non-fictie - Het 'gegijzelde leven' van Ted Hughes

In zijn ontroerende brieven toont Ted Hughes, een van de belangrijkste Britse dichters van na de oorlog, zijn wil om ondanks alle persoonlijke tragedies open te blijven staan voor wat er op zijn pad kwam.

'Ik wil nooit vergeven worden', schrijft de Engelse dichter Ted Hughes in maart 1963 aan zijn schoonmoeder Aurelia. Het is een maand nadat zijn vrouw, dichteres Sylvia Plath, haar hoofd in de oven heeft gestoken en zichzelf heeft vergast. Dat deze zin bijna veertig jaar later de titel werd van zijn gebundelde brieven, onlangs vertaald in het Nederlands, is geen vreemde keuze. Plath liet Hughes niet alleen achter met twee kleine kinderen maar ook met een levenslange kwelling. Naast het gevecht met zijn eigen demonen was er dat met Plaths vele bewonderaars die Hughes er zijn leven lang van beschuldigden haar de dood in te hebben gejaagd en haar nalatenschap slecht te beheren.

Een 'gegijzeld leven', noemt hij het in een van zijn brieven. 'De leugen heeft alles vergiftigd wat met Sylvia te maken heeft en ik moet die gifbeker drinken waar ik ook ben.' Pas in 1998 weet hij zich door het schrijven van het indringende Birthday Letters, over zijn relatie met Plath, van de kwelling te bevrijden. Een paar maanden later overlijdt hij.

Het is wat ontluisterend, het volwassen leven van een mens samengevat in een paar honderd brieven. De herhalingen, de voornemens die steeds weer worden opgevat, de pogingen die stranden, de ouderdom die intreedt en verbittering brengt: 'Ik verkeer nu in dat beroerde laatste stadium waarin ik kwaad reageer op elk telefoontje, elke bezoeker verafschuw en iedere briefschrijver haat.'

Maar Ik wil nooit vergeven worden is vooral het ontroerende verslag van de manier waarop Hughes zichzelf steeds weer dwong om open te staan voor wat er op zijn pad kwam, hoe dramatisch dat soms ook was (ook zijn geliefde Assia Wevill vergaste zichzelf, en hun dochtertje). Het verslag van een man die, in zijn verlangen alert te blijven, voortdurend vocht tegen verschraling en aanvallen van moedeloosheid: 'Ik verlang naar een volledige verandering van omstandigheden, maar heb steeds minder de illusie dat een verandering iets zal veranderen.'

In een brief aan zijn vriend, en dichter, Seamus Heaney citeert hij een Arabisch gezegde: 'Waar je ook heengaat, ga met je hele hart.' Later schrijft hij aan zijn zoon dat het enige dat mensen aan het einde van hun leven betreuren, is 'dat ze niet voldoende hart hebben geïnvesteerd'. Ik wil nooit vergeven worden getuigt van zijn onafgebroken poging dat te voorkomen. 'Schrijver zijn was in zekere zin een bijzaak... Schrijven was niet meer dan een manier om te formuleren hoe ik daarmee vorderde.'

De brieven hebben hier en daar iets magisch, alsof ze geschreven en gepost werden in een wereld waarin feiten, fictie, dromen en visioenen eenzelfde status hebben. Als hij aan de BBC een hoorspel verkoopt waarin iemand een haas overrijdt, rijdt hij diezelfde ochtend voor het eerst in zijn leven een haas aan. Als hij schrijft over copulerende vliegjes landen er twee copulerende vliegjes op zijn pen. Vlak voor Plaths zelfmoord schrijft hij een verhaal met drie personages: een man, een vrouw en de dood.

Het was, schrijft hij, alsof zijn fantasie putte uit zijn 'toekomstige leven of dat leven creëerde'.

En dan zijn er de vissen die door de jaren heen steeds weer opduiken in zijn correspondentie; soms zijn ze echt (Hughes was een fervent visser), soms metaforisch (de vissen stonden symbool voor zijn creatieve bron). Zalm, forel, baars, rode snapper, die hij vangt en weer vrijlaat, waar hij zijn hele leven naar verlangt en over droomt: 'Als ik een goed contact met mezelf had, zat de vijver vol grote snoeken. Andere keren was hij leeg... Dat wees op een toestand waarin ik heel weinig contact met mezelf had.'

Op een nacht droomt hij over een schip boordevol zalm en jaguars. Maar hij haalt de buit niet binnen, hij loopt weg. 'Waarschijnlijk', schrijft hij later aan zijn zoon, 'was het de beste kans van mijn leven om, als mens en als schrijver, een veel rijker, productiever, vollediger bestaan te beginnen. En ik liet hem schieten. In plaats daarvan ging ik echt vissen.'

Hughes' brieven zijn een indrukwekkende weergave van wat het kost om te werken en te leven vanuit je diepste bronnen, met de duisternis die daarbij hoort.

Sommige brieven zijn bijna gedichten, zoals het verslag van een stierengevecht dat hij in 1956 met Plath bezocht: 'Verbazingwekkend is hoeveel een stier leert tijdens een stierengevecht, maar tegen de tijd dat hij het heeft geleerd is het te laat. Hij zit vol gaten en heeft geen bloed meer.' Na een visreis naar Alaska schrijft hij dat de wolken waren 'als gesneden lood' en na een indrukwekkend bezoek aan de koningin: 'We vertrokken als gedroogd fruit dat in een mengeling van likeuren is geweld.'

Op zijn best is Hughes als hij schrijft over schrijven. Zoals in de prachtige brieven aan Sylvia Plath, voor haar dood. 'Poëzie moet klank zijn... - tong en oor.' 'Het belangrijkste is dat je een woord betreedt als een continent.'

Tweeëntwintig jaar later voorziet hij zijn dochter Frieda van schrijfadvies: 'Oefen in hardop lezen... lees elke zin als een aparte muzikale eenheid...Van belang is het je eigen stem te verbinden aan een oneindig scala van verbale ritmes en reeksen - en alleen door eindeloze werkelijke ervaring kan je gehoor dat allemaal opslaan in je zenuwstelsel. De rest kun je overlaten aan het leven en je karakter.'

Ook zijn zoon krijgt advies, in een van de laatste brieven, misschien wel de mooiste in het boek: 'Leef als een machtige rivier... alsof je voorvaderen door jou tot leven komen.' Mooi, en verschrikkelijk vanwege de laatste noot van de vertaler. Nicholas Hughes, een internationaal gerespecteerde visbioloog, pleegde zelfmoord in 2009.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden