Nog nooit vertoond: Aletta Jacobs loopt

AMSTERDAM - We noemden tientallen straten naar haar, maar hadden haar nog nooit op straat zien lopen. Aletta Jacobs, Nederlands bekendste feministe en voorvechter van het vrouwenkiesrecht, is voor het eerst te zien op bewegend beeld, een eeuw geleden opgenomen in Berlijn.


In het filmpje uit 1915 wandelt Jacobs met twee andere dames over Unter den Linden. Ze maken tempo. Kin omhoog, borst vooruit, gaat het door het grootstedelijke gekrioel van kruiers en knapen met kniekousen met als decor de Brandenburger Tor.


Aletta Jacobs is klein, dat is het eerste wat historica Mineke Bosch, auteur van Jacobs' biografie, opvalt. 'Ik wist natuurlijk dat ze maar 1.56 was, maar het is toch anders om het ook te zien.' Jacobs in actie zien, dat wil Bosch al sinds ze in de jaren tachtig op zoek ging naar filmbeelden. 'De kiesrechtbeweging waarvan Jacobs deel uitmaakte was een echt media-event, dus ik wist zeker dat ze gefilmd was.' Maar de enige opnamen die Bosch tot nu toe vond waren van de begrafenis van Jacobs in 1929.


De onlangs ontdekte beelden zijn gemaakt door de Amerikaanse persfotograaf William H. Durborough. De Nederlandse historicus Marcus van Harten trof het filmpje aan op een Amerikaanse website voor archiefmateriaal.


Jacobs wandelt in illuster gezelschap. De vrouw links is Jane Adams, de Amerikaanse vredesactiviste en sociaal hervormer. Over de identiteit van de vrouw in het midden bestaat onduidelijkheid. Het is Alice Hamilton, zegt Bosch. Een feministe uit het gevolg van Adams en net als Jacobs arts. Maar volgens Amerikaanse historici is de vrouw in het midden de Duitse feministe Gertrud Baumer. Bosch vindt dat niet aannemelijk, omdat Baumer tegen de vredesbeweging was.


Wat deden Adams en Jacobs daar, tijdens de Eerste Wereldoorlog in Berlijn, hoofdstad van het Duitse Keizerrijk - het hol van de leeuw? Ze waren op vredestournee langs staatshoofden en regeringsleiders.


Nog geen jaar eerder waren soldaten in heel Europa ten strijde getrokken, vol goede moed. 'Ein frischer fröhlicher Krieg', schreven Duitse media in 1914. Maar in de loopgraven openbaarde zich al snel dat de Industriële Revolutie de oorlogsvoering meer had veranderd dan de generaals ooit voor mogelijk hadden gehouden.


Terwijl miljoenen mannen stierven op het slagveld, kwamen de kopstukken van de internationale vrouwenbeweging in actie. In Berlijn spraken Jacobs en de anderen met rijkskanselier Theobald Bethmann Von Hollweg. Daarna reisden ze door naar de Verenigde Staten, waar ze op audiëntie gingen bij president Woodrow Wilson, geestelijk vader van de Volkenbond. Van zijn beroemde lijst met Veertien Punten zijn er een aantal rechtstreeks te herleiden naar de adviezen van Jacobs en Adams, zegt Bosch.


Zo souffleerden deze vrouwen de wereldgeschiedenis, met veren op hun hoed, de handtassen nonchalant bungelend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden