aan de slachtoffers beperkt zich tot overplaatsing. Verder kunnen ze barsten.'


Alle hulp is beschikbaar, alleen niet op de plaats zelf

De medische zorg voor asielzoekers is in handen van zorgverzekeraar Menzis. 'Wij herkennen dat beeld niet', reageert een woordvoerder op de kritiek van Akbarkhanzadeh. Volgens hem functioneert de Praktijklijn goed. 'Binnen twee minuten krijgt een hulpvrager een tolk aan de lijn.' De verpleegkundigen op azc's zijn hoogopgeleid. 'Huisarts, eerstelijns psycholoog, tweedelijns psychiater, maatschappelijk werker zijn beschikbaar, maar niet op de locatie zelf.'


In Almere heeft zich inderdaad een incident voorgedaan met 'een 28-jarige bewoner uit het Midden-Oosten', bevestigt een woordvoerder van het COA. 'Hij kreeg een herseninfarct en is per ambulance naar het AMC vervoerd, waar hij is overleden.' Bij plaatsing zou COA rekening houden met seksuele geaardheid en religie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden