Nog steeds koude rillingen

In deze laatste terugblik op de carrière van viervoudig Nederlands kampioen Wim de Jong, die begin dit jaar op 89-jarige leeftijd overleed, wil ik memoreren hoe het was om tegen hem te spelen. Op dat punt heb ik op z'n minst een béétje recht van spreken: tussen november 1964 en januari 1984 zaten De Jong en ik twaalf keer tegenover elkaar aan het bord. Van die twaalf ontmoetingen zijn er drie mij in het bijzonder bijgebleven.


Zo bezorgt de herinnering aan onze partij uit het NK 1965 mij nog steeds koude rillingen. Daarin wist De Jong haast vanuit het niets een aantal combinatieve dreigingen op te roepen, die ik onmogelijk alle kon pareren. Met de moed der wanhoop, en door het offeren van drie (!) stukken, bracht ik het nog tot een eindspel. Maar 47 jaar na dato bevestigt de computer wat iedereen destijds al vermoedde, namelijk dat De Jong deze partij had moeten winnen.


Mogelijk nog meer indruk maakte De Jong in de partij die we later dat jaar speelden in het Noord-Hollands kampioenschap. De Jong gaf zijn energieke openingsspel een veel agressiever vervolg dan destijds gebruikelijk was en dreigde mij regelrecht te overspelen. Slechts door tijdig aan de noodrem te trekken kon ik het gevaar van een nederlaag beteugelen. De partij zou een erg onlogische uitslag krijgen, toen De Jong in tijdnood enkele malen misgreep...


Ook in onze voorlaatste partij, die op 15 januari 1983 in het Kennemer Top Tien-toernooi werd gespeeld, ervoer ik op meerdere momenten de bijzondere kracht die van het spel van De Jong uitging. Zo koos hij in de opening voor een partie-Bonnard die, in déze versie, niet door de beugel kon. Dat dacht ik tenminste. Maar al spoedig merkte ik dat dat oordeel veel te kort door de bocht was.


De Jongs eigenzinnige behandeling van 'De Bonnard' bleek juist zulke goede praktische kansen te bieden dat ik er zeven jaar later, in de laatste en beslissende partij van mijn WK-match tegen Tsjizjov, zélf mijn toevlucht toe zou nemen!


Maar de grootste schrik bezorgde De Jong mij in het middenspel. In een fase waarin ik mij, nadat ik had begrepen dat de zwarte stand niet te kraken was, al met een puntendeling had verzoend, verraste hij mij door een vereenvoudiging te versmaden en 'gewoon' op winst te blijven spelen. Dat leek mij in eerste instantie onverantwoord. Tót mijn oog viel op de duivelse combinatie die mijn tegenstander al veel eerder had onderkend en die maakte dat ik plotseling alle zeilen moest bijzetten om überhaupt geen materiaal te verliezen! Daarop had De Jong de (voor- deel-)remises voor het oprapen. Maar hij wilde nog méér, overzag de kleine tactische wending die ik in de stand had gevlochten en stond even later met lege handen...


Sijbrands-W. de Jong


Heemstede 1983


1.32-28 16-21 2.31-26 18-22 3.38-32 11-16 4.43-38 7-11 5.37-31 21-27 6.32x21 16x27 7.42-37 11-16 8.37-32 16-21 9.41-37 1-7 10.47-42 19-24!? 11.34-29 7-11!? 12.40-34 13-19!? 13.45-40 20-25 14.29x20 15x24 (deze variant, die De Jong zelfs al in de jaren vijftig blijkt te hebben gespeeld, is nog steeds actueel!) 15.50-45 (na 15.49-43 zou er een stelling uit Tsjizjov-Sijbrands 1990 zijn ontstaan) 15...10-15 16.48-43 14-20 17.34-30 25x34 18.40x29 4-10 19.39-34 9-13 20.43-39 13-18 21.45-40 20-25 22.29x20 15x24 23.28-23 19x28 24.32x23 18x29 25.34x23 10-15 26.40-34 5-10 27.49-43 3-9 28.46-41 15-20


Zie diagram


29.33-29 24x33 30.38x29 (berust in de vereenvoudiging 30...27-32 31.37x28 22x24 32.23-18 en 33.34-30; maar:) 30...20-24!! 31.29x20 25x14


Een daverende verrassing! Aanvankelijk meende ik dat wit nu met 32.43-38 8/9-13 33.37-32 winnend voordeel kon krijgen. De angst sloeg mij echter om het hart, toen ik begreep wat De Jongs bedoeling was: 32.43-38 9-13! 33.37-32? 12-18!! gevolgd door 34...14-20! en 35...10-14 met dam op 48! Daardoor restte er nog maar één verdediging:


32.43-38* 9-13! 33.38-33* (na 33...22-28! 34.31x22 28x19 heeft zwart nu minstens remise; maar het zal heel anders lopen:) 33...13-19? 34.33-28! 22x33 35.31x22! 19x28(??) 36.42-38! 33x31 37.36x18 en zwart gaf het op.


Zo hield De Jong aan drie partijen die hij volledig had gedomineerd, slechts één schamel punt over. En in onze overige negen partijen - laat ik mijzelf niet helemaal wegcijferen - was zelfs van een dergelijke dominantie geen sprake. Het laat echter onverlet dat ik (ook) van Wim de Jong veel heb geleerd!


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden