NOGMAALS TONY BLAIR

PRINSES Diana mag dan ook in Nederland van de ene dag op de andere een geur van heiligheid hebben gekregen, met die andere Britse heilige van de laatste dagen - Tony Blair, door Van Rossem in deze rubriek spottend Tony de Verlosser genoemd - wil het hier te lande nog...

Sprekend over het optreden van de Britse premier op het Labour-congres, signaliseerde Van Rossem een 'larmoyante en pretentieuze poppenkast', die 'schadelijk is voor de democratie' omdat 'een goed functionerende democratie geen behoefte (heeft) aan een populistische heilsboodschap die via de televisie wordt uitgedragen.'

Als dat waar is, staat het er met de democratie slecht voor. Want hoe zal de boodschap van de politici in de toekomst anders worden uitgedragen dan via de tv? Met openluchtmeetings soms, of via vergaderingen in het zaaltje achter het plaatselijk café? De generaties van nu barsten in lachen uit. De think tanks van Blair trokken daaruit de consequenties.

In de jaren vijftig konden socialistische en communistische partijleiders zich op grote bijeenkomsten nog rechtstreeks tot de kern van hun aanhang richten. De partijactivisten gaven de boodschap door. De crux is dat partijen niet langer over een eigen subcultuur beschikken. Partijactivisten zijn er nog maar weinig en, voorzover aanwezig, geen gehoorzame uitvoerders meer. Politieke kopstukken die geen verandering brengen in de manier waarop partijen communiceren met hun leden (het ledental van Labour stijgt snel) en kiezers, mogen een ander vak kiezen. We leven niet meer in de tijd van Drees.

Van Rossem vindt die nieuwigheid maar niks. Zijn slotalinea luidde: 'Politici horen niet boven de partijen te zweven en over het beloofde land te oreren. Daar komt alleen maar narigheid van. Politici moeten rustig, pragmatisch en zonder al te veel pretenties hun eerzaam ambacht beoefenen.' Dat is geen goed advies.

Politici die zich aanmelden om het land te besturen, moeten vertellen wat hun ideeën zijn. De kiezers maken uit wie er kletspraat verkoopt en wie denkbeelden verkondigt die de samenleving vooruit helpen. In een wereld die voor onze neus verandert, zijn politici zonder pretenties slechts gekozen beleidsambtenaren.

Aan Blair is het ouderwetse Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg inderdaad niet besteed. Het Labour-congres vierde groots de verkiezingsoverwinning, herzag de partijstructuur en koos een nieuw bestuur. In een spectaculair geënsceneerd optreden sprak Blair als minister-president vooral de Britse natie toe. Aan de tekst was maanden gewerkt, en toen William Rees-Mogg - oud-hoofdredacteur van The Times - de toespraak niet alleen gezien maar ook gelezen had, concludeerde hij: 'Dit was meer dan een speech - het was een historische intentieverklaring.'

Volgens de peilingen is Blairs intentieverklaring bij het Britse publiek zeer in de smaak gevallen. Waarom zou een serieuze democratie zich daarvoor moeten schamen, zoals Van Rossem zegt? Een politicus die onmiddellijk na zijn verkiezing al meteen geen vertrouwen meer blijkt te hebben, dát lijkt mij een aanduiding van een slecht functionerende democratie.

Al mijn Engelse vrienden, ook degenen die van Blair niets moeten hebben, melden dat in Groot-Brittannië een soort culturele revolutie gaande is. Daarvan is Blair geen veroorzaker of verlosser, hoogstens vormgever. Bovenal personifieert hij een generatiewisseling, in stijl, maar ook in ideeën.

Zo hebben Blair en de zijnen het denkbeeld dat het kapitalisme per definitie een onrechtvaardig systeem is dat ergens in de toekomst door een ander systeem - het socialisme - zal worden vervangen, achter zich gelaten. Voor hen is kapitalisme een gegeven.

Socialisme staat bij hen voor een bundel morele en politieke beginselen die op grondslag van een markteconomie een welvarende en redelijk rechtvaardige samenleving moeten opleveren. Zijn linkse tegenstanders beschrijven dit doel denigrerend als 'kapitalisme met een menselijk gezicht', en verwijten hem dat hij ook aansluiting zoekt bij het denken van grote liberale hervormers in het verleden.

Veel aan Blair heeft een Britse context. Peter Brusse heeft daar in reactie op Van Rossem al op gewezen: de meedogenloze modernisering onder Thatcher, het vastlopen van de aristocratische, gecentraliseerde staat die een erfenis is uit de tijd van het Imperium. Andere denkbeelden hebben een meer algemene betekenis: de manier waarop de verzorgingsstaat moet worden gereorganiseerd, het verband tussen rechten en plichten, de verhouding tussen de natiestaat en Europa.

Natuurlijk staat het iedereen vrij de denkbeelden van Blair een verademing dan wel een ramp te vinden - of iets daartussenin. Maar dan moet er eerst flink over worden gedebatteerd. In Engeland woedt dat debat in alle hevigheid, en ook kritiek wordt Blair niet bespaard; bijvoorbeeld op de omzichtigheid waarmee hij de Britse toenadering tot de EMU gestalte geeft. Het domste wat we in Nederland (met ons veel te beperkte poldermodel) kunnen doen, is ons niet langer interesseren voor de ideeën elders in Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden