ACHTERGRONDISLAMITISCHE BEGRAFENISSEN

Nood breekt wet, dus worden moslims nu in Nederland begraven

Op de islamitische begraafplaats in Almere worden nieuwe graven klaargemaakt.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Hun hele leven hebben veel Nederlanders met een Marokkaanse of Turkse achtergrond gespaard voor een begrafenis in Marokko of Turkije. Door het coronavirus is dit onmogelijk en worden ze begraven in Nederland. Maar weinig begraafplaatsen garanderen eeuwige grafrust.

Hij was een Marokkaans-Nederlandse man uit Den Haag op leeftijd en alweer een tijdje chronisch hartpatiënt. Regelmatig moest hij naar het ziekenhuis om zich te laten behandelen voor allerlei kwaaltjes. Twee weken geleden stierf hij, heel plotseling en snel. Enkele dagen later werd hij begraven op een islamitische begraafplaats in Bergen op Zoom, terwijl hij eigenlijk bijgelegd had willen worden in zijn familiegraf in Marokko.

‘Heftig’, noemt Abdelhamid Taheri het besluit van de nabestaanden om voor een Nederlandse begraafplaats te kiezen. Volgens Taheri, bestuurslid van de Federatie Islamitische Organisaties (FIO), en aangetrouwd familielid van de overleden man, was daarmee een ‘schrikbeeld’ werkelijkheid geworden. ‘Het idee om niet in Marokko begraven te kunnen worden is bij de oudere generatie Marokkanen zoals mijn zwager zelfs nog nooit opgekomen. Ze hebben jarenlang bij een Marokkaanse bank betaald voor een uitvaartverzekering die hun repatriëring in orde moet maken. 

‘Sommige nabestaanden vinden dit zo lastig dat ze overwegen hun geliefden net zolang in een koeling te bewaren totdat de reisbeperkingen zijn opgeheven. Hoe langer dit duurt, hoe meer mensen van dat idee zullen afstappen, want in de islam is het een vereiste om zo snel mogelijk te worden begraven.’

Nood breekt wet, heet het sinds het uitbreken van het coronavirus binnen de Nederlands-islamitische gemeenschap. Begraven worden in Marokko of Turkije was altijd een vanzelfsprekendheid, zelfs voor de generaties die geboren en getogen zijn in Nederland. Volgens uitvaartorganisatie Yarden laat ongeveer 80 procent van de Nederlandse moslims zich in het land van herkomst begraven.

Eeuwige grafrust

Nu dat voor sommige islamitische gemeenschappen niet meer mogelijk is vanwege de internationale reisbeperkingen, wordt er noodgedwongen uitgeweken naar Nederlandse grond. Probleem alleen is dat er in Nederland niet veel begraafplaatsen zijn die voldoen aan een belangrijke islamitische voorwaarde: eeuwige grafrust, oftewel de garantie dat je graf in de verre toekomst niet zal worden geruimd. Lastig in een land waar grafrechten iedere tien tot dertig jaar moeten worden vernieuwd.

Op dit moment telt Nederland slecht drie begraafplaatsen waar moslims van eeuwige grafrust verzekerd zijn. Raza al Muwa in Almere, Oude Landen in Nuenen en Begraafplaats Bergen op Zoom. Deze begraafplaatsen hebben het in de afgelopen weken beduidend drukker gekregen. 

Volgens Harrie van Gastel, secretaris van Oude Landen, begraven zij op het moment twee moslims per dag, terwijl het daarvoor hooguit om één in de twee weken ging. ‘Eerst begroeven we voornamelijk moslims uit de omgeving Eindhoven. Nu komen ze van heinde en verre, van Amsterdam tot Zuid-Limburg. We zitten nu nog ruim in de plekken, maar als het zo doorgaat, kan het weleens krap worden.’

De penibele situatie maant Nederlandse moslims tot haast. Om die reden werd vorige maand met een crowdfundingactie in recordtempo het laatste geld opgehaald voor een islamitische begraafplaats in Zuidlaren. De begraafplaats zal met 1.400 plekken de grootste in zijn soort worden van West-Europa. 

Op dit moment telt Nederland slecht drie begraafplaatsen waar moslims van eeuwige grafrust verzekerd zijn.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Helpende hand

Hij is echter nog niet klaar. Tot die tijd kijken moslims richting gemeenten voor een helpende hand. Men hoopt op gebaren zoals die van het Rotterdamse college van burgemeester en wethouders. Dat besloot begin maart dat islamitische overledenen voor eeuwige grafrust terechtkunnen op algemene begraafplaatsen. In Amsterdam heeft een raadsmeerderheid het college inmiddels ook gevraagd om te zorgen voor begraafplaatsen met eeuwige grafrust.

Het college in Den Haag is haar islamitische bewoners vorige week deels tegemoetgekomen. Eeuwige grafrust op de algemene begraafplaatsen zit er niet in, maar grafrechten afkopen voor de komende honderd jaar is nu wel mogelijk. Het college spreekt van een ‘tijdelijke oplossing’ en zegt op zoek te zullen gaan naar de mogelijkheden voor een particuliere islamitische begraafplaats.

Voor de Federatie Islamitische Organisaties (FIO) en de Stichting Islamitische Organisaties Regio Haaglanden (SIOHR) is dit een besluit waar ze ‘helemaal niets’ aan zeggen te hebben. Twee weken geleden verzochten de islamitische organisaties in een brandbrief het Haagse college per direct om plekken met eeuwigdurende grafrust op algemene begraafplaatsen in Den Haag. Niet alleen om praktische redenen, maar ook om sentimentele.

‘Begraven worden in Oude Landen of Bergen op Zoom is voor nu goed, maar het liefst hebben wij als Haagse moslims onze dierbaren dichter bij huis’, zegt Abdelhamid Taheri van FIO. ‘Als Marokko geen optie is, dan graag een andere plek waar wij als nabestaanden wel een emotionele binding mee hebben.’

Ook de Turkse gemeenschap in Den Haag sluit zich bij dit verzoek aan. Hoewel Turks-Nederlandse overledenen nog wel naar Turkije gerepatrieerd kunnen worden, zijn de omstandigheden waaronder dat gebeurt niet ideaal, vertelt Tahsin Çetinkaya, Haags gemeenteraadslid namens Islam Democraten. Turkse autoriteiten laten namelijk vanwege het coronavirus geen nabestaanden toe in het land.

‘Afgelopen week overleed een Turkse vrouw. Haar familie kon geen waardig afscheid van haar nemen. Ze werd in een kist gedaan, in haar eentje naar Turkije gevlogen en daar begraven. Het was veel beter geweest als zij hier in Den Haag begraven had kunnen worden, met haar directe familie om haar een laatste eer te bewijzen.’

Mentaliteitsverandering

Ibrahim Wijbenga, voorzitter van de stichting Islamitisch Begrafeniswezen, is benieuwd of de reisbeperkingen voor een blijvende mentaliteitsverandering zullen zorgen. Is het gedaan met de vanzelfsprekendheid waarmee Marokkaanse- en Turkse-Nederlanders zich bij overlijden naar het land van de voorouders laten overvliegen, of zal het na het coronavirus weer zijn oude gang gaan?

‘Ik denk dat de eerste generatie Turken en Marokkanen nog altijd in het land van herkomst begraven zal willen worden. En dat is geen probleem, het is begrijpelijk dat zij daar zo veel waarde aan hechten. Interessant is of ook moslims van mijn generatie nu zullen denken: hé, waarom zou ik eigenlijk moeten worden begraven in een dorp waar ik niet ben geboren en zelden kom? 

‘Grote woorden misschien, maar het is een teken van emancipatie en integratie als zij bij overlijden voor Nederland kiezen. In mijn omgeving ving ik al de eerste geluiden op van jonge mensen die aan het overwegen zijn om in dat kader hun uitvaartverzekering te wijzigen. Dat wordt een makkelijkere beslissing als er voldoende islamitische begraafplaatsen in Nederland zijn’, zegt Wijbenga.

Lees ook:

Een afscheid in zeven minuten op de begraafplaats van Madrid
Op begraafplaats Zuid, een van de grootste van Madrid, blijft priester Bajaña proberen de nabestaanden iets van troost te bieden. Al moet dat in minder dan tien minuten. Dan komt alweer de volgende overledene.

Tussen het fruit nemen Parijzenaren afscheid van hun overledenen
Een noodmortuarium tussen loodsen met voedsel moet de overbelaste uitvaartcentra in de Parijse regio ontzien. Op dit terrein met eindeloze rijen markthallen, ook wel bekend als de maag van Parijs, doen uitvaartmedewerkers hun werk ‘met een loden gemoed’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden